Кіріспе

2-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басындағы қытай шенеунігі Хуан Цзе (190-шы жылдар – 220-шы жылдар), әдептік есімі Боксу, Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген және әскербасы Цао Цаоның қызметінде болған қытайлық лауазымды тұлға. Шығыс Хан әулеті құлағаннан кейін ол Үш патшалық дәуірінде қысқа мерзімге Цао Вэй мемлекетінде қызмет етті.

Отбасылық негіздер

Хуан Цзе Линьсян округінің (臨湘縣), Чанша Комендариясының (長沙郡) тумасы болды, қазіргі Линьсян, Хунань провинциясы. Оның әкесі Хуан Чхао (桓超) және әкесі Хуан Шенг (桓勝) екеуі де Шығыс Хан әулеті кезеңінде округ әкімшілері болып қызмет еткен. Хуан Шенг сонымен қатар императорлық кеңседегі жазу шебері (尚書) болды және Оңтүстік Қытайда танымал болды.

Ерте мансап

Хуан Цзе өзінің мансабын Чанша командирлігінде, өзінің туған жеріндегі командирлікте, Ардагерлік офицер (功曹) ретінде бастады. 187-190 жылдар аралығында Сунь Цзянь Чанша Командириясының әкімшісі (太守) болған кезде Хуан Цзеяны сяолянь (孝廉) деп тағайындады, сондықтан Хан орталық үкіметі Хуан Цзеяны император астанасы Луоянға жазу жөніндегі кеңесші (尚書郎) ретінде қызмет етуге шақырды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Хуан Цзе қызметтен кетіп, отбасын жоқтау үшін үйіне қайтты. 191 жылы Сунь Цзянь Сянян шайқасында Цзин провинциясының губернаторы Лю Бяоға қарсы шайқаста қаза тапқаннан кейін Хуан Цзе батыл болып, Лю Бяоға Сунь Цзяньнің денесін беруін өтінішпен, оны лайықты жерлеу үшін Сянянға сапар жасады. Лю Бяо Хуан Цзеңің адалдығына қатты әсерленді және келісті. Кейін Хуан Цзе Сунь Цзяньнің денесін отбасына қайтарды, олар оны Куэ округінде (曲阿縣; қазіргі Даньян, Цзянсу) жерледі.

