Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үлкен бұлшықет топтарын қолданатын моторлық дағдылар
Motor skills involving large muscle groups
Жалпы моторлық дағдылар – балалық шақта баланың моторлық білімін қалыптастыру процесінде меңгерілетін қабілеттер. Екі жасқа келген кезде, балалардың көпшілігі тұрып, жүре және жүгіре алады, баспалдақпен көтеріле алады және т.б. Бұл дағдылар ерте балалық шақта дамып, жетілдіріліп, жақсырақ бақыланады және адамның өмірі бойында, ересек жасқа дейін одан әрі дамып жетіледі. Мұндай ірі қозғалыстар үлкен бұлшықет топтарының және бүкіл дененің қозғалысының нәтижесінде пайда болады. Бұл дағдылар баспен басталып, аяққа қарай дамиды. Әдетте балалар алдымен бас қозғалысын, содан кейін дене тұрақтылығын, одан кейін тұрып, жүруді үйренеді. Сыртқы ортада ойнайтын балалардың жалпы моторлық дағдылары жақсырақ дамитыны дәлелденген.
Gross motor skills are the abilities usually acquired during childhood as part of a child's motor learning. By the time they reach two years of age, almost all children are able to stand up, walk and run, walk up stairs, etc. These skills are built upon, improved and better controlled throughout early childhood, and continue in refinement throughout most of the individual's years of development into adulthood. These gross movements come from large muscle groups and whole body movement. These skills develop in a head to toe order. The children will typically learn head control, trunk stability, and then standing up and walking. It is shown that children exposed to outdoor play time activities will develop better gross motor skills.
Моторлық дағдылардың түрлері
Моторлық дағдылар – бұлшықеттердің қозғалыстары мен әрекеттері. Олар көбінесе екі топқа бөлінеді: жалпы моторика және ұсақ моторика. Жалпы моторика қолдардың, аяқтардың және басқа да ірі дене бөліктерінің қозғалысы мен үйлестірілуіне қатысты. Жалпы моториканы қозғалыс дағдылары және нысанды басқару дағдылары деген екі кіші топқа бөлуге болады. Қозғалыс дағдыларына жүгіру, секіру, сырғанау және жүзу жатады. Нысанды басқару дағдыларына лақтыру, ұстау және тебу кіреді. Ұсақ моторика білезіктердің, қолдардың, саусақтардың, аяқтардың және еңбектердің кішірек қозғалыстарын қамтиды. Олар бас бармақ пен саусақ арасында заттарды ұстау, сақтықпен жазу және тіпті қабақты жыпылықтату сияқты кішігірім әрекеттерге қатысады. Бұл екі моторлық дағды үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін бірлесіп жұмыс істейді. Жақсы дамымаған балалар жалпы қозғалыстарына көбірек назар бөледі, ал жақсы дамыған балалар ұсақ қозғалыстарын жақсырақ бақылай алады.
Motor skills are movements and actions of the muscles. Typically, they are categorized into two groups: gross motor skills and fine motor skills. Gross motor skills are involved in movement and coordination of the arms, legs, and other large body parts and movements. Gross motor skills can be further divided into two subgroups of locomotor skills and object control skills. Gross locomotor skills would include running, jumping, sliding, and swimming. Object control skills would include throwing, catching and kicking. Fine motor skills are involved in smaller movements that occur in the wrists, hands, fingers, and the feet and toes. They participate in smaller actions such as picking up objects between the thumb and finger, writing carefully, and even blinking. These two motor skills work together to provide coordination. Less developed children focus on their gross movements, while more developed children have more control over their fine movements.
Дене ұстанымын дамыту
Көптеген басқа іс-әрекеттер сияқты, жалпы моторикалық дағдылар да дене қалпын бақылауды қажет етеді. Сәбилер көздерін тұрақтандыру және қозғалатын заттарды қадағалау үшін бас жағын басқаруы керек. Олар сондай-ақ, жүру үшін аяқтарында күш пен тепе-теңдік болуы тиіс. Жаңа туған нәрестелер өз еркімен дене қалпын бақылай алмайды. Бірақ бірнеше аптадан кейін олар басын тік ұстай алады, ал көп ұзамай жатып басын көтере алады. 2 айлық шамасында нәрестелер тіреумен, яғни өкшеде немесе бала орындығында отыра алады, бірақ өздігінен отыру 6 немесе 7 айлық болғанға дейін мүмкін болмайды. Тұрып қалу да өмірдің алғашқы жылында біртіндеп дамиды. Шамамен 8 айлық шақта сәбилер өздерін көтеріп, орындыққа тіреліп тұруға үйренеді, ал 10-12 айлық шамасында өздігінен тұра алады.
