Испан тіліндегі куәлік» – Артур Кестлердің Испан азамат соғысы туралы 1937 жылғы кітабы. Франко күштерінде өлім жазасынан құтылу, тыңшылық қызметі туралы баяндайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испандық келісім – Артур Кёстлердің 1937 жылы жарық көрген, Испания азамат соғысы кезіндегі тәжірибесін баяндайтын кітабы. Кітаптың екінші бөлігі кейіннен шағын өзгерістермен «Өліммен әңгіме» деген атпен жеке басылды (төменде қараңыз). Кёстлер азамат соғысы барысында Испанияға үш рет сапар жасады; үшінші рет тұтқындалып, өлім жазасына кесілді және генерал Франконың ұлтшыл күштерімен түрмеге қамалды. Кёстлер Коминтерн атынан, сондай-ақ Екінші испан республикасының ресми жаңалықтар агенттігінің қызметкері ретінде жұмыс істеді, бұл үшін британдық News Chronicle газетінің аккредитациясын пайдаланды. Кітап Лондонда Victor Gollancz Ltd баспасынан шықты. Кітаптың «Мазмұны» екі бөлімнен тұрады: Бірінші бөлімде оның тұтқындалуына дейінгі жағдай сипатталған, ол IX тарауға бөлінген, әр тараудың жеке атауы бар. Екінші бөлімі «Өліммен әңгіме» деп аталады, онда Кёстлер өлім жазасынан кейін түрмеде өткізген уақытын суреттейді. Бұл бөлім 1937 жылдың күзінде, түрмеден босатылғаннан кейін, оқиғалар әлі есінде жақсы сақталғанда жазылды. Он бес жыл өткен соң жазылған Кёстлердің «Көрінбейтін жазу» автобиографиясының екінші томында мынадай түсіндірме келтірілген:
Spanish Testament is a 1937 book by Arthur Koestler, describing his experiences during the Spanish Civil War. Part II of the book was subsequently published on its own, with minor modifications, under the title Dialogue with Death (see below). Koestler made three trips to Spain during the civil war; the third time he was captured, sentenced to death and imprisoned by the Nationalist forces of General Franco. Koestler was working as an espionage agent on behalf of the Comintern and as an agent of the Second Spanish Republic's official news agency, using for cover accreditation to the British daily News Chronicle. The book was published in London by Victor Gollancz Ltd. The 'Contents' of the book is in two parts: Part I describes the context in which he was captured, divided into IX chapters, each with its own title. Part II, titled Dialogue with Death, describes Koestler's prison experiences under sentence of death. This part was written in the late autumn of 1937 immediately after his release from prison, when the events were still vivid. In the second volume of his autobiography The Invisible Writing, written by Koestler fifteen years later, the following footnote appears:
Өмірбаян
Костлер республикалық күштер Малагадан шыққан кезде Оңтүстік Испанияда қалу туралы ойсыз шешім қабылдады. Бұрынғы сапарында Франко әскеріне түсіп алмай қашқан болатын. Севильяда тұтқындалған екінші күні Берлиндегі Ульштейн компаниясының бұрынғы әріптесі оны танып, Костлердің коммунист екенін білді. Бұл жолы ол азырақ сәттілікке ие болды, тұтқындалып, өлім жазасына кесілді және Севильяға қамауға жіберілді. Оқиғаның мәліметтері 72 жастағы зейнеткер зоолог, Whipsnade хайуанат бағын құруға жетекшілік еткен сэр Питер Чалмерс Митчеллдің естеліктерінде толық жазылған. Ол сол кезде Костлерге қауіпсіз баспана беріп, өзі де тұтқындалған еді. Кітаптың екінші жартысы Костлердің түрмедегі уақытына, көптеген саяси тұтқындармен бірге – олардың көпшілігі испан республикашылдарымен байланысты. Тұтқындар сотсыз, ескертусіз, құрбандарын таңдауда ешқандай логикасыз жазалау қаупімен өмір сүрді. Әр таңда тұтқындар оянып, түнде біреулерінің атылғанын білді. Өлім жазасына кесілгенге дейін түрмедегі күнделікті өмір өте жайлы болды, ал жағдай сол кездегі көптеген британ түрмелерінен жақсырақ еді. Костлер атап өткендей, Севилья түрмесі бірнеше жыл бұрын, екінші испан республикасының қысқа мерзімінде құрылған, либералды реформаторлар оны тұтқындарға адамгершілікпен қараудың үлгісі еткісі келген. Қаланы басып алғаннан кейін ұлтшылдар түрме ережелері мен күнделікті тәртібін көп өзгертпеді, және түрме ауласында жазалау отрядындарын қосудан басқа, бастапқы қызметкерлердің көп бөлігін сақтап қалды. Күнделікті адамгершілікпен қарау мен жазалау қаупі арасындағы қайшылық кітаптың басты тақырыбын құрайды. Бұл жағдай оның көңіл күйін бұзып, ол көп уақытын мистикалық бейтараптықта өткізді. Ол түрме кітапханасын пайдаланып, кітаптарға қол жеткізіп оқыды, сондай-ақ аштан өлуге ұшырады. Біраз уақыттан кейін