Кіріспе

Британдық мемлекеттік қызметкер (1888–1959)

Джеймс Эразм Трейси Филипс (20 қараша 1888 – 21 шілде 1959) – британдық мемлекеттік қызметкер. Филипс түрлі қырынан қарағанда, әскер қызметшісі, отарлық әкімші, саяхатшы, журналист, үгітші, табиғатты қорғаушы және құпия агент болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс Африка және Таяу Шығыс майданында британдық армияның барлау офицері болып қызмет етті, содан кейін грек-түрік соғысынан кейін журналистика және гуманитарлық көмек саласында қысқа мерзімді жұмыстар атқарды. Колониялық кеңсеге қызметке орналасқаннан кейін, Колониялық Угандада округтік комиссар ретіндегі реформалық бағытталған жоспарлары жоғары лауазымдағы адамдарды наразылыққа толтырып, оның лауазымынан алынуына әкелді. Ол Шығыс Еуропада «Таймс» газетінің шетелдік тілшісі болып жұмыс істеді және Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігін Канадада өткізіп, британдық соғыс мақсаттарына этностық азшылықтардың қолдауын ұйымдастыруға тырысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қайта құру басқармасының ресми өкілі ретінде көші-қонға ұшыраған адамдарды қайта орналастырудағы сәтсіз әрекеттерінен және құпия Ақпараттық зерттеу департаментімен салқым соғыс үгітінен кейін, Филипс табиғатты қорғауға ұзақ жылдан бері қызығушылығын жаңартты. Өмірінің соңғы жылдарында ол Халықаралық табиғатты қорғау одағының бас хатшысы ретінде Африка ұлттық парктерін құруға жетекшілік етті. Ескі, жоғарғы топқа жататын отбасының мүшесі болған Филипс, өзінің мақсаттарына жетпесе де, қажырлылық пен жоғары өзіндік құндылыққа ие болды.

