Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лозница () – Сербияның батыс бөлігіндегі Мачва округінде орналасқан қала. Ол Дрина өзенінің оң жағасында жатыр. 2022 жылы қаланың жалпы халқы 19 515 адамды, ал әкімшілік аумақтың халқы 72 062 адамды құрады. Қала атауы "лоза" (серб тілінде жүзім) сөзінен туындаған. Бастапқыда қала Лозица (серб тілінде кішкентай жүзім) деп аталған, бірақ кейін Лозница болып өзгерген.
Loznica (, ) is a city located in the Mačva District of western Serbia. It lies on the right bank of the Drina river. In 2022 the city had a total population of 19,515, while the administrative area had a population of 72,062. Its name stems from the word "loza" (the Serbian word for vine). Originally, its name was Lozica (Serbian for small vine), but it later became Loznica.
Тарих
Ядар мен Лозница аумағындағы ең көне қоныстар неолит дәуіріне дейін жетеді, бұл кезде шамамен 4500–3000 жж.б.з. Старчево мәдениеті гүлденген. 75 ж.б.з. римдіктер басып алғанға дейін аймақта иллириялық және келт тайпалары тұрған. Балқан түбегін римдіктердің жаулап алуы үлкен өзгерістер әкелді: аумақ Римнің Далмация провинциясының бір бөлігіне айналды. Ядардағы ең маңызды елді мекен – Лешницаның жанында орналасқан Гензис, ал қазіргі Лозницадағы римдік елді мекен Ад Дринум деп аталды. Аңыз бойынша, Лозница осы аймақта өсірілген жүзімдердің құрметіне аталған, бұл дәстүр б.з.д. III ғасырда, Рим императоры Пробустың тұсында басталған. Лозницаның алғашқы рет қала ретінде айтылуы серб патшасы Стефан Милутиннің билігінде болды, ол кезде Милутиннің інісі Драгутиннің әйелі Екатерина жақын жердегі Троноша монастырын (1317 ж.) құрды. Келесі екі жүз жыл бойы Лозница туралы көп мәлімет жоқ. 1533 жылға қарай Лозница Сербия деспотатынан Осман империясының құрамына кірді және мұсылмандармен толықты; салық тізімінде 37 үйдің 26-сы мұсылман, ал 11-і христиан болып тіркелді. 1600 жылға қарай Лозница 55 үйден тұратын мұсылман (босниялық) елді мекеніне айналды. Осы кезеңде Лозница мен Ядар Зворниктен басқарылатын аймақтың бір бөлігі болды. Зворник аймағын Босния пашасы басқарды. Осман билігінен құтылуға ұмтылған Лозница халқы серб халқының 1804 жылғы Бірінші серб көтерілісінен бастап күресіне белсенді қатысты. Көтеріліс маңызды болды, себебі Османдықтар өз аумағының шекаралық бөлігін, одан салық жинап, әскерін жабдықтауға және бүлікші Сербияның орталық бөлігіне қарай жол ашуға болатын жерді оңай жібергісі келмеді. Бірінші көтеріліс (1804–1813) кезінде Лозница мен оның айналасында Осман империясына қарсы көптеген ауыр шайқастар болды. 1813 жылы сербтер Османдықтарды Дрина өзенінен ығыстырды, бірақ Османдықтар Лозницаны қайта басып алды. 1833 жылдың қараша айында Лозница мен Ядар Милош Обренович билігінде Сербия княздығының құрамына кірді, сол кезде Сұлтан Махмуд II Сербияға алты аймақты қайтарды. Бұл жердің Османдық иелігінен босатылуына және оның еркін шаруалар мемлекеті деп жариялануына әкелді, яғни феодалдық жүйе жойылды. Ядар Подринье аймағының бір бөлігі болды, ал Лозница аймақтың орталығы болды, бұл мәртебесін 19 ғасырдың соңына дейін сақтап тұрды, одан кейін астана Шабацқа көшірілді. 19 ғасырдың 30-жылдарында Лозницада 295 үй және 1203 адам тұрды, ол Подринье аймағының әкімшілік және саяси орталығына айналды. Білім беру жүйесі дами бастады және 1882 жылы аурухана ашылды, өнеркәсіптік ғимараттар салынып, қолөнершілік, сауда және банк ісі дамыды. Шабац, Лозница және Баня Ковильяца арасындағы темір жол құрылысы 20 ғасырдың басында басталды. Бірінші Балқан соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс экономикалық дамуды тоқтатты және Лозница мен оның айналасындағы халық санын айтарлықтай азайтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Лозница шамамен 5000 адам тұратын аймақтық орталық болып қалды. Қысқа мерзімді қайта құру мен экономикалық дамудан кейін Ұлы депрессия болды, ол ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын төмендетті. 1930 жылдардың ортасына қарай қолөнер және сауда дүкендері ашылды, бұл экономикаға белгілі бір көмек көрсетті. Кейіннен антимон кендерін неміс өнеркәсіпшілері сатып алып, экономиканы одан әрі нығайтты. Алайда, бұл өсім Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тоқтатылды. Лозница 1941 жылдың 31 тамызында четниктер кірген кезде Германиялық оккупациядан азат етілген Еуропадағы алғашқы қала болды. 2008 жылдың қаңтар айында Сербия заңына сәйкес Лозница қала мәртебесін алды.