Чжан Сянь мен Лю Бяоның басқаруындағы қызмет

200 жылы Цао Цао мен Юань Шао Гуанду шайқасында қақтығысқанда, Лю Бяо Цзинь провинциясының (қазіргі Хубэй мен Хунаньды қамтитын) округтерінен әскер жинап, Цао Цаоға шабуыл жасап, Юань Шаоға көмектесуді жоспарлады. Хуан Цзе бұл туралы естіген соң, Чанша округінің әкімі Чжан Сяньмен (張羨) кездесіп, оған: «Тарихтан ешбір соғыс әділ себепсіз басталып, жеңіске жеткен ешбір мысал жоқ. Сондықтан Ци герцогы Хуан түрлі феодалдарды Чжоу әулетіне адалдыққа ант беруге шақырды, ал Цзинь герцогы Вэнь, басып алушыны жеңіп, Чжоу патшасы Сянды таққа қайтарды. Бүгін Юань әулеті керісінше іс жасап жатыр. Лю Бяо оларды қолдауға бел буса, ол өзіне қауіп келтіріп жатыр. Ақылды әкім, сіз өз ойыңыз бен біліміңізді пайдаланып, өзіңізге бақыт әкеліп, апаттан сақтануыңыз керек. Олармен бірікпеңіз» деді. Чжан Сянь одан не істеу керектігін сұрағанда, Хуан Цзе: «Қазіргі уақытта Лорд Цао жеңіліп бара жатқан сияқты көрінеді. Бірақ ол әділдікті қорғап, императорлық сарайды құлдыраудан сақтап, императордың берген өкілеттігімен әділетсіздерді жазалап отыр. Оның жолына кім кедергі келтіре алады? Егер сіз Цзинь провинциясының оңтүстігіндегі төрт округтің әкімдерін әзірге өз орнында тұруға және Цао Цао Лю Бяоға шабуыл жасағанда оған қолдау көрсетуге көндіре алсаңыз, бұл ең дұрысы болар еді!» деді. Чжан Сянь Хуан Цзең кеңесіне құлақ асқаннан кейін, көршілес үш округтің – Улин (武陵; қазіргі Чандэ, Хунань), Линлин (零陵; қазіргі Йонгжоу, Хунань) және Гуян (桂陽; қазіргі Чэньчжоу, Хунань) әкімдерін Лю Бяомен байланысты үзіп, Цао Цаоға адал болуға көндірді. Цао Цао бұл туралы естігенде қатты қуанды. Сол кезде Цао Цао Юань Шаомен соғысып жатқандықтан, Лю Бяоға шабуыл жасау үшін Цзинь провинциясына әскерін жібере алмады. Лю Бяо осы мүмкіндікті пайдаланып, Чанша округіндегі Чжан Сяньға шабуыл жасады. Чжан Сянь қоршау кезінде аурудан қайтыс болды, ал Чанша округі Чжан Сяньнің өлімінен кейін Лю Бяоның қолына көшті. Хуан Цзе Чаншаның құлауынан кейін жасырынған. Біраз уақыттан кейін Лю Бяо Хуан Цзеді Чжан Сянь мен басқа үш әкімді көтеріліске итермелегені үшін кешіріп, оны өзінің көмекші офицері және либатор (從事祭酒) қызметіне алды. Ол Хуан Цзеге әйелі Цай мырзаның (蔡氏) кіші қарындасына үйленуді ұсынды. Бірақ Хуан Цзе бұл ұсыныстан бас тартып, өзінің бұрын үйленгенін айтты. Сонымен қатар, ол ауру екенін мәлімдеп, Лю Бяоның қызметінде жұмыс істеуден бас тартты.

Цао Цао тұсында қызмет ету

208 жылдың соңында, Цао Цао Лю Конгтың, Лю Бяоның ұлы және Цзин провинциясының губернаторының орнына келген мұрагерінің бағынуын қабылдағаннан кейін, Хуан Цзедің бұрын Чжан Сяньға берген кеңесі туралы естіді және Хуан Цзеді ерекше дарын иесі деп санады. Осыдан кейін ол Хуан Цзеді өзінің жазбашысы (主簿) қызметіне тартты, соңынан оны Чжао округінің (趙郡; қазіргі Хэбэй провинциясының Хандан қаласы маңында) әкімі (太守) етіп тағайындады.

Тэ Цзэпиннің билікке билік құрудағы қарсыластығын қолдау

213 жылы император Сян Цао Цаоны Вэй герцогы (魏公) етіп тағайындап, оған Вэй округінде (魏郡; қазіргі Хэбэй провинциясының Хандан қаласы маңында) орналасқан герцогтік берді. Цао Цао Хуан Цзеді императорлық гвардияның хубэнь (虎賁) бөлімінде сарай қызметкері (侍中) және үй шаруашылығы генералы (中郎將) етіп тағайындады. Сол кезде Цао Цао өзінің герцогтігіне (кейінірек вассалдық патшалыққа) мұрагер тағайындағысы келді, бірақ екі ұлы – Цао Пи мен Цао Чжидің арасынан таңдау қиын болды. Ол Цао Чжиге көбірек бейім болғанымен, әдет бойынша Цао Пи үлкен болғандықтан мұрагер болуға лайық екенін білді. Хуан Цзе жиі Цао Пиді Цао Цао алдында мақтап, оның ізгілікке толы және Цао Цаоның тірі ұлдарының ең үлкені екенін, сондықтан мұрагер болудың барлық талаптарына сай екенін айтты. Жеке немесе көпшілік алдында мұрагерлік мәселесі туралы сөйлескенде де, ол әрқашан Цао Пиді қолдап, шын ниетпен сөйледі. Цао Цао Хуан Цзеді адал және сенімді адам деп санады, сондықтан оны жоғары бағалады. Хуан Цзедің әріптестері Мао Цзе мен Сюй И ашық, тура және партиялық емес екендерімен белгілі болды. Цао Чжиді қолдаған Динг И оларды ұнатпай, Цао Цао алдында олар туралы жаман сөздер айтты. Хуан Цзе бұл туралы білгенде, Мао Цзе мен Сюй Иді қорғап, Динг И-дің айыптауларына қарсы шықты. Цао Цаоның басшылығымен қызмет істеген кезінде ол әділетсіз айыпталып, қиын жағдайға түскен көптеген әріптестеріне де осындай көмек көрсетті. Кейін ол жазу магистрі (尚書) лауазымына көтеріліп, мемлекеттік қызметке үміткерлерді тексеру және іріктеу жұмысын басқарды.