Gross motor skills, as well as many other activities, require postural control. Infants need to control the heads to stabilize their gaze and to track moving objects. They also must have strength and balance in their legs to walk. Newborn infants cannot voluntarily control their posture. Within a few weeks, though, they can hold their heads erect, and soon they can lift their heads while prone. By 2 months of age, babies can sit while supported on a lap or an infant seat, but sitting independently is not accomplished until 6 or 7 months of age. Standing also develops gradually across the first year of life. By about 8 months of age, infants usually learn to pull themselves up and hold on to a chair, and they often can stand alone by about 10 to 12 months of age.
Жүруге үйрену
Тік жүру үшін дене салмағын бір аяқтан екінші аяққа ауыстырып теңестіру қажет. Сәбилер көбінесе бірінші туған күніне қарай жүріп-тұруға үйренсе де, жүріп-тұрудың аяқ алмасуын басқаратын жүйке жолдары өте ерте жастан, тіпті туғанға дейін немесе одан бұрын қалыптасады. Мұны 1-2 айлық сәбилердің аяқтары моторизацияланған жүгіргіш таспаға тигізіліп, қолдау көрсетілгенде, үйлесімді, кезектесіп қадам жасағандары дәлелдейді. Егер сәбилердің бір аяғынан екіншісіне салмақ ауыстыруы қиын болмаса, олар ертерек жүре алатын еді. Жүріп және илеу арқылы қозғалатын сәбилерге сынақтар жасалды, олардың алдына көлбеулер қойылды және сәбилердің осы жолдың қауіпсіздігін бағалауы қажет болды. Сынақтар көрсеткендей, жаңа ғана жүріп-тұруға үйренген сәбилер өздерінің қабілеттерін білмейді және көбінесе қауіпсіз емес көлбеулерден сырғанап түседі, ал тәжірибелі жүргіншілер өздерінің не істей алатынын жақсы біледі. Баланың жүріп-тұруын үйретуде жаттығудың үлкен рөлі бар.
Walking upright requires being able to stand up and balance position from one foot to the other. Although infants usually learn to walk around the time of their first birthday, the neural pathways that control the leg alternation component of walking are in place from a very early age, possibly even at birth or before. This is shown because 1 to 2 month olds are given support with their feet in contact with a motorized treadmill, they show well coordinated, alternating steps. If it were not for the problem of switching balance from one foot to the other, babies could walk earlier. Tests were performed on crawling and walking babies where slopes were placed in front of the path and the babies had to decide whether or not it was safe. The tests proved that babies who just learned how to walk did not know what they were capable of and often went down slopes that were not safe, whereas experienced walkers knew what they could do. Practice has a big part to do with teaching a child how to walk.
Екінші жылдағы дамуы
Өмірінің екінші жылында балалардың моторикалық дағдылары мен қозғалмалылығы артады. Олар енді ойын алаңында отыруға қанағаттанбай, барлық жерге жүргісі келеді. Балалар дамуы бойынша сарапшылар екінші жылдағы моторикалық белсенділік баланың толыққанды дамуы үшін өте маңызды екенін, және қауіпсіздік ережелерінен басқа, олардың қозғалыс әрекеттеріне шектеу қоймау керек деп санайды.
Development in the second year of life, toddlers become more motorically skilled and mobile. They are no longer content with being in a playpen and want to move all over the place. Child development experts believe that motor activity during the second year is vital to the child's competent development and that few restrictions, except for safety, should be placed on their motoric adventures.