Ерте өмір

Трейси Филипс – Пемброкширдегі Хаверфордвесттен шыққан және Маргарет Луиза Эверард (қыздығы Фолкс) есімді Рев. Джон Эразм Филипстің жалғыз баласы болған. Ересек Филиппс Пемброкширдегі Вистонның викарі болды, кейін Оксфордширдегі Энстонда және Дарем графтығындағы Стайндропта пасторлық қызмет атқарды, онда ол 9-шы Барон Барнардтың үйлік капелланы болды. 1904 жылдың қыркүйегінен бастап ол Марлборо колледжінде оқыды және 1906 жылдың желтоқсанында бітірді. 1907 жылдың ақпанында ол Вестминстердегі Ескі Королева көшесінде өткен клуб комитетінің отырысынан кейін Марлбуриан клубының түлектер қауымдастығына мүшелікке қабылданған бірнеше ондаған ескі Марлбурианның бірі болды – бірақ бұл әрекет ақыры сәтсіз аяқталды. Университетке қатысты, ол біраз уақыт Оксфордта оқыған деген аңыз бар, алайда бұл туралы деректер нақты емес. Бір анық белгілі нәрсе – ол 1910 жылы Дарем университетіне түсті. Әкесі мен ағасы сияқты, ол да Хатфилд Холлдың мүшесі болды және 1912 жылы классика бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1911 жылы Дарем университетінің қайық клубының хатшысы болды. Сонымен қатар, ол 1912 жылғы Epiphany семестрінде Дурхам одағының президенті болды және «The Sphinx» студент журналының редакторы болды – бұл журнал жеңіл, көңілді стильде жарық көрді, сонымен қатар Офицерлерді даярлау корпусына қатысты. Одақтың құрылғанына 70 жыл толуына орай, ол 1912 жылдың 16 наурызында Университет колледжінің Ұлы залында өткен университетаралық дебатты жүргізді, онда Оксфорд, Кембридж, Тринити колледжі (Дублин) және Эдинбург университетінің командалары бақ сынасты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Дурхэмдегі офицерлік дайындық корпусындағы қызметтен кейін Филипп британ армиясындағы лауазымын ресми түрінде бекітті. 1913 жылғы ақпан айында ол жаяу әскердегі 2-ші лейтенант болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Корольдің Африкалық атқыштарына (KAR) тіркелді және 1914 жылғы тамызда Африкадағы соғыс басталғанда «әрекетке кірген алғашқы британдықтардың бірі» болды. Кейін ол KAR қатарында қызмет еткенде жараланды (мұның үшін ол жеделхаттарда есімдері тізілді) және 1915 жылғы маусымда Букоба шайқасында саяси офицер ретінде қатысты (ұйымдастырылған Уганда барлау департаментінің құрамында). Жаңа құрылған Көлдік күштермен бірге ол Табораға жасалған шабуылдарға (1916 жылғы сәуір – қыркүйек) қатысты және одан кейін 1917 жылғы ақпанда әскери крестпен марапатталды, ол Бельгияның Force Publique барлау бөлімімен бірлесіп атқарған іс-қимылдары үшін берілді. 1916 жылғы қарашадан 1917 жылғы наурызға дейін Филипп, енді Уганда аймағының бас саяси офицері, Германияның Шығыс Африкасын бельгиялықтар жақында басып алған бөлігі – Руанда-Урундиде орналасқан. 1917 жылғы қыркүйекте «Лондон газеті» Филипптің сол жылдың басында армиядағы қызметінен бас тартқанын, бірақ ешқандай түсіндірме берілмегенін хабарлады. Бұл шешім жарақаттармен байланысты болды: оның 1951 жылғы «Кім кім?» анықтамалығында «жарақаттанған» деп көрсетілген, бұл жарақаттар оны одан әрі қызмет етуге жарамсыз қылды, және Филипптің Реджинальд Уингейтке жолдаған хатында да расталды. Филипп тез жазылып, лауазымын қайта иеленді: ол 1917 жылғы маусым-тамыз айларында Лондондағы Соғыс министрлігінде барлау штабында, ал тамыз-қазан айларында Адмиралтействода жұмыс істеді. 1918 жылы ол Араб бюросында (Қайыр барлау департаментінің бөлімшесі) орналасты, онда барлау офицері ретінде қызмет етті. Бұл қызмет көбінесе Каирде, сондай-ақ Палестина мен Сирияда жүргізілді, ол Арабияның Лоуренсімен бірге араб көтерілісінің соңғы науқандарында жұмыс істеді. Бюродағы жұмысы 1918 жылғы сәуір-маусым айларында британдық Шығыс Африканың шетінде тұратын және мал ұрлығымен әйгітәлген Туркана халқына қарсы әскери экспедицияға қатысуымен тоқтап қалды. Соғыс аяқталғанға дейін немесе одан кейін ол Бюродан шығып, Римдегі британ елшілігіне тіркелді.

