Кіріспе

Архибальд Булоч Рузвельт кіші (18 ақпан 1918 – 31 мамыр 1990), АҚШ президенті Теодор Рузвельттің тұңғыш немересі Архибальд Булоч Рузвельт – әскери қызметкер, ғалым, полиглот, Таяу Шығыс сарапашысы және ЦРУ-дың мансапты қызметкері болған. Ол Орталық барлау агенттігінің Стамбул, Мадрид және Лондон қалаларындағы бөлімшелерінің бастығы қызметін атқарды. Рузвельт кем дегенде жиырма тілді білген, соның ішінде сөйлеп және оқып түсінген.

Ерте өмір

Арчибальд Буллох Рузвельт кішi 1918 жылғы 18 ақпанда Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келген. Ол Гротон мектебін бітіріп, содан кейін Гарвард университетіне түсті, ол 1940 жылы бітірді. Ол бакалавриат студенті кезінде Родос ғалымы ретінде таңдалды, бірақ Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, ол осы мүмкіндікті пайдалана алмады. Рузвельт алғашқы жұмысын Вашингтон штатының Сиэтл қаласындағы газетте бастады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс кезінде ол әскери барлау офицері болды. Ол Мэриленд штатындағы Форт-Ритчиде арнайы дайындалған "Ритчи Бой" құпия бөлімінде қызмет етті. 1942 жылы ол АҚШ әскерлерімен бірге Солтүстік Африкаға түсті және осыдан кейін француз отаршылдық басқаруы мен араб ұлтшылдығының қалыптасуы туралы өз пікірлерін қалыптастыра бастады. Соғыстың келесі кезеңдерінде ол Ирак және Иран елдерінде әскери атташе болып жұмыс істеді.

Соғыстан кейінгі жұмыс ЦРУ-да

1947 жылы Рузвельт Орталық барлау тобына қосылды, ол ЦРУ-ның тікелей алдағысы болды. 1947-1949 жылдары ол Бейрутта қызмет етті. Осы және одан кейінгі барлық шетелдегі тапсырмаларында ол мемлекеттік департамент қызметкері ретінде ресми тіркелді. 1949 жылдан 1951 жылға дейін ол Нью-Йоркте "Америка дауысының" Таяу Шығыс бөлімінің басшысы болды. 1951 жылдан 1953 жылға дейін Стамбулда станция бастығы қызметін атқарды. 1953 жылдан 1958 жылға дейін ол Вашингтондағы ЦРУ штаб-пәтерінде түрлі жұмыстар істеді. 1958 жылы ол Испаниядағы ЦРУ станциясының бастығы болып тағайындалды. 1962 жылдан 1966 жылға дейін Лондонда сол қызметте болды. Рузвельт ЦРУ-дағы мансабын Вашингтонда аяқтады, ол 1974 жылы зейнеткерлікке шықты. Рузвельт Сирия мен Иракта төңкеріс жоспарларына қатысты, бірақ Ирандағы өзінің туысы Кимнің жетістігін қайталай алмады.

"Страггл" операциясы, 1956 жыл

Рузвельт 1956 жылғы 1 шілдеде Дамаскте Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшесі Уилбур Крейн Ивеланд пен Сирияның бұрынғы министрі Михаил Бей Ильянмен кездесіп, АҚШ қолдауымен Сирияны «коммунизмге қарсы» басып алу жоспары туралы әңгімелесті. Олар 1956 жылдың 25 қазанында іске асырылатын жоспар жасады, онда әскер Дамаск, Алеппо, Хомс және Хама қалаларын бақылауға алатын еді. Сирияның шекарасын жабу үшін Иордания, Ирак және Ливанмен шекаралық бекеттер де басып алыну тиіс болды, радиостанциялар полковник Каббани басшылығымен жаңа үкімет билікке келгенін жариялағанша, ол Дамасктегі маңызды жерлерге бронетехникалық бөлімдерін орналастыратын болады. Бақылау орналысқаннан кейін Ильян өзі таңдаған азаматтарға жаңа үкімет құруды тапсыратын еді, бірақ ақпараттың сыртқа таралуын болдырмау үшін олардың ешқайсысына төңкеріске бір апта қалғанда ғана хабар берілетін. ЦРУ бұл жоспарды («Страггл операциясы» деп аталады) 500 000 сириялық фунт стерлинг (шамамен 167 000 доллар) және жаңа үкіметке қолдау көрсетуге уәде беріп қолдады. Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес ашық түрде төңкеріске қарсы болғанымен, жеке өзі ЦРУ-мен кеңесіп, президент Эйзенхауэрге жоспарды ұсынды. Жоспар бес күнге кейінге шегерілді, осы уақытта Израиль Египетке басып кірді. Ильян Эвеландқа Израильдің агрессиялық соғысы кезінде Сирия үкіметін құлату мүмкін емес екенін айтты.

