Кіріспе
Римдегі тарихи қола мүсін – Нерон Колосы (Colossus Neronis) – император Нерон (б.з. 37–68 ж.) өзінің Домус Ауреясының вестибюлінде жасаған қола мүсін. Бұл императорлық вилла кешені Палатин төбесінің солтүстік жағынан, Велиан қырқасы арқылы Римдегі Эскилин төбесіне дейін үлкен аумақты алып жатқан. Неронның ізбасарлары оны күн құдайы Солдың мүсініне айналдырды. Соңында мүсін Флавий амфитеатрының сыртына көшірілді, ол (ең танымал теориялардың біріне сәйкес) Колоссқа жақындығынан Колизей деп аталды. Колосс туралы соңғы жазба б.з. 4-ші ғасырының соңына жатқан жарықтандырылған қолжазбада кездеседі. Мүсін кейін жоғалып кетті, мүмкін жер сілкінісінен құлап немесе Римді тонау кезінде қираған, бірақ кейбір деректер мүсін б.з. 7-ші ғасырына дейін тұрған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бүгінде мүсіннің қалдығы – оның мәрмәр тұғырының негізін құраған бетон блоктары ғана.
The Colossus of Nero (Colossus Neronis) was a bronze statue that the Emperor Nero (37–68 AD) created in the vestibule of his Domus Aurea, the imperial villa complex which spanned a large area from the north side of the Palatine Hill, across the Velian ridge to the Esquiline Hill in Rome. It was modified by Nero's successors into a statue of the sun god Sol. The statue was eventually moved to a spot outside the Flavian Amphitheatre, which (according to one of the more popular theories) became known, by its proximity to the Colossus, as the Colosseum. The last mention of the Colossus is in an illuminated manuscript from the late 4th century AD. The statue disappeared sometime afterwards, likely toppled by an earthquake or destroyed during the Sack of Rome, although some sources indicate the statue may have remained standing as late as the 7th century AD. Today, the only remnants of the statue are some concrete blocks that once made up the foundation of its marble pedestal.
Тарих
Мүсін Апий жолының соңында, сарайдың басты кіреберісінің сыртында, қаланы жеке вилладан бөлетін үлкен атриумда орналастырылды. Грек сәулетшісі Зенодор мүсінді жобалап, біздің заманымыздың 64-68 жылдары аралығында құрылысын бастады. Плиний Ескінің мәлімдемесіне сәйкес, мүсіннің биіктігі 106,5 рим футы құрады, бірақ басқа дереккөздер оның одан да биік болғанын айтады. 68 жылы Неронның қайтысынан кейін император Веспасиан мүсінге сәулелі тәж қосып, оны римдік күн құдайы Солдың құрметіне Colossus Solis деп атады. Шамамен 128 жылы император Адриан Венера мен Рим ғибадатханасына орын босату үшін мүсінді Домус Ауреядан Колозейдің солтүстік-батысына көшіруге бұйырды. Архитектор Декрианн мүсінді 24 пілдің көмегімен жылжытты. Император Коммод мүсіннің басын ауыстырып, оны Геркулес бейнесіндегі өзінің мүсініне айналдырды, бірақ оның қайтысынан кейін мүсін қалпына келтірілді және солай қалды. Мүсін туралы ежелгі заманнан сақталған соңғы нақты мәлімет – 354 жылғы хронографиядағы жазба. Бүгінде Неронның Колоссынан тек Колозей маңындағы екінші орналасқан тұғырының негіздері ғана қалды. Ол 410 жылы Римді тонау кезінде қиратылған болуы мүмкін, немесе V ғасырдағы бірнеше жер сілкінісінің нәтижесінде құлап, металл бөліктері тартылып алынған. Дегенмен, мүсін орта ғасырларда да тұрған болуы мүмкін, өйткені Беданың (шамамен 672–735) өлеңінде былай делінген: «Колосс тұрғанша Рим тұрады, Колосс құлағанда Рим де құлайды, Рим құлағанда әлем де құлайды». Кірпішпен қапталған, бір кезде мәрмәрмен жабылған тұғырдың қалдықтары 1936 жылы Бенито Муссолинидің бұйрығымен алынып тасталды. Негіздер 1986 жылы қазылып алынды және қазірде оларды көпшілік көруге болады. Беда (шамамен 672–735) мүсіннің символдық маңызын жырлайтын атақты эпиграмма жазды:
Shortly after Nero's death in AD 68, the Emperor Vespasian added a radiate crown and renamed it Colossus Solis, after the Roman sun god Sol. Around 128, Emperor Hadrian ordered the statue moved from the Domus Aurea to just northwest of the Colosseum in order to create space for the Temple of Venus and Roma. It was moved by the architect Decriannus with the use of 24 elephants. Emperor Commodus converted it into a statue of himself as Hercules by replacing the head, but after his death it was restored, and so it remained. The last certain mention from antiquity of the statue is the reference in the Chronography of 354. Today, nothing remains of the Colossus of Nero save for the foundations of the pedestal at its second location near the Colosseum. It was possibly destroyed during the Sack of Rome in 410, or toppled in one of a series of fifth century earthquakes, and its metal scavenged. However, it is also possible that the statue was still standing during the Middle Ages, because a poem by Bede (c. 672–735) says: As long as the Colossus stands, Rome will stand, when the Colossus falls, Rome will also fall, when Rome falls, so falls the world. The remains of the brick faced masonry pedestal, once covered with marble, were removed in 1936 on the orders of Benito Mussolini. The foundations were excavated in 1986, and can be viewed by the public. Bede (c. 672–735) wrote a famous epigram celebrating the symbolic significance of the statue:
Көбінесе бұл қате аударылып, Колизейге қатысты түсіндіріледі (мысалы, Байронның «Чайлд Гарольдтың саяхаты» поэмасында). Алайда, Беда жазған кезде «coliseus» еркек есімдік сөзі әлі де амфитеатр емес, мүсінге қатысты қолданылды.