Салдары

Филипс Африкаға оралып, 1919 жылдан 1920 жылға дейін Угандадағы Кигези округінің округтік комиссары міндетін атқарды. Оның алдындағы бір мәселе – Оңтүстік Угандадағы Кига халқы арасында кең таралған және британдық билікке қарсы тұратын Ньябинги культының қаупі тұрды. Культ жетекшісі Нтокибири жасақпен өлтірілгеннен кейін, Филиппс Нтокибиридің басын Энтеббеге, қауіптің жойылғанының дәлелі ретінде жіберуге бұйрық берді. Филиппс Кига халқы қоныстанған аймақтарда Баганда агенттерін пайдалануды тоқтатуға тырысты және соттарда луганда тілін қолдануды шектеді, оның орнына Баганда халқы білмейтін суахили тілін енгізді. Бір ай бойы оған Швецияның ханзадасы Вильгельм қосылды. The Morning Bulletin басылымында хабарланғандай, жеті айлық сапарға Филипптің 50 адамдық тобы, соның ішінде колониялық билік оған ұсынған екі тайпа басшысы – Филиппо Лвенгога мен Бенедикто Даки кірді. Олар сапардың сәтті аяқталуына үлкен үлес қосты. Абиссинияға сапар барысында Филиппс құл сату орынына тап болды, онда жас қыздарды ең көп ұсынғанға сатылып жатқан. Ол ең нашар күйдегі, дерлік өлтірілген қызды сатып алып, христиандық миссияға жіберді. Осы миссия барысында ол конгрестің ұйымдастырушысы, американдық социолог және панафриканизмді қолдайтын В. Э. Б. Дю Буамен кездесуі тиіс болды. Дю Буа айдың басында Еуропадан кеткендіктен қатыса алмады, бірақ Филиппстің болашақта жариялайтын мақалаларының көшірмелерін сұрады, осылайша екеуінің арасында ұзақ мерзімді хат алмасу орнатылды. Ресейдегі ашаршылық күшейген кезде Филиппс Константинопольге, содан кейін Мәскеуге, зерттеуші Фридтжоф Нансен басқаратын Ресейге көмек көрсету жөніндегі халықаралық комитет (ICRR) құрамында сапар шекті. Түркияда ол Ұлттар Лигасы мен Нансеннің Ресейге көмек көрсету жөніндегі халықаралық комитеті (ICRR) қолдауымен Британдық Қызыл Крест ұйымдастырған ашаршылыққа қарсы операцияға жабдықтау комиссары болды. Тарихшы Боддан С. Кордан бұл жұмысты «Англо-Мысырлық Суданның барлау қызметі директорының орынбасары» деп сипаттады. Спурға жазған хатында Филиппс Еуропаға жасаған сапары туралы айтады, ол да барлау қызметімен байланысты болуы мүмкін. Ол 1923 жылдың жазында Балқанда демалыста болғанын, Хорватияда Хорватия халықтық шаруалар партиясының басшысы Стьепан Радичпен бірге болғанын, соңғысы шетелге сапарға шыққанға дейін айтады. Ол осы кезеңнің көп бөлігін Уганданың Кигези ауданында өткізді, онда ол әкімші ретінде белсенділігімен танылды – темір балқыту және сизалдан арқан жасау сияқты жергілікті өнеркәсіптерді дамытуға тырысты және көптеген жабдықтарды өзінің қаражатынан төледі. Африкадағы уақытында ол тропикалық ормандарды зерттеуді және кездескен жануарлар туралы байқауларын жазуды ұнататын. Оның тәжірибелері оны Экваторлық Африкадағы ірі ұлттық парктерінің құрылуын қолдауға итермеледі, өйткені адамдардың гориллалардың мекендеріне енуі оларды агрессивті мінез-құлыққа итермелейді деп сенді. 1932 жылдың қаңтарында, өткен жылы қайтадан ауырып қалғаннан кейін, ол денсаулығын жақсарту үшін Швейцариядағы Лейзин қаласындағы Огюст Рольер клиникасында демалыс алды. Американдық досы Чарльз Фрэнсис де Ганальға жазған хатында температурасының төмендегенін және салмағының артқанын, өткен айда «13 тастан 7 тасқа дейін» азайғанын атап өтті. Африкадағы тағайындалған лауазымы болмағандықтан, ол Таяу Шығыстағы бір жерге ауысуды ойлады. 1932 жылдың сәуір айында Кларенстен де Ганальға жазған хатында Филиппс уақытша «Лейзиннің мұзды тауларынан жазыққа түсуге» рұқсат алғанын, бірақ әлі де «қайқайып жүргенін» айтты, сондай-ақ 1 мамырда Венециядан шыққан жүк кемесімен Корфу мен Итакаға бару жоспарларын атап өтті. Басқа жаққа бару туралы ойларына қарамастан, Филиппс Африкаға оралды. Оның соңғы лауазымы Уганданың Ланго ауданының округтік комиссары болды. Уганданың сол кездегі губернаторы Бернард Бурдильон Филиппсті «таланты мол адам» деп бағалап, «колониялық басқаруға толыққанды сәйкес келмейтін» деді. Сол онжылдықта ол пианист Любка Колессаға үйленді. 1939 жылдың шілдесінде «Таймс» газетінде жұптың 14 наурызда Прагада, Германияның елге басып кіруінің алдында үйленгені хабарланды. Сол жылы Колесса Лондондағы Мэрилебонда Игорь (Джон) атты ұл тапты. 1938 жылы Филиппс Колессамен бірге Оңтүстік Америкаға сапар шекті, онда ол әйелінің концерттік турнесіне менеджер ретінде көмектесті. Тур Бразилия, Аргентина, Чили және Уругвайға барып, 178 концерт өткізді. Оңтүстік Америкада жүргенде ол еврейлердің қоныстану қауымдастығы құрған колонияларды зерттеді, олар Еуропаның көбейіп бара жатқан еврей халқына қоныс аударуға жарамды жерлер бола ма дегенді анықтауға тырысты. 1939 жылғы «Таймс» газетіне жазған хатында ол Хаим Вейцманның «Хирш еврей жерлері» «қажетсіз неміс және поляк еврейлеріне» жарамсыз жерлер екендігі туралы пікіріне қарсы шықты және оның жақындағы байқауларына сүйене отырып, олар «жаңару кезеңінде» екенін жазды. Филиппстің сапары туралы есеп Сыртқы істер министрлігінде сақталды.