Мүгедектер балаларының дамуы
Жеті айлық мүгедек балалар электрлі колясканы басқаруды үйрене алады. Бұл, әсіресе, аяқтарының қызметі шектеулі балаларға пайдалы. Мұндай коляска баланың жалпы моторикалық дағдыларын дамыту қарқынын баяулатуы мүмкін, бірақ бұл кемшілікті толтырудың жолдары бар. Мұндай балалар көбінесе физиотерапевтпен бірге жұмыс істейді, ол олардың аяқ қозғалыстарын жақсартуға көмектеседі. Бұл процеске қолдау көрсету және кедергілерден сақтану үшін жүргіштер және басқа да құралдар қолданылады. Алайда, олардың қозғалу мүмкіндігі шектеулі. Қазіргі таңдағы зерттеулер балаларды қоршаған ортаны зерттеуге және олардың жалпы моторикалық дағдыларын дамытуға ынталандыратын құралды табуға бағытталған. Бұл сонымен қатар олардың дене шынықтыруларына да көмектеседі деп үміттеніледі.
Children with disabilities who are as young as seven months can learn to drive a power wheelchair. This will give specific benefits to the leg, is paralyzed. This chair may decrease the rate of development of the child's gross motor skills, but there are ways to compensate for this. These children usually work with a physical therapist to help with their leg movements. Walkers and other devices are used to help aide this process and avoid obstacles. The negative side to this is that they are limited in their mobility. There is research out to find a device to encourage children to explore their environment while gaining their gross motor skills. This will also hopefully help them with their exercise.
Балалық шақ
Ерте балалық шақ – негізгі моторлық дағдыларды дамыту үшін өте маңызды кезең. Мектепке дейінгі жастағы балалардың дамуы қоршаған ортамен өзара әрекеттесуіне байланысты. Ынтымақтандыратын ортада, құрылысшылық кері байланыс алатын бала негізгі моторлық дағдыларын жылдамдатып дамытады. Әдетте, қыздар ұлдарға қарағанда негізгі қозғалыс дағдыларын ертерек және жақсырақ орындайды. Көптеген зерттеулер осыны дәлелдесе де, бұл ең көбінесе жүру кезінде байқалады. Қыздар ұлдарға қарағанда ертерек жетіледі, сондықтан олардың белсенділігі де төмен болады. Бұл ұлдардың қарсы жынысына қарағанда кеш жетілуіне байланысты, оларды белсендірек деп санауға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл қыздардың ұлдардан бұрын жүруді үйренетініне нақты жауап бермейді. Ертерек жүруді үйрену жоғары белсенділікке алып келеді деп ойлауға болар еді, бірақ қыздардың ұлдарға қарағанда белсенділігі төмен болғандықтан, олардың ұлдардан кейін жүруді үйренетінін болжауға болады. Бірақ олар ертерек жетілгендіктен, бұл жүру кезеңін қамтиды. Өсе келе балалар өздерінің дамыған дағдыларын спорт сияқты іс-шараларда қолдануға мүмкіндік беретін тапсырмаларды жақсырақ орындайды, онда осы моторлық дағдылар өте қажет. Негізгі моторлық дағдыларды меңгермеген балалар балалық және жасөспірім шақта спорттық ойындарға қатысуға аз бейім. Бұл ұлдардың қарсы жынысына қарағанда спортпен көбірек немесе азырақ айналысуының бір себебі. Кішкентай балалар үлкен балалардың деңгейінде жұмыс істей алмайды, бірақ олардың моторлық дағдыларды үйрену және жақсарту қабілеті жоғары. Үш жастағы балалар секіру, домалау және алға-артқа жүгіру сияқты қарапайым қозғалыстардан ләззат алады. Алайда, "Балалар мен жасөспірімдердің ұсақ және жалпы моторикасы, өзіне қатысты көзқарастар және өзіне баға беру арасындағы байланыс" мақаласы спорттық қабілет пен әлеуметтік қабілет арасында статистикалық маңыздылық жоқ екенін көрсетті. Бұл корреляциялық коэффициент 0,368-ге тең, яғни екі қатынас арасында төмен корреляция бар. Баланың белгілі бір жалпы және ұсақ моторикалық дағдыларды орындай алуы оның әңгімелесу, әлеуметтік сезіну, сезімталдық және дене тілі сияқты әлеуметтік дағдыларын көрсете алатындығын білдірмейді. Олардың дене тұрақтылығы баланың динамикалық дене базасына және биіктік, тереңдік немесе ен сияқты визуалды қабылдауларына байланысты. Төрт жастағы балалар үш жастағы балалар істеген әрекеттерін жалғастырады, бірақ олардың қозғалысын одан әрі дамытады. Олар бір аяғымен баспалдақтан түсе бастайды. Бес жастағы балалар бір аяғымен баспалдақтан түсуге толыққанды қабілетті, сонымен қатар олардың тепе-теңдігі мен жүгіру қабілеті жақсарады. Олардың дене тұрақтылығы жетіледі және олардың дене бітімі дұрыс болады. Орындалулар ағынырақ және еңіс және ен сияқты факторларға аз тәуелді. Балалық шақтың орта және соңғы кезеңінде балалардың моторлық дамуы ерте балалық шаққа қарағанда әлдеқайда тегіс және үйлесімді болады. Өсе келе балалар өз