Фанченг шайқасы

219 жылы Цао Рен Фанченгте (樊城; қазіргі Фанченг ауданы, Сянян, Хубэй) Гуан Юмен қоршалғанда Цао Цао Сюй Хуанға Цао Ренге көмек көрсету үшін күшейткіш әскерлерді басқаруға бұйрық берді. Сюй Хуан Фанченгтің қоршауын бұза алмағаннан кейін, Цао Цао өзі жеке басқарып, Цао Ренді құтқаруға бара жазды және кеңесшілерінен пікір сұрады. Көптеген кеңесшілер Цао Цаоға: «Сіздің Салықтылығыңыз Фанченгке асығыс баруы керек, әйтпесе (Цао Рен) жеңіліп қалады» деді. Хуан Цзе Цао Цаодан: «Сіздің Салықтылығыңыз, Цао Рен мен басқалары жағдайды өздері бағалай алмайды және онымен айналыса алмайды деп ойламайсыз ба?» деп сұрады. Цао Цао: «Олар қабілетті» деп жауап берді. Хуан Цзе тағы да сұрады: «Сіздің Салықтылығыңыз (Цао Рен мен Сюй Хуан) бар күштерін салмайтынынан алаңдайсыз ба?» Цао Цао: «Жоқ» деді. Хуан Цзе: «Олай болса, неге өзіңіз әскерді сол жаққа жетектеп барасыз?» деп сұрады. Цао Цао: «Дұшманның күші артық, Сюй Хуанның әскері аз, олар жеңіліп қалуынан қорқамын» деді. Хуан Цзе: «Цао Рен қоршауда болғанына қарамастан, Фанченгті қорғау үшін өмірін салуының себебі – Сіздің Салықтылығыңыз оны құтқаруға тым алыс екенін білуі. Адам қиын жағдайға түскенде өмірі үшін күреседі. Қазір олардың барлығы өлімге дейін қарсы тұруға дайын және Сюй Хуаннан сыртқы қолдау алады. Егер Сіз Фанченгке қосымша күш жібермесеңіз, сіз жауға Цао Рен мен Сюй Хуанның олармен күресуге қабілетті екеніне сенімді екеніңізді көрсетесіз. Олай болса, олардың жеңіліп қалуынан неге қорқасыз? Оларға көмектесу үшін неге сол жаққа бару керек?» деді. Цао Цао келісіп, Фанченгтегі жағдайды бақылап отыра, әскерін Мобейге (摩陂; қазіргі Хэнань провинциясының оңтүстік-шығысында) орналастырды. Кейін Хуан Цзе болжағандай, Цао Рен Фанченгті қорғады, ал Сюй Хуан қоршауды бұзып жіберді.

