Кіріспе

Пакистандық дипломат (1898–1958)

Сәйид Ахмет Шах (урду: سید احمد شاه), көбінесе Патрас Бохари (1 қазан 1898 – 5 желтоқсан 1958) деп танылған, пакистандық юморист, жазушы, радио хабаршысы және дипломат. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымында Пакистанның тұрақты өкілі қызметін атқарды.

Өмір

Патрас Пешавар қаласында кашмирлік отбасында дүниеге келген (олар 19 ғасырда Барамулладан көшіп келген). Оның анасы хиндкован этностық тобынан шыққан. Пешаварға қоныстанғанға дейін оның ата-бабалары Бухарадан Кашмирге көшіп келген. 1927 жылы ол Лахордағы Үкіметтік колледжге оралып, 1939 жылға дейін профессор болып жұмыс істеді. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғанға дейін ол Бүкіл Үндістан радиосының бас директоры болды. Ағылшын әдебиетінен профессор болған ол 1947 жылдан 1950 жылға дейін Лахордағы Үкіметтік колледждің директоры қызметін атқарды. Оның шәкірттерінің арасында урду ақындары Файз Ахмет Файз, Нун Мием Рашид және Канхайялал Капур болды. 1950 жылы Лиакат Әли Ханның Америка Құрама Штаттарына жасаған сапарында ол Премьер-министрдің делегациясының мүшесі болды. Ол Премьер-министрдің сөздерін және ресми мәлімдемелерін дайындады. Бұл мәлімдемелер «Азия жүрегі» атты жинақта жарияланды. Лиакат Әли Ханмен жақын байланыста болғандықтан, ол 1951-1954 жылдары Пәкістанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болып тағайындалды. 1954 жылдан 1958 жылға дейін ол БҰҰ-ның Ақпарат бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

Патрастың аты туралы мәлімет

Ахмед Шах Бохари ағылшын тілінде жазғанда ұстазы Питер Уоткинске деген құрметтің нышаны ретінде Питер деген псевдонимді қолдана бастады. Ал урду тілінде жазғанда Патрас псевдонимін пайдаланды. Халед Ахмедтің сөзіне сәйкес, 1999 жылғы 13 мамырда "The Friday Times" газетінде жарияланған "Патрас үйі" – "Петр" есімінің араб тіліндегі нұсқасының парсы тіліне бейімделуі. Z. А. Бохаридің автобиографиясынан А.С.Б. псевдонимінің пайда болуы туралы мынадай мәлімет бар:

"Менің бауырлымның толық аты Пир Сәйед Ахмет Шах Бохари еді. Пешавардағы мектеп директоры, Уоткинс мырза, оны "Пир" деп атаса да, француз тіліндегідей "Пьер" деп айтқан. "Пьер" француз тілінде "Питер" деген мағынаны білдіреді, ал "Питер" грек тілінде "Патрас" деп аталады. Осы ұқсастық нәтижесінде бауырлым "Патрас" псевдонимін қабылдады". 1927 жылы жарық көрген бұл туынды урду әдебиетіндегі юморлық шығармалардың құнды мүлігі саналады. Бұл, сөзсіз, урду тіліндегі ең көркем туындылардың бірі және ХХ ғасырдың бірінші жартысында жазылса да, бүгінгі күнде де маңыздылығын жойған жоқ. Ол Аллама Иқбал сияқты тұлғалармен бірге өмір сүрді, онымен бірнеше рет кездесіп, философиялық пікір алмасты. Иқбалмен болған пікірсайысының нәтижесінде "Зарб и Калем" кітабындағы өлеңдерінің бірі жазылды.

Өлім және мұра

1923 жылы ол панджаби тілінде сөйлейтін кашмирлік әйел, полиция инспекторының қызы Зубайда Ванчуға үйленді. Олардың үш баласы болды: екі ұлы – Мансур мен Харун, және бір қызы – Рошан Ара. Рошан Ара бала кезінде қайтыс болды. Патрас Бохари 1958 жылдың 5 желтоқсанында дипломат қызметінде қайтыс болды және Нью-Йорктегі Вальхалла зиратында жерленген. 1998 жылдың қазан айында оның туғанына 100 жыл толуына орай Пәкістан почтасы «Пәкістан пионерлері» сериясы бойынша оның құрметіне ескерткіш пошта маркасын шығарды. 2003 жылдың 14 тамызында Пәкістан президенті, генерал Первез Мүшәрраф, Бохариге постүмі түрде елдің екінші жоғары азаматтық наградасы – «Хилаль-э-Имтиаз» орденін беру туралы жариялады. Бұл награда 2004 жылдың 23 наурызында ресми түрде табысталды. АҚШ-та тұратын белгілі пакистандық жазушы, доктор Анвар Дил, АҚШ және Пәкістанда 20 жылдық тың зерттеулерден кейін 1998 жылы «Бұл жерде бірге» атты Патрас Бохари туралы кітап жариялады. Лахордағы Үкіметтік колледж өзінің аудиториясын оның құрметіне «Бохари аудиториясы» деп атады.