денелерін бақылай алады және олардың зейін қою қабілеті артады. Баланың спортпен айналысуы олардың үйлестірілуіне, сондай-ақ кейбір әлеуметтік аспектілеріне көмектеседі. Мұғалімдер оқушылардың кейбір жағдайларда еңбек терапевтіне мұқтаж екенін ұсынады. Оқушылар жазу дағдыларын жетілдіре алмаса, жазу жаттығуларын орындауда көңілі тоюы мүмкін. Бұл мұғалімге де әсер етуі мүмкін, өйткені жазу оқылмайтын. Кейбір балалардың "қолдары шаршап" кеткені туралы да шағымдары болуы мүмкін. Бүгінде студенттерге қажетті көмекті көрсететін көптеген еңбек терапевті бар. Бұл терапевтер бұрын балаңыздың жағдайы нашар болған кезде қолданылған, ал қазір олар балалардың барынша жақсы болуына көмектесу үшін қолданылады. "Бастауыш сынып оқушыларының негізгі моторлық дағдылары мен мектептен тыс дене белсенділігі арасындағы байланыс" мақаласына сәйкес, бастауыш сынып оқушыларының қолмен лақтыру және секірудің даму деңгейі мектептен тыс дағдыға байланысты. Зерттеулер бойынша, ұлдардың қолмен лақтырудың даму деңгейі жоғары және Калтрак акселерометрі, дененің жылдам қозғалысы және моторлық дағдыға байланысты дене белсенділігі жоғары екені анықталды. Қыздар төмен қарқынды дене белсенділігі және дене белсенділігінің жоқтығы бойынша жоғары нәтижелер көрсетті. Зерттеуден көрінетіндей, негізгі дағдылардың даму деңгейі (қолмен лақтыру және секіру) бастауыш сыныптағы балалардың мектептен тыс дағдыға тікелей байланысты. Ұлдардың кішкентай жасында негізгі моторлық дағдыларды қыздарға қарағанда жылдам дамытатынын қорытуға болады. Басқа зерттеулерде жоғары моторлық қабілет балалардың белсенділігін арттыратыны және көп жағдайда спорттық қабілеттерін жақсартатыны көрсетілген. Бұл балалық шақта салмақ мәселелері және балалардың семіздігінің өсуі сияқты даму мәселелеріне әкелуі мүмкін.
Early childhood is a critical period for the development of fundamental motor skills. Children in preschooler, develop depending on their interactions with the surrounding environment. A child in an encouraging environment with constructive feedback will develop fundamental motor skills at a faster rate. Typically, females perform better fundamental movement skills at an earlier age than males. Although many studies prove this to be true, it is dominantly true in walking. Girls typically go through maturity faster than boys do, causing them to also be less active. This allows boys to be deemed more active, due to the fact that they mature much later than their opposing gender. However, this does not give a clear answer as to whether or not girls learn to walk before boys. One would think that learning to walk sooner would allow for a higher activity level, though since girls have a noticeably lower activity level than boys, one would assume that this would mean that girls would learn to walk after boys. But since they mature earlier, that would involve the walking stage. As they grow older, children become more proficient in their tasks allowing them to use their high developed skill for events such as sports where these motor skills are highly required. Children who do not master fundamental motor skills are less likely to participate in sport games during childhood and adolescence. This is one explanation of why boys tend to be more or less athletic than their opposite gender. Children at a younger age might not be able to perform at the level of older children, but their ability to learn and improve on motor skills is much higher. At 3 years of age, children enjoy simple movements, such as hopping, jumping, and running back and forth, just for the sheer delight of performing these activities. However, the findings in the article "The relationship between fine and gross motor ability, self perceptions and self worth in children and adolescents" it stated that there was not a statistical significance in athletic competence and social competence. This correlation coefficient was .368 and simply means that there is a low correlation between those two relationships. A child being able to perform certain gross and fine motor skills does not mean that they will have the ability to demonstrate social skills such as conversation, social awareness, sensitivity, and body language. This Their body stability is focused on the child's dynamic body base and is related to their visual perceptions such as height, depth, or width. At age 4, children continue to do the same actions as they did at age 3, but further their moving. They