The oldest settlements on the territory of Jadar and Loznica can be traced to the Neolithic period when the Starčevo culture flourished from 4500–3000 BC. Illyrian and Celtic tribes inhabited the region prior to the Roman conquest in 75 BC. Roman conquest of the Balkan peninsula brought huge changes: the territory became part of the Roman province of Dalmatia. The most important settlement in Jadar was Genzis, located near Lešnica, while the Roman settlement in present day Loznica was called Ad Drinum. Legend tells that Loznica was named after the grape vines that were grown in this region, starting from the 3rd century BC in the time of Roman Emperor Probus. The first reference to the town as Loznica dates back to the reign of Serbian King Stefan Milutin, when Catherine, the wife of Milutin's brother Dragutin, founded the nearby monastery of Tronoša (1317). Loznica received little notice for the next two hundred years. By 1533, Loznica had been conquered from the Serbian Despotate by the Ottoman Empire and was then populated by Muslims; according to the tax registry, out of 37 houses, 26 houses were Muslim and 11 were Christian. In 1600, Loznica became an officially Muslim (Bosniak) settlement with 55 houses. In this period Loznica and Jadar were part of the region administered from Zvornik. The Zvornik region itself was ruled by the pasha in Bosnia. Striving toward liberation from Ottoman rule, the population of Loznica was actively involved in the common fight of the Serbian people, beginning with the First Serbian Uprising of 1804. The uprising was very important since the Ottomans did not easily give up on the border part of their territory from which they could harvest taxes and supply their army as well as break through towards the central part of the rebellious Serbia. During the whole period of the First Uprising (1804–13), numerous and heavy battles against the Ottomans were fought in Loznica and its vicinity. In 1813 the Serbs managed to drive the Ottomans across the river Drina, at which time the Ottomans reoccupied Loznica. In November 1833, Loznica and Jadar officially became part of the Principality of Serbia, during the rule of Miloš Obrenović, when Sultan Mahmud II ceded six seized regions to Serbia. This resulted in the abolition of Ottoman ownership over the land and it was declared a free peasant state, which meant that the feudal system was revoked. Jadar became part of the Podrinje region, while Loznica became the seat of the region, remaining in this role until the end of the 19th century, when the capital was moved to Šabac. During the thirties of the 19th century, Loznica had 295 houses with 1203 people and became the centre of the administrative and political power of Podrinje. The education system started to develop and a hospital was set up (1882), construction of industrial buildings started, craftsmen, trade and banking started to develop. Construction of the railway between Šabac, Loznica and Banja Koviljaca started by the beginning of the 20th century. The First Balkan War and First World War halted economic development and significantly reduced the number of people in Loznica and vicinity. Upon completion of the First World War, Loznica remained a regional centre with about 5000 people. There was a short period of reconstruction and economic development, followed by the Great Depression, which saw a decline in the prices of agricultural products. By the mid 1930s, craft and trade shops had been established, bringing some relief to the economy. Later, the antimony mines were acquired by German industrialists which further strengthened the economy. This growth was, however, brought to an abrupt halt at the beginning of World War II. Loznica became the first city in Europe to be liberated from German occupation when Chetnik units entered on 31 August 1941. In January 2008, according to the Serbian law, Loznica received the status of a city.
