Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Фамида Риаз (28 шілде 1946 – 21 қараша 2018) – Пәкістанның урду тілінде жазатын жазушысы, ақыны және қоғамдық белсендісі. Ол «Годаавари», «Хатт е Мармуз» және «Хана е Ааб О Гил» сияқты көптеген кітаптардың авторы, сондай-ақ Жалалуддин Румидің «Маснави» еңбегін парсы тілінен урду тіліне жырмен аударған алғашқы адам. 15-тен астам көркем әдебиет және поэзия кітаптарының авторы ретінде ол үнемі дау-дамаздар орталығында болды. Оның екінші өлеңдер жинағы «Бадан дареда» жарық көрген кезде, ол шығармаларында эротикалық және сезімтал суреттемелерді қолданды деген айып тағылды. Оның өлеңдеріндегі тақырыптар сол кезге дейін әйел жазушылар үшін тыйым салынған деп есептелген. «Апна журем сабит хае» жинағындағы өлеңдері генерал Зия әл-Хақтың диктатурасы тұсындағы туған елінің басынан өткен оқиғаларды көрсетеді. Риаз Назим Хикмет, Пабло Неруда, Жан-Поль Сартр және Симон де Бовуар сияқты көрнекті тұлғалармен бір қатарда тұрады. Білімін аяқтағаннан кейін ол Радио Пакистанның жаңалықтар оқып берушісі болып жұмыс істеді. Цензура туралы сөйлескенде Риаз: «Адам өнеріне толыққанды адал болуы керек, ешқандай компромиске бармауы тиіс. Өнерде бұзылмайтын қасиет бар. Өрнекті жетілдіру үшін көп оқу керек. Мен Платттың урду-хинди-ағылшын сөздігін өлеңдер жинағындай оқыдым. Мен сөздерді жақсы көремін», – деді. Ол сондай-ақ: «Феминизмнің көптеген түсіндірмелері бар. Мен үшін ол әйелдердің де ерлер сияқты шексіз мүмкіндіктері бар толыққанды адамдар екенін білдіреді. Олар далиттер немесе афроамерикандықтар сияқты әлеуметтік теңдікке қол жеткізуі керек. Бірақ әйелдердің жағдайында бұл әлдеқайда күрделі. Мысалы, әйелдердің ешкімнен қорқып жүруге, жүзуге немесе еркектер сияқты махаббат өлеңдерін жазуға құқығы болуы керек, бұл оларды әдепсіз деп есептемейінше. Бұл кемсітушілік өте айқын, өте жасырын, өте қатыгез және әрқашан адамгершіліксіз», – деп мәлімдеді. Оның күйеуімен бірге тұтқындалғанда, ол түрмеге қамалмас бұрын оның жұмысына құрметпен қараған адамның кепілдігімен босатылып, әпкесі мен екі кішкентай баласымен бірге Мұшаираға шақырылған сылтаумен Үндістанға қашып кетті. Оның досы, белгілі ақын Амрита Притам, Риаз үшін премьер-министр Индира Гандимен сөйлесіп, оған Үндістанда пана берді. 2014 жылдың 8 наурызында Үндістанда төзімсіздік күшейген кезеңде Риаз «Хум гунахгаар ауратейн» семинарында «Тум билкул хум жасей никли تم بالکل ہم جیسے نکلے» атты өлеңін оқыды. Бұл өлеңде Үндістандағы индуизмнің күшеуі мен Зия әл-Хақ режимі кезінде Пәкістандағы ислами фундаментализмнің өркендеуі салыстырылады.
Fahmida Riaz (28 July 1946 – 21 November 2018) was an Urdu writer, poet and activist from Pakistan. She authored many books, such as Godaavari, Khatt e Marmuz, and Khana e Aab O Gil in addition to the first translation in rhyme of the Masnavi of Jalaluddin Rumi from Persian into Urdu. The author of more than 15 books of fiction and poetry, she remained at the center of controversies. When Badan Dareeda, her second collection of verses, appeared, she was accused of using erotic and sensual expressions in her work. The themes prevalent in her verse were, until then, considered taboo for women writers. The poems from her collection Apna Jurm Sabit Hae reflect her homeland's experience under the dictatorship of General Zia ul Haq. By reputation, Riaz stands alongside Nazim Hikmet, Pablo Neruda, Jean Paul Sartre and Simone de Beauvoir. After completing her education, she began working as a newscaster for Radio Pakistan. On the topic of censorship, Riaz said that "one should be totally sincere in one's art, and uncompromising. There is something sacred about art that cannot take violation. One should read extensively to polish expression. I read Platts' Urdu Hindi to English Dictionary like a book of poems. I love words." She also asserted, "Feminism has so many interpretations. What it means for me is simply that women, like men, are complete human beings with limitless possibilities. They have to achieve social equality, much like the Dalits or the Black Americans. In the case of women, it is so much more complex. I mean, there is the right to walk on the road without being harassed. Or to be able to swim or write a love poem like a man without being considered immoral. The discrimination is very obvious, very subtle, very cruel, and always inhuman." When she and her husband were arrested, she was bailed out by an admirer of her work before she could be taken to jail, and fled to India with her sister and two small children under the pretext of a Mushaira invitation. Her friend, the renowned poet Amrita Pritam, spoke to Prime Minister Indira Gandhi on Riaz's behalf and gained her asylum there. On 8 March 2014, against the backdrop of rising concerns over intolerance in India, Riaz recited her poem "Tum bilkul hum jaisey nikley تم بالکل ہم جیسے نکلے" at a seminar called Hum Gunahgaar Auratein ہم گنہگار عورتیں. The poem compares the rising Hindutva in India and the rise of Islamic fundamentalism in Pakistan during Zia ul Haq's regime.
Өлім
Фамида Риаз 2018 жылдың 21 қарашасында 72 жасында дүние салды.
Fahmida Riaz died on November 21, 2018, at age 72.