Кіріспе

Кубадағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің түрі.

UBPC ("Unidad Básica de Producción Cooperativa"), яғни кооперативтік өндірістің негізгі бірлігі – Кубада кездесетін ауыл шаруашылығы кооперативтерінің бір түрі.

UBPC-ның тарихы

Кубаның ауыл шаруашылығы мемлекеттік және жеке шаруашылықтардан тұрады, екеуін де мал шаруашылығы мен әртүрлі дақылдарды басқаратын Ауыл шаруашылығы министрлігі немесе қант құмырын басқаратын Қант министрлігі (Deere) басқарады. Ауыл шаруашылығы секторында қазір кооперативтер бар: UBPC, CPA, CCS, жеке және мемлекеттік (Harnecker). Кооперативтік ауыл шаруашылығының моделі 1959 жылғы революциядан кейін Аграрлық реформа заңымен құрылды, ол кең аумақты отар шаруашылықтарынан (Burchardt) 70% егістік жерді мемлекетке (Harnecker) берді. Мемлекеттік шаруашылықтар химиялық заттарды, ірі өндірістік және мамандандырылған бөлімшелерді (Burchardt) пайдалана отырып, дереу жаппай өндіріс жасаудың фордистік моделімен құрылды. 1960 жылы фермерлерге несие берген банк жабылды, соның салдарынан Несие және қызмет көрсету кооперативтері (Cooperativas de Créditos y Servicios, CCS) құрылды, бұл темекі фермерлеріне қажетті несиелерді алуға мүмкіндік берді. CCS фермерлері өздерінің жерлерінің жеке меншік иелері болып қала берді және кез келген уақытта кооперативтен шығып, жерлері мен өнімдеріне ие болу құқығын сақтап қалды (Harnecker). CCS фермерлері несие алуға, жаңа технологияларға (жеке алуға тым қымбат), маркетингтік мүмкіндіктерге және басқа да артықшылықтарға қол жеткізу үшін ерікті түрде бірікті. 1961 жылы жеке және кооперативтік мүшелерді ұсыну үшін Ұлттық шағын фермерлер қауымдастығы (Asociación Nacional de Pequeños Agricultores, ANAP) құрылды (Harnecker).

1975 жылы өндірістің жаңа, жетілдірілген түрлеріне көшу туралы шешім қабылданды, нәтижесінде Ауыл шаруашылығы өндіріс кооперативтері (Cooperativas de Producción Agropecuaria, CPAs) құрылды. CPA-лар – өздерінің жерлерін кооперативке ерікті түрде берген жеке фермерлер. CPA-лар CCS-тен өзгеше болды, себебі фермерлер өз ресурстарын кооперативке сатқаннан кейін ақы алды, содан кейін ұжымдық жұмысшылар мен меншік иелеріне айналды. 1993 жылы Куба Коммунистік партиясының Саяси бюросы (Harnecker) арнайы кезеңде 735 мемлекеттік қант құмырасы шаруашылықтары мен 835 басқа ауыл шаруашылығы шаруашылықтарынан (Burchardt) Негізгі өндірістік кооперативтік бөлімшелерді (Unidades Básicas de Producción Cooperativa, UBPC) құрды. CPA және CCS арнайы кезеңнің шектеулі ресурстарында өндіріс жасауға мемлекеттік шаруашылықтардан жақсы дайындалған. 1992 жылы АӨК-нің 85 пайызы табысты болды, ал 1990 жылы мемлекеттік шаруашылықтардың 27 пайызы ғана табысты болды (Ауыл шаруашылығы министрлігінің (MINAG) деректері, Harnecker). Мақсаты – азық-түлік өндірісін кеңейту, жұмыс күшін арттыру, әлеуметтік қызметтер мен тұрғын үйге қолжетімділікті арттыру арқылы өмір сүру деңгейін жақсарту және ауыл шаруашылығына берілетін субсидияларды азайту мақсатындағы гибридті UBPC құру болды (Burchardt).