Ирак

1962 жылдың ортасында Кеннеди әкімшілігі Рузвельтке Ирак премьер-министрі Абдул Карим Касимге қарсы әскери төңкеріс дайындауды тапсырды. Касимнің британдық және американдық Ирак Мұнай Компаниясының жеңілдіктермен берілген мүліктерін тартып алуы және Кувейт шабуылдау туралы жасаған қауіпті мәлімдемелері Парсы шығанағындағы АҚШ мүдделеріне қатер деп есептелді. ЦРУ Ирак Баас партиясы ішінде белгілі бір күштерді қолдаған болатын, бірақ Рузвельттің бұрынғы ЦРУ әріптесі 1963 жылғы ақпандағы Баас төңкерісіне ЦРУ-ның қатысы болмағанын мәлімдеді, керісінше, Касимге қарсы ЦРУ-ның әрекеттері сол кезде әлі жоспарлану сатысында болғанын айтты.

ЦРУ-дан кейінгі зейнеткерлік

1974 жылы ЦРУ-дан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Рузвельт Chase Manhattan Bank-тың вице-президенті және Вашингтондағы кеңсесінің халықаралық қатынастар жөніндегі директоры болды. Осы лауазымда ол банк төрағасы Дэвид Рокфеллердің серігі болып, оның Таяу Шығыс елдеріне жасаған тұрақты сапарларында кеңесші ретінде ілесіп жүрді. Вашингтонның қоғамдық ортасында өзінің жеке өкілі ретінде танымал болған ол, әсіресе Рейган әкімшілігі кезінде дипломатиялық шеңберде белсенділік танытты. Оның әйелі Сельва Шоукер "Лакки" Рузвельт 1982 жылдан 1989 жылға дейін елші статусымен протокол басшысы қызметін атқарды. 1988 жылы Рузвельт "Білуге құштарлық: Барлау офицерінің естеліктері" атты мемуарларын жариялады, онда ол соғыс жылдарында Марокко, Ирак және Ирандағы әскери барлау офицері ретінде атқарған қызметі туралы айтады. ЦРУ-дағы қызметін сипаттағанда ол өте сақты болды, ЦРУ-ның құпияларын сақтауға берген антына тым қатаң мойынсұнып, тіпті ол қызмет еткен елдерді де атамады. Сұхбат берушілерге "Американың кімдері" кітабынан оны табуға болатынын айтса да, кейбір американдықтар анттың мәнін ұмытып кеткенін және үкімет бұйырған жағдайда да ол антын бұзпайтынын түсіндірді. Сонымен қатар, АҚШ үкіметі оның кітабының мазмұны жұртшылыққа белгілі болуынан алаңдағандығын көрсететін дәлелдер бар. Президент Рональд Рейган күнделігінде оның кітабын жарияламайтындықтан, Рузвельт үшін Ақ үй қабылдауына рұхсат бермегенін жазды. Ол бұл мәселеде кім кеңес бергенін нақты айтпады. Рузвельт өмірі бойы тілдерге қызығушылық танытты. Бала кезінде латын және грек тілдерін жетік меңгерген ол француз, испан, неміс, орыс, араб, иврит, суахили және өзбек тілдері сияқты 20-ға жуық тілді білген.

Неке және отбасы

Рузвельт 1940 жылы бұрынғы Кэтрин В. Твидке (Харрисон Твидтің қызы) үйленді және олардың 1942 жылы туған Твид Рузвельт есімді ұлдары болды. 1950 жылы олар ажырасты. Кейін Рузвельт Сельва "Лакки" Шоукер Рузвельтке үйленді, ол 1982 жылдан 1989 жылға дейін елші дәрежесінде протокол бастығы қызметін атқарды. Олар 40 жыл үйленген күйінде болды.

Өлім және жерлеу

Рузвельт 1990 жылдың 31 мамырында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол Нью-Йорк штатының Ойстер-Бей қаласындағы Янгс еске алу зиратындағы Рузвельттер отбасының қабірлеу орнына жерленген.