are beginning to be able to go down the stairs with one foot on each step. At 5 years of age, they are fully able to go down the stairs one foot at a time in addition to improvements in their balance and running. Their body stability becomes more mature and their trunk is fixed on their posture. Performances are more fluent and are less influenced by factors such a slope and width. During middle and late childhood, children's motor development becomes much smoother and more coordinated than it was in early childhood. As they age, children become able to have control over their bodies and have an increased attention span. Having a child in a sport can help them with their coordination, as well as some social aspects. Teachers will suggest that their students may need occupational therapists in different situations. Students could get frustrated doing writing exercises if they are having difficulties with their writing skills. It also may affect the teacher because it is illegible. Some children also may have reports of their "hands getting tired". There are many occupational therapists out there today to give students the help they need. These therapists were once used when something was seriously wrong with your child but now they are used to help children be the best they can be. According to the article "The Relationship Between Fundamental Motor Skills and Outside School Physical Activity of Elementary School Children", the developmental level of overhand throwing and jumping of elementary kids is related to skill specific physical activity outside of school. In the studies done boys were seen to have higher scores in developmental level of overhand throwing and higher scores for the Caltrac accelerometer, rapid trunk movement, and motor skill related physical activity. Girls were seen to have higher scores in lower intensity physical activities and physical inactivity. The study showed that the developmental level of the fundamental skills (Overhand throwing and Jumping) are related to skill specific physical activity outside of school in elementary children. We can conclude that boys at a younger age develop fundamental motor skills quicker than girls will. In other studies it has been seen that having a higher motor proficiency leads to kids being more active, and in most cases more athletic. This can lead to some issues in childhood development such as issues with weight, and increasing the public health epidemic of childhood obesity.
Жасөспірімдік және ересек кезең
7-12 жас аралығында жүгіру жылдамдығы артады және секіруге үйренеді. Сондай-ақ, секіру қабілеті жақсарып, лақтыру және тебу дамиды. Олар допты соғу және дриблинг жасауға қабілетті. (Жас) Жалпы моторика жасөспірім шақта дамып жақсара береді. Физикалық қабілеттердің ең жоғары деңгейі 18-26 жас аралығында, 30 жасқа дейін сақталады. Спортшылардың нәтижелері алдыңғы буынға қарағанда жақсарғанмен – жүгіру жылдамдығы артқан, секіру биіктігі жоғарылаған, көтерілетін салмақ көбейгенмен – ең жақсы көрсеткіштерге жететін жас шамасы өзгерген жоқ. 30 жастан кейін көптеген функциялар төмендеуі басталады. Егде саягөйлер жас адамдарға қарағанда баяу қозғалады. Бұл бір орыннан екінші орынға жылжу немесе үздіксіз қозғалыс болуы мүмкін. Тұрақты түрде жаттығу жасау және салауатты өмір салтын ұстану осы процесті баяулатуға көмектеседі. Белсенді және дені сау егде саягөйлер, аз қозғалысты және дені нашар егде саягөйлерге қарағанда жоғары деңгейде моторлық дағдыларды орындайды.
Between the ages of 7 and 12 there is an increase in running speed and are able to skip. Jumping is also acquired better and there is an increase in throwing and kicking. They're able to bat and dribble a ball. (Age) Gross motor skills usually continue improving during adolescence. The peak of physical performance is before 30, between 18 and 26. Even though athletes keep getting better than their predecessors—running faster, jumping higher, and lifting more weight—the age at which they reach their peak performance has remained virtually the same. After age 30, most functions begin to decline. Older adults move slower than younger adults. This can be moving from one place to another or continually moving. Exercising regularly and maintaining a healthy lifestyle can slow this process. Aging individuals who are active and biologically healthy perform motor skills at a higher level than their less active, less healthy aging counterparts.