География және климат
Қала Сербияның батысында, Босния және Герцеговина шекарасына жақын Мачва аймағында орналасқан. Ол Дрина өзенінің оң жағасында жатыр.
The city is located in western Serbia, in the Mačva District, near the border with Bosnia and Herzegovina. It lies on the right bank of the Drina river.
Климат
Лозницада ылғалды субтропиктік климат басым, қыстары суық, көбінесе жақын маңдағы таулардан соққан тау желдерінен қатал суық болады, ал жаздары жылы немесе ыстық. Адриатика теңізінен келген ыстық ауа құрлыққа қарай жылжи бастағанда, солтүстік-шығысқа қарай таулардың (Златар және Златибор) кедергісінен өтеді, жылдамдық әсерін күшейтеді және Сербияның батыс бөліктеріне дейін жедел қозғалады.
Loznica has a humid subtropical climate with cold winters, often very cold due to the mountain winds of nearby mountains, and warm to hot summers. When hot air from Adriatic Sea starts going inland, to the north east it rises over mountain barriers (Zlatar and Zlatibor), gaining jet effect and continuing fast to western parts of Serbia.
Демография
2011 жылғы халық санауы бойынша Лозница қаласының этникалық құрамында сербтер (77 685) басымдық құрды, сондай-ақ рома халқы (761), этникалық мұсылмандар (660), югославтар (74), черногориялықтар (58) және басқа да этникалық топтар өкілдері болды.
According to the 2011 census, the ethnic groups in the city of Loznica included majority Serbs (77,685), and smaller numbers of Romani (761), ethnic Muslims (660), Yugoslavs (74), Montenegrins (58) and others.
Мәдениет
Мәдени мұралар қатарында қалада орналасқан Қасиетті Діңгек шіркеуі, XIV ғасырдағы Чокешина монастыры, XIII ғасырдағы Троноша монастыры, Гучево тауындағы, Текериш және Драгинацтағы ескерткіштер, сондай-ақ Тршич этностық ауылы бар. Серб дастанының бірі – Лозница шайқасы, онда басты кейіпкер Анта Богичевич Сербияның бірінші көтерілісі кезінде серб әскерлерін жетектейді. Ең маңызды жергілікті мәдени шара – Тршичте жыл сайын қыркүйек айында өткізілетін "Вуков Сабор" (Вук кеңесі), бұл ауылда туған Вук Стефанович Караджичтің құрметіне арналған; ол Сербиядағы ең көне және ең ірі мәдени шара болып табылады, өйткені оның маңыздылығы және келушілер саны жыл сайын артып келеді (20 30,000 адамға жетеді).
Among cultural heritage include the Church of the Holy Virgin located in the town, the 14th century Čokešina Monastery, the 13th century Tronoša Monastery, and monuments on Gučevo mountain, in Tekeriš, and in Draginac, as well as the ethnic village of Tršić. A Serbian epic poem is the Battle of Loznica in which the central figure Anta Bogičević leads Serbian forces during the First Serbian Uprising. The most important local cultural event is "Vukov Sabor" (Council of Vuk) in Tršić, held annually in September, in memory of Vuk Stefanović Karadžić who was born in the village; it remains the oldest and largest cultural event in Serbia, for its importance and the increasing volume (20 30,000 visitors).
Спорт
Лозница қаласының жергілікті футбол клубы – FK Loznica, ал үй стадионы Lagator стадионы.
Loznica's local football club is called FK Loznica, with the Lagator Stadium as home ground.