Римге сапар

1938 жылдың қазан айында Филиппс Римде болды, сол жылы колониялық саясат талқыланған Вольта конференциясына британдық делегаттардың бірі ретінде шақырылды. Ол өзінің тәжірибесі туралы "Royal African Society" журналында жарияланған мақалада айтып, көрсетілген қонақжайлықтың бір бөлігі Италия Ливиясына сапар болғанын (конференцияға генерал-губернатор маршал Балбо қатысып отырды) және итальяндық қоныс аударушылардың жаппай көшіп кетуі арқылы қол жеткізілген нәтижелерге таң қалғанын жеткізді. Филиппс конференцияның соңғы күнінің түстен кейінгі 16-шы отырысында Африкадағы ортақ қатысу мен ортақ мақсаттардың Еуропадағы соғысқа апаратын жолды қалай болдырмауы мүмкін екендігі туралы сөз сөйледі. Ол делегаттарға егер Еуропалық державалар Африканы "еуропалық отбасының барлық елдері үшін мүмкіндіктер, тең кепілдіктер және тең құқықтар алаңы ретінде" дамыта алса, бұл Еуропаның өзінде еуропалықтарды "қайта біріктіруге" септігін тигізуі мүмкін деп ұсынды. Филиппс "тропикалық байлықты қайта бөлу кезінде Германияны серіктес ретінде қайта қабылдауға" жақтас болды, бұл Еуропадағы қақтығыстың алдын алуға көмектеседі деп үміттенді. 1939 жылдың маусым айында Халықаралық отарлық институт өткізген конференцияға қатысты. Ол екі британдық өкілдің бірі болды, екіншісі Генри Голлан болды. Италияны жақсы көретін Филиппс Ферцони мен Аттилио Теруззи ұйымдастырған, Вилла Боргезе бақшасының көлеңкелі жерінде өткен түскі астан ләззат алды және Понтин батпақтарын мелиорациялау жұмысына қатысқан жұмысшылардың еңбегіне жоғары баға берді.

