Кіріспе
Балық түрлері
тау галактикасы – Galaxias olidus
the mountain galaxias fish species
Galaxias olidus, тау галактикасы, Оңтүстік-Шығыс Австралияда кеңінен таралған тұщы су балығының бір түрі.
Сипаттама
Түр кешенінің басқа мүшелеріне келетін болсақ, *Galaxias olidus* тобының басқа мүшелеріне қарағанда сипаттамаларының кең ауқымын көрсетеді. Балықтың ұзын, түтікшелі денесі бар. Дененің жоғарғы және төменгі беттері жұмсақ және біркелкі иілген, ал жоғарғы беті жамбас қанаттарына дейін жартылай жалпақталған. Басы орташа мөлшерде, тереңдігінен айтарлықтай кең және бүйірден сәл үшбұрышты. Аузы орташа ұзындықта, жоғарғы еріннің ұшы көздің ортасымен тең болып келеді, содан кейін төмен қарай және артқа қарай ішекке қарай, көздің ортасымен тең нүктеге дейін созылады. Тау галактикаларының түсі мен бедері өздерінің ареалы бойынша өте өзгермелі, бірақ жеке популяциялар ішінде аздап өзгешелік байқалады. Денесі көбінесе қоңыр, ашық қоңыр, зәйтүн түсті немесе сирек кездесетін қызғылт қоңыр түсті болады. Негізгі түс бас пен мұрынға дейін созылады, ал бүйір сызығынан төмен қарай ашық түске өтеді, ал ішкі жағы кремді немесе кейде ақ түске жуық болады. Негізгі түс үстінен қараңғы белгілердің өте өзгермелі үлгісі жатады, мысалы, дақтар, жолақтар және жамбас жолақтары, кейде бірігіп, дұрыс емес тік жолақтарды құрайды. Бұл үлгі кейбір популяцияларда және жеке тұлғаларда әлсіз немесе болмауы мүмкін, сонымен қатар денеде көптеген ұсақ сұр дақтардан тұратын көлеңкелер болуы мүмкін. Көбінесе денедің бүйіріндегі жақын орналасқан, сопақ немесе дерлік дөңгелек, өте қараңғы жолақтар тізімі байқалады, бірақ бұл белгілер кейбір популяцияларда әлсіз немесе болмауы мүмкін. Алайда, егер олар болса, олар әрқашан *Galaxias fuscus* сияқты көп, жіңішке, жақын және формасы бойынша өзгермелі болады, сонымен қатар дене бойымен анальдық қанатқа дейін созылады. Жұқа қанаттарының негізі ет тәрізді, жұптасқан қанаттары одан азырақ, көкірек қанаттары орташа мөлшерде және қайық тәрізді, дененің төменгі жағында орналасқан. Жамбас қанаттары да төмен және дененің орта тұсында орналасқан. Аналдық қанат орташа мөлшерде, ал арқалық қанаттың негізі аналдық қанаттың шамамен 90 пайызын құрайды. Құйрық қанаты орташа ұзындықта, жақсы дамыған қанаттары бар, әдетте анальдық қанатқа дейін созылады.
Тарату
Галактис олидус Ұлы бөлгіш жотасының екі жағында да кең географиялық ареалды қамтиды. Ол Квинслендтің оңтүстігінен басталып, Оңтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльстің шығысы арқылы, Викторияның көп бөлігіне және одан батысқа қарай Оңтүстік Австралиядағы Аделаида төбелеріне дейін таралған. Осылайша, бұл түр Мюррей-Дарлинг алабында, сондай-ақ шығыс және оңтүстік жағалау су жүйелерінде кездеседі. Олардың жағалаудағы таралуының қаншалықты бөлігі табиғи өзендердің өзгеріп ағып түсуіне байланысты (мұның көп бөлігі осылай болғанымен), ал қаншалықты көші-қонға байланысты екені нақты емес, себебі түрлер кешенінің көптеген өкілдері өздеріне бөгет болатын табиғи кедергілерді ерекше жамбас жүзбе қанаттарының құрылымы арқасында еңсеруге қабілетті. Мюррей-Дарлинг жүйесінде тау галактикасының жоғары және төменгі жағдайларға бейімделу тенденциясы жалғасады, бұл түр көбінесе таулы жерлерде кездеседі, ал жазық галактикасы төмендіктерде кездеседі. Алайда, G. olidus кейбір өзендерде, әсіресе Оңтүстік Австралияда, таулы және төмендік аймақтарының аралық белдеміне дейін төмен түседі. Сонымен қатар, тау галактикасының көптеген басқа түрлерінің ареалдары олардың тиісті су жүйелерінің бастауларымен шектелген.
Тіршілік ету ортасы
Көптеген түрлі тұщы сулы орталарда, төмен және жоғары биіктікте кездеседі. Типтік өзен участалары баяудан орташа жылдамдыққа дейін, мөлдірден лайлыға дейін, ені орташадан үлкенге дейін, сондай-ақ орташа жылдамдықта ағатын шағын және орташа ағындарда кездеседі. Бұған қоса, тау галактикасы Виктория және Орталықтан Солтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльс аймақтарындағы төменгі жатқан ылғалды жерлерде, бильбаонгтарда, өзен шаруашылықтарындағы тоғандарда, сондай-ақ кейбір жоғары биіктіктегі көлдерде және кептірілген су арналарындағы қалдық су тоғандарында табылған. Балық көбінесе жағалаудың терең емес, рифтік аймақтарында немесе орташа тереңдікте, әсіресе хищниктер мекендейтін жерлерде, шамамен тереңдіктегі терең суларда кездеседі. Көбінесе өзен төсегіне жақын немесе қалың макрофиттердің, тастардың, ағаш қалдықтарының немесе тік жарлардың арасында паналады. Кейде өзен ортасында кездеседі, бірақ әдетте хищниктер жоқ жерлерде ғана. Ұлы бөлініс жотасының биік жерлерінде G. olidus қыс айларында әртүрлі уақытқа қармен жабылған өзендерде кездеседі. Әсіресе Виктория және Оңтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльсте, қар шебінен жоғары орналасқан аймақтарда тау галактикасы екі-үш айға мұздап, қармен жабылған өзендерде мекендейді.
Өмір циклы/өсімділік
Galaxies olidus өмірлік циклында теңізге немесе сазды суға қарай жылжусыз, тек тұщы суда ғана кездеседі. Кейбір өзендердің жоғарғы ағысында ол жалғыз балық түрі болуы мүмкін, бірақ төменгі бойларда оны тұщы судағы креветка, шағалақай және рак сияқты әртүрлі балықтар мен шаянкөздермен бірге кездестіруге болады. Galaxias olidus шағылысуы ареалы бойынша әртүрлі уақытта жүзеге асады: Оңтүстік Австралияда мамырдың басынан маусымның басына дейін, Викторияда мамырдан тамызға дейін, Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстігінде және Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігінде тамыздан қазанға дейін, ал Оңтүстік Квинслендте тамыздан қазанға дейін созылады.
Адам үшін пайдалы
Кішкентай өлшеміне байланысты көбінесе мақсатты балық саналмаса да, тау галактикалары жеңіл балық аулау құралдарымен немесе ұшу балық аулау кезінде қызықты ойын береді, бұл Солтүстік Америкадағы панфиштерге ұқсас.