Бұл мемлекеттік кәсіпорындардың жұмысшылары жерді жалға алусыз, шексіз пайдалану құқығымен және несиелермен өндірістік инфрақұрылыммен бірден ұжымдық жұмысшыларға айналды. Ұжымдық жұмысшылар өздерінің UBPC басшыларын демократиялық жолмен сайлауға және оларға өздерінің мандаттары туралы есеп беруге еркін болды. UBPC қағидаттары – өнімділікті ынталандыру арқылы жұмыс күшінің жетіспеушілігін жою, өндірісті арттыру арқылы табысты арттыру, барлық мүшелерді шешім қабылдау процесіне және басқаруға тарту арқылы заманауи командалық жұмыс стратегияларын енгізу. (Harnecker) 20 жылдан астам уақыт бойы қолданылған CPA-ның оң тәжірибесі UBPC құрылысына үлкен әсер етті. UBPC құруға рұқсат беретін заң 1993 жылдың 20 қыркүйегінде қабылданды. Заң көптеген мемлекеттік шаруашылықтарды UBPC-ға айналдырды. Заң UBPC жұмыскерлеріне мерзімі шексіз пайдалану құқығын берді. Заң жұмысшыларды жермен байланыстыру, жұмысшылардың табысын UBPC-ның жалпы өндірісімен байланыстыра отырып, өндірісті арттыру үшін материалдық ынталандырулар орнату және басқарушылық дербестікті және жұмыс орнын басқаруға қатысуды арттыру үшін қабылданды. Куба үкіметі бұл құрылымдық өзгерістер, сондай-ақ басқа экономикалық реформалар Шығыс блогы мен COMECON-ның ыдырауынан кейін басталған арнайы кезеңдегі қиындықтарды жеңілдетуге көмектеседі деп үміттенді.

UBPC-ның қызметі

UBPC – мемлекеттік кооперативтер болып табылады, олар өндірілген өнімнің 70%-ын Acopio (мемлекеттік ұйымға) және өндірістік емес өнімнің бір бөлігін, нарықтағы сұраныс-ұсыныс қағидаларымен салыстырғанда әлдеқайда төмен бағамен сатуға міндетті, бұл көбінесе шығындарды жаба алмайды. Өндірушілер үшін өнімді өткізуге нарық болмағандықтан, олар өндіріс ресурстарын алуда мемлекетке тәуелді. Сондықтан, олар мемлекеттен тәуелсіз кәсіпорындар ретінде құрылмайды және оларға қандай өнімді, қанша көлемде алуға, қанша өндіруге, қандай бағада сатуға және неге инвестиция жасауға болатыны сияқты орталықтандырылған шешімдерді қабылдайтын делдал ұйым бағынады (Harnecker). UBPC-лердің ішкі есеп жүргізуде қиындықтары бар, сондай-ақ пайданың шектеулі таратылуына байланысты жұмыстың нәтижелілігін арттыру үшін ынталандырулар жеткіліксіз. UBPC-нің табыстылығына өсірілетін дақылдың түрі әсер етеді, мысалы, сүт немесе қант өсіретін шаруашылықтар мал немесе цитрус өсіретін шаруашылықтарға қарағанда аз табыс табады. Табыстылық кубалық песомен өлшенетін инвестициядан алынған кіріспен бағаланады. Егер UBPC инвестицияланған 50 центке қатысты 1 песо пайда тапса, ол инвестицияланған 80 центке қатысты 1 песо пайда тапқан UBPC-ге қарағанда тиімдірек болып саналады.

UBPC Аламар

UBPC Alamar Куба шаруалары қоғамның ең төменгі сатысында тұр деген ескі пікірді өзгертіп отыр. Қазіргі жұмысшылардың көп бөлігі орта тапқа жататын, мысалы, дәрігерлер, техниктер және бюрократтар, олар Кеңес Одағының құлауынан кейін жұмыс істеу мүмкіндігінен айырылды. UBPC-де жастармен қатар зейнеткерлер де жұмыс істейді. Аламарда кооператив мүшелері жерді меншіктеп отырмайды, бірақ оған жалдау төлеуге де міндетті емес екеніне баса мән беріледі. Ұзақ жылдар жұмыс істегеннен кейін, мансапты көтеру және үлестіру жүйесі дәрігердің жалақысына шамалас келеді. Жұмыс күні әдетте сағат 8-ден 15-ке дейін, бір сағаттық түскі үзіліс және 15 минуттық демалыспен өтеді. Жазда жұмыс күні бес сағатқа дейін қысқарады. (Зукас)

Олардың жұмысы тұрақтылыққа негізделген, табиғи көміртек және су айналымын биологиялық ыдырайтын тыңайтқыштар (мысалы, құрт қиықтары мен сиыр тыңайтқышы) жасау процесіне енгізу арқылы азық-түлік өндірісін жоғары деңгейде ұстап, қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтуға бағытталған. Қоршаған ортаны қорғаумен қатар, UBPC Alamar кооператив мүшелерінің талаптары бойынша аналарға балаларын мектепке, балабақшаға немесе медициналық сақтау орталықтарына апару үшін бір сағаттық демалыс беру арқылы гендерлік теңдікке қол жеткізді. (Зукас)