Украина мәселесі

1930 жылдары Филипп Украина бюросымен достық қарым-қатынас орнатты, ол 1931 жылы Лондонда украин-американдық Джейкоб Макохин құрған лоббилік орталық, украин ұлтының мүддесін қорғау, украин азшылықтарының мүдделерін ілгерілету және кеңес ықпалынан тыс украиндық мәселелер туралы ақпарат тарату үшін құрылған еді. 1930 жылдары ол бірнеше рет Украина мен Ресейге (әсіресе соңғысына) газет тілшісі ретінде барып, осы елдердегі саяси жағдайды қадағалап отырды, бірақ саяхаттарының себебі журналистік міндеттері емес, барлау болуы мүмкін. Осы кезеңде Сыртқы істер министрлігінің шенеуніктері Филипп сияқты украин ұлтшылдарының талаптарына онша ықылас көрсетпеді, Польша мен Кеңес Одағын ренжітуден қауырсынып, Польша-Украина соғысынан (1918–1919) кейін Польшаның Шығыс Галицияны аннексиялауына қарсы Польша үкіметіне қысым жасаудың қажеті жоқ деп ойлады. Шығыс Галицияда украиндарға жасалған қатыгездіктер туралы хабарлар жиналып, тіркелді, бірақ олар бойынша ешқандай шара қабылданбады. Уайтхолл қызметкерлері "біз ешқандай жағдайда қолдамайтын ұлттық азаттық қозғалысын" қолдаудың қажеті жоқ деп қорытындылады – бұл интербелдік кезеңдегі «украин мәселесіне» Британияның жауабы болды. Бұл Арнольд Марголин сияқты лоббистерді көңілсіздікке түсірді, ол украиндық еврей адвокаты болды және британдықтардың украиндықтарға көмек көрсету туралы уәде бермеуі украиндықтардың нацистік Германияның ұсыныстарын қабылдауына кепілдік береді деп мәлімдеді. Британ үкіметі өздігінен араласуға ниет білдірмесе де, ол басқа еуропалық державалардың ниеттеріне де алаңдады. Британ шенеуніктері Германияның Совет Одағымен қақтығысқа түспей, Украинаның ұлттық ұмтылыстарымен келісіп, өзін нығайта алатынынан қорқыныш білдірді. 1938 жылдың соңында Филиппстің ұстазы, қазір Сыртқы істер министрі болған лорд Галифаксқа «украин мәселесі өте жақын арада қайтадан көтерілуі мүмкін» деп хабарланды. Алайда, мұндай неміс жоспары үшін Польшаның келісімінсіз Совет Украинасына жету үшін поляк бақылауындағы аумақтан өту қажет болар еді, бұл Польшаның келісуі екіталай болды. Нәтижесінде, кейбір британдық сарапшылар Германия мен Польша арасындағы соғыс сөзсіз болады деп ойлай бастады, бірақ лорд Галифаксқа сарапшылар поляктар немістердің өз аумағы арқылы шайқаспай өтуіне жол бермейтіндіктен, Гитлер өз күштерін батысқа бірінші кезекте орналастырады деп хабарлады – бұл болжам кейін дұрыс емес болып шықты. 1939 жылы Польшаға британдық кепілдік берілгеннен кейін Филиппс Владимир Кисилевский (Украина бюросының директоры) дайындаған және тарихшы Роберт Уильям Сетон Уотсон тексерген материалдармен қаруланып, лорд Галифакспен ұзақ әңгімелесті. Ол Солтүстік Американың қоғамдық пікірін британдық соғыс мақсаттарына оңтайлы бағыттау үшін Ақпарат министрлігінің жобасының бөлігі ретінде көптеген пропагандистердің бірі ретінде Канадаға жіберілді. Францияның құлауы және британдықтардың бірқатар сәтсіздіктері, британдық күштердің Дюнкерктен эвакуациялануына әкеліп соқты, бұл Канаданың тұрақты қолдауын қамтамасыз етуді маңызды міндет етті. Филиппке Канададағы азшылық топтарының көзқарастарын бақылау міндеті жүктелді, олардың кейбіреулері фашистік идеология ұстанатын және британдық соғыс күшін әлсіретуі мүмкін еді. Осы мәселе бойынша Филиппс шілде айында лорд Галифакске британдық балаларды канадалық үйлерге ассимиляциялау туралы хат жазды; ол өзінің туысы Элсбет Димсдейлге оның балаларының эвакуациясын жоспарлауға көмектескен еді. Бұл сапарда ол ұйымдастырушылар шақырды, жергілікті иммигрант топтарына Еуропадағы қазіргі оқиғалар туралы лекциялар оқыды және бұл сапарды Канададағы еуропалық иммигранттардың пікірлерін британдық үкіметке жеткізу үшін пайдаланды. 1941 жылдың сәуірінде Дэвис Филиппске Канаданың Корольдік атты полициясының (RCMP) Еуропалық бөлімінің директоры қызметін уақытша ұсынды, оған Канаданың иммигрант қауымдастықтары арасында соғысқа қолдау білдіруді нығайтуға көмектесуді тапсырды. Оның алғашқы үлкен тапсырмасы - АҚШ-қа барып, сол елде иммигрант этносының интеграциясын дамыту үшін не жасалып жатқанын және бұл қауымдастықтардың федералды билікке қалай қарағанын білу болды. Ол бұл сапарда Питтсбург, Чикаго, Атланта және Вашингтон сияқты көптеген қалаларға барды, өзінің жаңа басшысына, комиссар Стюарт Вудқа «барлық аялдамалардан» егжей-тегжейлі хабарламалар жіберді. Канадаға оралған кезде ол Нью-Йоркке қысқа уақытқа барып, Рокфеллер орталығының бесінші қабатында Майкл Хакслимен кездесті. Хаксли 1940 жылы құрылған, Британияның соғыс мақсаттарын «жаңа интернационализм» аясында көрсетіп, Американың Британияның нақты мақсаты империясын сақтау емес деген күдігіне қарсы тұру үшін құрылған ақ пропаганданың директоры болды. Филиппс Польшадағы оккупацияланған аймақтарда саботаж жасау үшін Польшалықтарды Канадада оқыту туралы граф Владислав Радзивиллдің ұсынысы туралы Хакслидің пікірін білу үшін келді. Филиппс Бермудадан да барлау ақпаратын алды, онда оның туысы Чарльз де Грац Империялық цензура директоры болды. Филиппс, UCC құрылған кезде, украин тәуелсіздігі идеясына деген ықыласы үшін Канадада танымал болды, бұл оның коммунистік көзқарастарға ие украин канадалықтарының тұрақты күдігіне түсірді. Оның ойынша, украин ұлтының болуы моральдық тұрғыдан ғана дұрыс емес, сонымен қатар британдық үкіметтің Польшаға бұрын берген кепілдігін ескеретін болса, саяси тұрғыдан да әділ және логикалық. Филипп үшін Одақтың негізгі қағидасы – елдердің өзін-өзі анықтау құқығына сенім болды, бұл Украинаны қолдамауды ойсыз етіп шығарды. Оның пікірінше, мұндай қолдау Британияның соғыс мақсаттарына және оның моральдық беделіне оң әсер ететін еді:

«Британияның Польшаға берген кепілдігінен бастап, украиндықтар біздің қарсы тұрған орыстар мен прустардың империялары арасындағы қатынастардың кілті екені анық болды. Бұл қатынастардың шындығы бізге маңызды. Егер біздің жарияланымдарымыз шын болса, онда украиндықтарға жаңа уәделердің қажеті жоқ. Егер біз өзіміздің батылдығымызды көрсетіп, біздің жарияланымдарымыздың анықтығы мен шынайылығына қатысты күмәндерді сейілте алсақ, бұл күмәндер бұрынғы соғыста біздің репутациямызға Таяу Шығыстағы халықтардың арасында (мысалы, еврейлер мен арабтар, болгарлар (Нейи) және түріктер (Севр)) көп зиян келтірді. Біз украиндықтар туралы олардың потенциалды жаулар екені туралы немесе кем дегенде күмәнді достар екені туралы көптеген есептер жасамауымыз керек». Ол Британияның сақтай алмайтын украин егемендігі туралы ешқандай кепілдік бермеуі керек деп ойлады, бірақ соғыс елдердің өзін-өзі ұйымдастыру құқығы үшін жүргізіліп жатса, Одақ ақыры бұл қағидаға бет бұруға тиіс деп сенді. Оның алаңдауы Гитлер украиндықтарға —

«Даниялық тәуелсіздік» ұсынуы мүмкін, бұл Мәскеудегі қазіргі саяси құлдықта олардан әлдеқайда жоғары. Егер ол сәтті болса, Украинаны дамыту және қорғау үшін ол он миллион украиндық жұмысшыларды және әскерлерді тарта алады. Әзірге жауап жоқ. Британдықтар үшін логикалық даму бақытсыздыққа әкелер еді. Егер украиндар Еуропада басқа қолдауға үмітсіз болса, неміс ұсынысын күдіксіз қарастыруы мүмкін емес». Ұлттар бөлімінде жұмыс істеген кезде Филиппс ақпарақ алу үшін бұрынғы байланыстарына жүгінді және АҚШ-қа бет бұрып, Федералдық тергеу бюросының (FBI), Стратегиялық қызметтер кеңсесінің (OSS) және Мемлекеттік департаменттің өкілдерімен байланыс жасады. Олардың ішінде Дьюитт Клинтон Пул (OSS) ең үнемі байланыс жасаған және ең жақын АҚШ-тағы әріптесі болды. «Күнделікті…» хабарларындағы байланыстар Филиппсті алаңдатты.

Шығу

Бұл оқиға оны көпшілік алдында лекция оқудан қанағаттандыруға мәжбүр етті, бірақ коммунизмге деген наразылығы жұмысына кедерілгісін келтіре берді. 1943 жылдың мамыр айында ол Кеңес Одағына қарсы бірнеше сөз сөйледі, бұл Соғыс уақытындағы ақпарат тақтасының жаңа төрағасы Джон Гриерсонның наразылығын тудырды. Гриерсон Филиппсті де, бас тартқан Ұлттар бөлімінің қызметін де әлсіретуге ниеттеніп, Филиппке қарсы болған этникалық ұйымдардың одағы – Канадалық Бірлік Кеңесімен кездесулер өткізді. Олар Филипп өзін «әлсіз және бөлінген» этникалық қауымдастықтардың «қорғаушысы» ретінде қарастырды, олар канадалық ұлттық санаға жетелеу үшін оған тәуелді болды – олардың пікірінше, мұндай көзқарас жоғарыдан қараушылықпен ерекшеленді. Алайда Гриерсонның күш-жігері нәтижесіз аяқталды, өйткені генерал ЛаФлеш жеке басынан Филиппсті ұнатпаса да, оны қызметтен алудан немесе Ұлттар бөлімін Гриерсонның басқаруына беруден бас тартты. ЛаФлеш мұның этникалық азшылықтарға жету жұмысына зиян келтіретінін және «коммунистік науқас қозғаушыларға» мүмкіндік беретінін ойлады.