Костлер мен оның әріптес тұтқындары оның ерекше жағдайда екенін және оны тұтқынға алғандардың өлім жазасын орындауға құштар емес екенін түсінді. Ол кезде ол білмесе де, британдық Сыртқы істер министрлігі оның ісіне қызығушылық танытты, және олардың сұрауы испандықтарды оны атудан сақтандырды. Костлер үш республикалық милициядан алған хабарды келтіреді: "Құрметті шетелдік жолдас, біз үшеуміз де өлім жазасына кесілдік, бүгін немесе ертең атып өлтіреді. Бірақ сіз аман қалуыңыз мүмкін, егер сіз осы жерден шықсаңыз, бізді өлтіргендердің бәрін әлемге айтуыңыз керек, өйткені біз азаттық қалаймыз, Гитлер емес". Үшеуі де көп ұзамай атылды. Костлер өзінің бостандыққа шыққаннан кейін Британияға оралғаннан кейін жазған кітабын үш ер адамның және басқа да тірі қалмаған әріптестерінің өсиеті деп есептейді.
Koestler had taken an ill considered decision to stay at Málaga in southern Spain when the Republican forces withdrew from it. He had only narrowly escaped arrest by Franco’s army on his previous sojourn into Nationalist territory, when on his second day in Nationalist held Seville he was recognised by a former colleague of his from Ullstein’s in Berlin, who knew that Koestler was a Communist. This time he was less fortunate and was arrested, summarily sentenced to death and sent off to imprisonment in Seville. The episode is recorded in detail in the memoirs of Sir Peter Chalmers Mitchell, a 72 year old retired zoologist (and the driving force behind the creation of Whipsnade Zoo) who was providing Koestler with safe haven at the time and who was also arrested. The second half of the book is devoted to Koestler's time in the prison, in the company of numerous political prisoners – most of them Spanish Republicans. Prisoners lived under the constant threat of summary execution without trial, without warning and without any evident logic in the choice of victims. Every morning, prisoners would wake to find that some of their number had been executed during the night. The daily routine in the prison until the moment of execution was quite comfortable, and conditions were better than in many British jails at the time. As Koestler notes, the Seville Prison was established just a few years before, during the brief period of the Second Spanish Republic, when liberal reformers wanted to make of it a model for the humane treatment of prisoners. After taking over the city, the Nationalist forces made little change to the prison regulations and routine, and kept on much of the original staff – except for adding their execution squads in the prison courtyard. The contradiction between relatively humane daily treatment and the constant threat of summary execution forms a central theme of the book. It seems to have created a feeling of dislocation and disorientation, and Koestler spent much of his time in some kind of mystical passivity. He alternated between using the well stocked prison library, to whose books he was given access, and going on hunger strikes. After some time, it became evident to Koestler and his fellow prisoners that he was in an exceptional situation and that his captors were reluctant to carry out the execution order against him. Although he did not know it at the time, the British Foreign Office was taking an interest in his case, and their inquiries made the Spanish reluctant to execute him. Koestler quotes a message he got from three other prisoners, Republican militiamen: "Dear comrade foreigner, we three are also condemned to death, and they will shoot us tonight or tomorrow. But you may survive; and if you ever come out you must tell the world about all those who kill us, because we want liberty and no Hitler." The three were executed shortly afterwards. Koestler considered his book, written after he was released and returned to Britain, to be the testament of the three men and his other fellow prisoners who did not survive.
Кейінгі еңбектеріне әсері
Костлердің түрмедегі тәжірибесі «Түске қараңғылық» (1941) романындағы оқиғаларды бейнелеудегі терең психологиялық түсінігіне үлкен үлес қосты. Бұл антикоммунистік роман бестселлерге айналып, оған халықаралық деңгейде танымал болды.
Koestler's prison experience contributed to his acute psychological insight in his portrayal of events in Darkness at Noon (1941), an anti Communist novel which became a best seller and gained him international attention.