Цао Пидің тұсында қызмет ету

220 жылдың соңында, Као Као қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Као Пи Цзянь императорынан тақты тартып алып, Шығыс Хан әулетін құлатты және өзін жаңа император етіп, Као Вэй мемлекетін құрды. Таққа отырғаннан кейін, Као Пи Хуан Цзеді Жазу шеберлерінің префекті (尚書令) және Сарай қызметкері (侍中) қылып тағайындады, сондай-ақ оны Гаосян округінің маркизі (高鄉亭侯) дәрежесіне көтерді. Хуан Цзе ауырғанда, Као Пи оның жанына барып: «Мен кәмелетке толмаған ұлымды және империяның тағдырын сенің қолыңа тапсыруды үміттенемін. Өзіңді сақтай біл» деді. Хуан Цзе маркиздік атағы кейін «Анле округінің маркизі» (安樂鄉侯) болып өзгертілді және ол 600 салық төлейтін үй шаруашылығынан тұратын маркиздік алды. Као Пи Хуан Цзедің үш ұлын Екінші маркиз (關內侯) дәрежесіне көтерді. Бастапқыда Хуан Цзедің үлкен ұлын маркиз етпеді, себебі Хуан Цзе қайтыс болғаннан кейін оның үлкен ұлы әкесінің Анле округінің маркизі атағын мұраға алатыны күтілді. Бірақ Хуан Цзедің үлкен ұлы ерте қайтыс болғандықтан, Као Пи оған қайтыс болғаннан кейін Екінші маркиз атағын берді. Кейін Хуан Цзенің денсаулығы нашарлағанда, Као Пи оны Рәсімдер министрі (太常) қылып қайта тағайындау үшін елші жіберді. Хуан Цзе көп ұзамай қайтыс болды. Као Пи Хуан Цзенің қазасы туралы естігенде жылады және оған «Чжэн маркизі» (貞侯) деген қайтыс болғаннан кейінгі атақ берді.

Отбасы

Хуан Цзеңнің інісі Хуан Цзян (桓纂) Вэйде тұрақты атты аттас (散騎侍郎) болып қызмет етті және екінші маркиз (關內侯) атағын алды. Хуан Цзеңнің тағы бір інісі Хуан И (桓彝) болды, ол Вэйдің қарсыласы Шығыс У мемлекетінде жазу шебері (尚書) қызметін атқарды. 258 жылы ол Сунь Лянды тақтан түсіруге Сунь Чэньнің әрекетін қолдаудан бас тартқандықтан, У регенті Сунь Чэнь оны өлімге кесті. Кейін, Цзинь дәуірінде император Ву Ксю Инге Вудағы танымал шенеуніктердің есімдерін атауын сұрағанда, Ксю Ин Хуан Иді атап, оның "адал және берілген қызметкер" екенін айтты. Хуан Цзеңнің ұлы Хуан Цзя (桓嘉) әкесінен Аньле округінің маркизі (安樂鄉侯) атағын мұра етті. Ол сондай-ақ Вэй әміршісінің қызы, Шэньцзянь ауылының ханшайымымен (升遷亭公主) үйленді. Цао Фанның билігі кезіндегі Цзяпин дәуірінде (249–254) Хуан Цзя Леань Комендатурасының (樂安郡; қазіргі Шибо, Шандоң) әкімшісі болды. 252 жылы ол Леань Комендатурасынан Вэй әскерін шығыс Уға қарсы Донсинг шайқасына басшылық етті және шайқаста қаза тапты. Вэй үкіметі оны "Маркиз Чжуан" (壯侯) деп құрметтеді. Хуан Цзяның ұлы Хуан И (桓翊) әкесінен кейін Аньле округінің маркизі болды. Шию жазбаларында Хуан Цзеңнің тағы бір немересі Хуан Лин (桓陵) болған, оның әдепті аты Юаньхуэй (元徽) еді. Хуан Лин Цзинь (266–420) династиясында қызмет етіп, Синьян Комендатурасының (滎陽郡; қазіргі Синьян, Хэнань) әкімшісіне дейін көтерілді.