Ақпараттық зерттеу бөлімі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Филипс Ақпараттық зерттеулер департаментіне (IRD) қосылды, ол Сыртқы істер министрлігінің Батыс Еуропада кеңестік пропагандаға қарсы күресу міндеті жүктелген құпия бөлімшесі болды. Осы қызметте ол Шығыс Еуропадан эмигранттарды жұмысқа алуға көмектесті. Филипс IRD-дегі жұмысын Англия шіркеуінің Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңесімен (CFR) байланыстырды, бұл IRD-мен ынтымақтасқан антикоммунистік ұйым болды. Филипс екі ұйымның да мүшесі еді. 1949 жылғы CFR отырысында ол христиандардың басқа христиандар тарапынан қудалануын (мысалы, Франко Испаниясындағы протестанттарға жасалған қатысу) басып қалдыру қажеттігін айтты, себебі барлық христиандық топтар мен режимдер коммунизмге қарсы пропаганда соғысына жұмылдырылуы керек еді. 1952 жылдың 1 желтоқсанында Филипс "Коммунистік елдердегі шіркеулердің жағдайы туралы ақпарат беру жөніндегі арнайы кіші комитетіне" тағайындалды, ол коммунистік билік тарапынан Шығыс Еуропадағы шіркеулерге жасалған қатысуды көпшілік назарына жеткізу жолдарын зерттеді.

Қорғау

Филипп өзінің соңғы жылдары табиғатты қорғауға арнады және өзін-өзі басқаруға тез жақындаған елдердің жануарлар дүниесі мен табиғи ресурстарын сақтауға дайын екендігін қамтамасыз етуге ұмтылды. Жануарларды қорғау және Африка ұлттық парктерін құрудың ерте жақтасы ретінде, ол 1930 жылы «Таймс» газетінде гориллалар популяциясын қорғау үшін қауіпсіздік аймақтарын құруды қолдады. 1937 жылдың ақпан айында ол Капри аралындағы үйінде швед дәрігері Аксель Мунтеге барды, екеуі де жабайы құстарды қорғау мәселесін талқылады, бұл туралы Филиппс итальян үкіметімен де сөйлескен болатын. Ол Бельгияның Африка ұлттық парктері жөніндегі ғылыми-зерттеу институтының Халықаралық комиссиясының көп жылдық мүшесі болды. 1959 жылы Лорд Хёркомб, оның Табиғат тарихы мен Зоологияға деген қызығушылығы 1921 жылы Африка арқылы жасаған саяхатымен күшейгенін жазды. Одақтың қаржылық жағдайы нашар болғандықтан ол жалақы алмады. Денсаулығына байланысты 1958 жылдың соңында зейнетке шықты. Олар 1937 жылы бірге тұруға көшті. Жиі саяхаттауының нәтижесінде Филипп Лондонда ешқандай жылжымайтын мүлігі болған жоқ, ал Армия және Әскери-теңіз күштері клубы және Саяхатшылар клубы сияқты Палл Молл клубтары қалада оның «тұрақты мекені» болды. Лютер Эванстың сөзіне сүйенсек, Филипп сонымен қатар Сорбонна, Тегеран университеті, Каирдегі Әл-Азхар университеті және Римдегі Accademia dei Lincei-ден құрметті наградалар алды. Ол 14 африка тілін, сондай-ақ орыс және түрік тілдерін жақсы білді. Ұлы соғыстағы досы және серігі Ричард Майнерцхагеннің айтуынша, Филипп Палестинадағы еврей отаны идеясына күмәнмен қарады, оны бейімделмейтін және қажетсіз деп есептеді, бұл Майнерцхагенді ашуландырды. Сионистік қозғалыстың ұсыныстарына көнбеген ол Палестинаның геосаяси және тарихи тұрғыдан араб халқына тиесілі екеніне және «иудейлердің құрметі, күші және даңқы диаспорада» екеніне сенді. Филипп кездейсоқ антисемитизмге наразылық білдірді. Ол «Еврейлерді тұтас алғанда кемсітусіз айыптағанды естіген сайын, біздің еркін елдеріміздің азаматтары ретінде осы жағдайды сұрақсыз қалдырмау – қоғамдық міндетіміз болып табылмай ма?» деп ойланды.

