Кіріспе

Лозница () – Сербияның батыс бөлігіндегі Мачва округінде орналасқан қала. Ол Дрина өзенінің оң жағасында жатыр. 2022 жылы қаланың жалпы халқы 19 515 адамды, ал әкімшілік аумақтың халқы 72 062 адамды құрады. Қала атауы "лоза" (серб тілінде жүзім) сөзінен туындаған. Бастапқыда қала Лозица (серб тілінде кішкентай жүзім) деп аталған, бірақ кейін Лозница болып өзгерген.

Тарих

Ядар мен Лозница аумағындағы ең көне қоныстар неолит дәуіріне дейін жетеді, бұл кезде шамамен 4500–3000 жж.б.з. Старчево мәдениеті гүлденген. 75 ж.б.з. римдіктер басып алғанға дейін аймақта иллириялық және келт тайпалары тұрған. Балқан түбегін римдіктердің жаулап алуы үлкен өзгерістер әкелді: аумақ Римнің Далмация провинциясының бір бөлігіне айналды. Ядардағы ең маңызды елді мекен – Лешницаның жанында орналасқан Гензис, ал қазіргі Лозницадағы римдік елді мекен Ад Дринум деп аталды. Аңыз бойынша, Лозница осы аймақта өсірілген жүзімдердің құрметіне аталған, бұл дәстүр б.з.д. III ғасырда, Рим императоры Пробустың тұсында басталған. Лозницаның алғашқы рет қала ретінде айтылуы серб патшасы Стефан Милутиннің билігінде болды, ол кезде Милутиннің інісі Драгутиннің әйелі Екатерина жақын жердегі Троноша монастырын (1317 ж.) құрды. Келесі екі жүз жыл бойы Лозница туралы көп мәлімет жоқ. 1533 жылға қарай Лозница Сербия деспотатынан Осман империясының құрамына кірді және мұсылмандармен толықты; салық тізімінде 37 үйдің 26-сы мұсылман, ал 11-і христиан болып тіркелді. 1600 жылға қарай Лозница 55 үйден тұратын мұсылман (босниялық) елді мекеніне айналды. Осы кезеңде Лозница мен Ядар Зворниктен басқарылатын аймақтың бір бөлігі болды. Зворник аймағын Босния пашасы басқарды. Осман билігінен құтылуға ұмтылған Лозница халқы серб халқының 1804 жылғы Бірінші серб көтерілісінен бастап күресіне белсенді қатысты. Көтеріліс маңызды болды, себебі Османдықтар өз аумағының шекаралық бөлігін, одан салық жинап, әскерін жабдықтауға және бүлікші Сербияның орталық бөлігіне қарай жол ашуға болатын жерді оңай жібергісі келмеді. Бірінші көтеріліс (1804–1813) кезінде Лозница мен оның айналасында Осман империясына қарсы көптеген ауыр шайқастар болды. 1813 жылы сербтер Османдықтарды Дрина өзенінен ығыстырды, бірақ Османдықтар Лозницаны қайта басып алды. 1833 жылдың қараша айында Лозница мен Ядар Милош Обренович билігінде Сербия княздығының құрамына кірді, сол кезде Сұлтан Махмуд II Сербияға алты аймақты қайтарды. Бұл жердің Османдық иелігінен босатылуына және оның еркін шаруалар мемлекеті деп жариялануына әкелді, яғни феодалдық жүйе жойылды. Ядар Подринье аймағының бір бөлігі болды, ал Лозница аймақтың орталығы болды, бұл мәртебесін 19 ғасырдың соңына дейін сақтап тұрды, одан кейін астана Шабацқа көшірілді. 19 ғасырдың 30-жылдарында Лозницада 295 үй және 1203 адам тұрды, ол Подринье аймағының әкімшілік және саяси орталығына айналды. Білім беру жүйесі дами бастады және 1882 жылы аурухана ашылды, өнеркәсіптік ғимараттар салынып, қолөнершілік, сауда және банк ісі дамыды. Шабац, Лозница және Баня Ковильяца арасындағы темір жол құрылысы 20 ғасырдың басында басталды. Бірінші Балқан соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс экономикалық дамуды тоқтатты және Лозница мен оның айналасындағы халық санын айтарлықтай азайтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Лозница шамамен 5000 адам тұратын аймақтық орталық болып қалды. Қысқа мерзімді қайта құру мен экономикалық дамудан кейін Ұлы депрессия болды, ол ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын төмендетті. 1930 жылдардың ортасына қарай қолөнер және сауда дүкендері ашылды, бұл экономикаға белгілі бір көмек көрсетті. Кейіннен антимон кендерін неміс өнеркәсіпшілері сатып алып, экономиканы одан әрі нығайтты. Алайда, бұл өсім Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тоқтатылды. Лозница 1941 жылдың 31 тамызында четниктер кірген кезде Германиялық оккупациядан азат етілген Еуропадағы алғашқы қала болды. 2008 жылдың қаңтар айында Сербия заңына сәйкес Лозница қала мәртебесін алды.

География және климат

Қала Сербияның батысында, Босния және Герцеговина шекарасына жақын Мачва аймағында орналасқан. Ол Дрина өзенінің оң жағасында жатыр.

Климат

Лозницада ылғалды субтропиктік климат басым, қыстары суық, көбінесе жақын маңдағы таулардан соққан тау желдерінен қатал суық болады, ал жаздары жылы немесе ыстық. Адриатика теңізінен келген ыстық ауа құрлыққа қарай жылжи бастағанда, солтүстік-шығысқа қарай таулардың (Златар және Златибор) кедергісінен өтеді, жылдамдық әсерін күшейтеді және Сербияның батыс бөліктеріне дейін жедел қозғалады.

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша Лозница қаласының этникалық құрамында сербтер (77 685) басымдық құрды, сондай-ақ рома халқы (761), этникалық мұсылмандар (660), югославтар (74), черногориялықтар (58) және басқа да этникалық топтар өкілдері болды.

Мәдениет

Мәдени мұралар қатарында қалада орналасқан Қасиетті Діңгек шіркеуі, XIV ғасырдағы Чокешина монастыры, XIII ғасырдағы Троноша монастыры, Гучево тауындағы, Текериш және Драгинацтағы ескерткіштер, сондай-ақ Тршич этностық ауылы бар. Серб дастанының бірі – Лозница шайқасы, онда басты кейіпкер Анта Богичевич Сербияның бірінші көтерілісі кезінде серб әскерлерін жетектейді. Ең маңызды жергілікті мәдени шара – Тршичте жыл сайын қыркүйек айында өткізілетін "Вуков Сабор" (Вук кеңесі), бұл ауылда туған Вук Стефанович Караджичтің құрметіне арналған; ол Сербиядағы ең көне және ең ірі мәдени шара болып табылады, өйткені оның маңыздылығы және келушілер саны жыл сайын артып келеді (20 30,000 адамға жетеді).

Спорт

Лозница қаласының жергілікті футбол клубы – FK Loznica, ал үй стадионы Lagator стадионы.