Кіріспе

Анталияда жыл сайын өткізілетін кинофестиваль – Анталия Алтын апельсин кинофестивалі (Antalya Altın Portakal Film Festivali). 2015 жылдан бастап Анталия халықаралық кинофестивалі деп белгілі болған бұл фестиваль 1963 жылдан бері жыл сайын Анталияда өтіп келеді және Түркиядағы екінші маңызды кинофестиваль болып табылады. 2009 жылдан бері күз айларында Анталия Мәдениет орталығында (Анталия Мәдениет Меркезі, АКМ) өтетін шараны Анталия Мәдениет және өнер қоры (Анталия Мәдениет Санат Vakfı, AKSAV) толығымен ұйымдастырып, фестивальдің негізгі бөлігіне халықаралық бөлімді қосты.

Тарих

1950 жылдары тарихи Аспендос амфитеатрында басталған концерттер мен театр қойылымдары сияқты мәдени шаралар бүгінгі Анталия Алтын апельсин кинофестивалінің негізін қалады. А. Толunay-дың құрметті демеушілігімен жаз айларында өткізілетін бұл шаралар халықтың қызығушылығын арттырып, 1960-жылдардың басында дәстүрге айналды. 1963 жылы мерекелік шара Анталияның мэрі болған Авни Толунайдың бастамасымен кинофестивальге айналды. Кинофестивальдің логотипі ретінде теңіз, тарихи элементтер және Венера мүсінімен қатар аймақтың ең маңызды символы – апельсин таңдалды. Апельсин логотиптегі бейне ғана емес, фестивальге де атын берді. 1-ші Алтын апельсин кинофестивалі 1964 жылы өтті. Оның миссиясын Авни Толунай түрік киносын насихаттау, түрік киноөндірушілерін жоғары сапалы туындылар жасауға ынталандыру және түрік киносының халықаралық кино алаңына енуіне көмектесу деп қалыптастырды. "Алтын апельсин" көркем фильміне берілетін сыйлық, қысқа мерзім ішінде кино әлемінде тудырған әсерінен кейін көп ұзамай "Түркияның Оскары" деп аталды. 1978 жылы фестиваль алғаш рет бейнелеу өнерін қосып, халықаралық деңгейге шықты. 1985 жылға дейін Алтын апельсин фестивалі Анталия муниципалитетінің демеушілігімен ұйымдастырылды. Сол жылы ұйымдастыру Анталиядағы жаңадан құрылған Мәдениет, өнер және туризм қорына (Анталия Мәдениет, өнер және туризм қоры, АКСАВ) жүктелді. 1985 жылдан 1988 жылға дейін "Ақдеңіз – Ақдеңіз" ("Mediterranean Mediterranean") атты халықаралық музыкалық фестивальдің қосылуы фестивальге жаңа мағына берді. 1989-1994 жылдары муниципалитет, туристік фирмалар және Анталиядағы сауда-өнеркәсіп палатасы бірлесіп Алтын апельсин кинофестивалін ұйымдастырды. Соңында фестиваль "Алтын апельсин" мәдениет және өнер қоры құрылғаннан кейін институционалдық деңгейге жетті. 2002 жылдың қыркүйегінен бастап мекеме Анталия Мәдениет және өнер қоры (Antalya Kültür Sanat Vakfı) деген атпен жұмыс істейді. 2005 жылдан 2008 жылға дейін ол Түркия кино және аудиовизуалды мәдениет қорымен (TURSAK) бірлесіп ұйымдастырылды және Халықаралық Еуразия кинофестивалімен бірге өтті: 1-ші Халықаралық Еуразия кинофестивалі; 2-ші Халықаралық Еуразия кинофестивалі; 3-ші Халықаралық Еуразия кинофестивалі; және соңғы 4-ші Халықаралық Еуразия кинофестивалі. Фестиваль 2023 жылдың 29 қыркүйегінде үкімет тарапынан көрсетілген қысым нәтижесінде тоқтатылды.

Қазылар алқасы

Халықаралық фестиваль жюрисі әлемдік кино және мәдениет саласынан тоғыз тұлғадан құралған, олар конкурста көрсетіліп жатқан фильмнің өндірісімен немесе таратылуымен тікелей байланысты болмауы тиіс. Әрбір үш фильм санаты бойынша жеті кәсіби кино сарапшысынан тұратын жюри негізгі жюриге кеңес береді.

Марапаттар

"Алтын апельсин" сыйлығы үш фильм номинациясы бойынша табыс етіледі. 2005 жылға дейін қолданылған статуэтка 2009 жылдан бастап қайта қолданысқа енгізілді.

Ұлттық деректі фильмдер байқауы

Ең үздік фильм: 7000 TRY (шамамен 3000 АҚШ доллары) және "Алтын апельсин" мүсіншесі.

Ұлттық қысқа тақырыптық байқау

Ең үздік фильм: 7 500 TRY (шамамен 5 750 АҚШ доллары)

Орындар

Фестиваль Анталия қаласында алғашқы күннің кешінде шерумен басталады. Ашылу салтанаты Коньяалты амфитеатрында немесе Анталия мәдениет орталығында ұлттық және халықаралық кино жұлдыздарының қатысуымен өтеді. Осы салтанатта кино өнеріне қосқан үлесі үшін құрметті наградалар табыс етіледі. Марапаттау салтанаты фестивальдің соңғы кешінде 7000 адам сыятын тарихи Аспендос амфитеатрында өтеді. Қарқыны нашар болған жағдайда марапаттау рәсімі 2500 орындық "Шыны пирамида" Сабанжы конгресс және көрме орталығына көшіріледі.

2014 жылғы цензура

2014 жылы Әділет және даму партиясының (Түркия) муниципалитеті ұйымдастырған 51-ші Алтын апельсин фестивалінде Кутлуг Атаманның "Қойшақ" фильмі сәтті көрсетілген кезде, Реян Тувидің 2013-2014 жылдардағы Гези наразылықтары туралы "Жер беті махаббатқа толырғанша" (Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek) деген ұзақметражды деректі фильмі Түркияның Қылмыстық кодексінің 125 және 299-баптарын бұзды деген сылтаумен фестивальден алынып тасталды. Осыған жауап ретінде фестиваль қазылар алқасы баспасөз мәлімдемесі жариялап, бұл шешімге наразылық білдірді. Мәлімдемеде қазылар алқасы бұл әрекетті әкімшіліктің цензуралық талпынысы деп бағалап, жазбаша наразылықтарына қарамастан фестиваль әкімшілігінің деректі фильмін қайта қоюдан бас тартқанын мәлімдеді. 2014 жылдың 5 қазанында фестиваль қазылар алқасының төрағасы этикалық себептермен қазылар алқасынан кетіп қалатынын баспасөзге хабарлады. Келесі күні тағы 10 қазылар алқасының мүшесі фестивальден кетіп, Реян Тувиге қолдау білдіріп, оның аудиторияға ие болу құқығын құрметтейтіндерін, фестиваль әкімшілігінің сот билігінің орнына өзін қоюына наразылық білдіріп, цензураны қалыпқа келтіруге жасалған әрекеттерге алаңдаушылық білдірді. Сонымен қатар, 5 қазанда Рейхан Туви әлеуметтік желіде (твиттер) "ағылшын тіліндегі субтитрлерден белгілі бір лағнат сөзді алып тастауды" (бірақ түрік тіліндегі дыбыс жолағынан емес) шешкендіктен, деректі фильм енді Стамбул және басқа қалалардағы көрермендерге көрсетілгендей фестивальде көрсетілетінін жазды.