Отарлаушылық

Филиппс Фредерик Лугардты және оның "екі мандат" тұжырымын қолдады, яғни бір жағынан еуропалық державалар өздері бағындырған жерлердің экономикалық ресурстарын дамытуға тиіс, бірақ сонымен қатар жергілікті халықтың жағдайын жақсарту және оларды заманауи әлемге бейімдеу бойынша моральдық жауапкершілікке ие болды. 1922 жылы Филиппс Африкада нәсілдік сананың күшейте түскенін атап өтті, ол оны Кеңес Одағы мен американдық афроамерикандық зиялылардың насихатымен байланыстырды. Дегенмен, ол Африканың экономикалық жағынан Еуропаға тәуелділігі және Еуропалық державалардың империализмнен бас тартуының мүмкін еместігін сезінді. цитата = "Еуропаға Африка керек, Африкаға Еуропа керек. Уақытты кері қайтаруға болмайды." дереккөзі = "Түстің толқыны: I. Панафрика және ақтарға қарсы", Корольдік Африкалық қоғам журналы, 1922, 135-бет.

Келесі онжылдықта ол отаршылдықтың аяқталу мүмкіндігін мойындауға дайын болды, бірақ еуропалық үлгідегі басқару мен демократиялық үкімет формаларын күрт енгізу мәдени шок тудыруы мүмкін екенін айтты. цитата = "Жақсылық пен жамандықты ажырата білу үшін, уыттыдан пайдалысын таңдау үшін, әлі де жайсыздықтан құтылмаған халықтарға көмектесуге тек моральдық тәрбие мен еуропалық білім беру ғана үміт бере алады." дереккөзі = "Жаңа Африка II", XIX ғасыр және одан кейін, 1938, 353-бет.

Негізінде, Филиппс Африканың "саяси тәжірибесіздігінің" толыққанды демократияны орнатудың дұрыс еместігін білдіреді деп есептеді, оның орнына отарлық емес кезеңдегі билік органдарына ішінара қолдау көрсетілген гибридтік үкімет формасын жақтады; және ең бастысы, қалдырылған мұра Еуропаның мүдделеріне оңтайлы болуын қамтамасыз ету үшін күшті позициядан іске асырылды.

Өлім

Ол қайтыс болған кезде Беркширде (қазір Оксфордширде) Шығыс Хагборн ауылында тұрып, Брюссельде екінші мекенжайы болған. 1959 жылдың 21 шілдесінде Оксфордтағы Радклиф ауруханасында қайтыс болды және Оксфордширдегі Энстон ауылына жерленді. Оның қоштасу рәсімі 27 шілдеде Шығыс Хагборндағы Сент-Эндрю приход шіркеуінде өтті.

Таңдалған жарияланымдар

"Муфумбиро: Кигези Руанда Кивудегі Бирунга жанартаулары". Географиялық журнал, том 61, № 4, 233–253 (1923)
"Азанде: Вонгара: Занде (Ниам Ниам) халқының Вонгара билеуші кастасы туралы жазба". Корольдік Африка қоғамының журналы, том 26, № 101, 21–26 (1926)
"Экваторлық Африканың азанде ("Ниам Ниам") халқы арасындағы діннің кейбір аспектілеріне қатысты байқаулар". Ұлыбритания және Ирландия Корольдік антропологиялық институтының журналы, том 56, 171–187 (1926)
"Африка халықтарының өркениеті үшін халықаралық ынтымақтастықтың қажеттілігі". Ағылшын тіліндегі аудармасы: "Африка халықтарының өркениеті үшін халықаралық ынтымақтастықтың қажеттілігі" Politique Étrangère, том 2, № 1, 56–64 (1937) PDF
"Африкадағы табиғи ғылымдар: Бельгияның ұлттық парктері". Географиялық журнал, том 115, № 1/3, 58–62 (1950)