Кіріспе

Стратфорд-апон-Эйвондағы ескерткіш

Шекспирдің жерлеу ескерткіші – Уильям Шекспирге арналған ескерткіш. Ол Уорвикширдегі Стратфорд-апон-Эйвон қаласындағы Қасиетті Үшбірлік шіркеуінің ішінде орналасқан, Шекспир осы шіркеуде крещениеден өтіп, қайтыс болғаннан кейін екі күн өткен соң ғибадатханада жерленген. Ақшыл көк әктастан қашалған ескерткіш ғибадатхананың солтүстік қабырғасына орнатылған. Ол дәстүрлі түрде мүсінші Джерард Джонсонның жұмысы деп есептеледі, бірақ бұл тұжырымды Лена Коуэн Орлин даулап, оның Джерардтың інісі Николас Джонсон тірі кезде жасалғанын айтады. Ескерткіште ақынның бір қолында (нағыз) қалам, екінші қолында жастыққа сүйенген қағаз бейнеленген. Бұл стиль XVII ғасырдың басынан ортасына дейін танымал болды және көбінесе дін қызметкерлерін, ғалымдарды және білімді мамандықтарды еске алу үшін қолданылды. Әшекейлі тілгілермен кесілген қосбұрыш, бастапқыда қызыл түсті, кең дауыс киімі қара, көздері қарағай, шашы мен сақалы құлпынай түсті болған. Ол көп рет ретушталған және 1793 жылы толығымен ақ түспен боялған. Бюсттің үстіндегі антаблементтер мен гербті ұстап тұрған екі бағана қара жылтыратылған мәрмәрден жасалған. Екі путті мен бас сүйек құмтастан, ал бағананың бас жақтары мен негізі алтын жалатылған құмтастан жасалған. Архитравалар, фриздер және карниздер бастапқыда қызыл жолақты ақ алабастрдан жасалған, бірақ 1749 жылы ақ мәрмәрмен ауыстырылды. Сурет және жастық көкшіл Котсуолд әктасынан қашалған, ал кіріктірілген панельдер қара сына тастан жасалған. Ескерткіш 1748–49 жылдары қалпына келтірілді және бірнеше рет қайта боялды.

Тарих

Монумент алғаш рет Уильям Дагдейлдің «Уорикширдің ескіліктері» (1656) еңбегінде суреттелген және талқыланған. Дагдейл онда Стратфордтың «біздің жақындағы атақты ақынымыз Уилл Шекспирдің дүниеге келген және жерленген жері» екенін жазған, «оның монументін шіркеу туралы баяндамамда келтірдім». Гравюра, көбінесе Венцеслаус Холлардың туындысы, Дагдейлдің 1649 жылы жасаған бастапқы эскизінен орындалған, бұл Шекспирдің немересі (және соңғы тірі туысы) Элизабет Барнардтың қамқорлығымен жасалған болуы мүмкін. Кейінгі гравюра шеберлері бұл суретті көшірген. 1725 жылы Александр Поуптың Шекспирдің шығармаларының басылымына 1723 жылы Джордж Верту жасаған монументтің қазіргі түрінің алғашқы гравюрасы енгізілген. Вертудың монументтің орналасқан жерінде салған суреті де сақталған. Джон Обридің 1670-ші жылдардың басында жазған есебі (бірақ, мүмкін, он немесе екі жыл бұрынғы байқауларына негізделген), Шекспирді «менің ойымша, қызғылт түсті, тігіліп жасалған тоқылған жұп киім және одан жоғары, Оксфордтағы білім алушылар сияқты қара халат киген, халаттың жеңдері қолдарды жаппайды, артында еркін ілінген» деп сипаттаған. Монумент 1748–49 жылдары қалпына келтірілді. Стратфорд грамматикалық мектебінің директоры, пастор Джозеф Грин, қалпына келтіруді қаржыландыру үшін Стратфордта Шекспирдің пьесасының алғашқы қойылымын ұйымдастырды. Джон Уордтың труппасы 1746 жылдың 9 қыркүйегінде қалалық залда «Отеллоны» қоюға келісті, түскен барлық ақша қалпына келтіруге жұмсалды. Грин қалпына келтіруден кейін жазғанда, «ақынның мүсіні» «тозаңнан тазарту үшін» алынып тасталғанын айтқан. Ол мүсін мен жастық бір тас блоктан қашалғанын атап өткен. Ол «жұмыстың бастапқы күйін сақтауға, мүмкіндігінше, қосымша немесе азайтуға тырыстық: және шын мәнінде, архитравтардың материалы алабастрдан мәрмәрге ауыстырылғаннан басқа ештеңе өзгертілмеді, ештеңе өзгеше болған жоқ, тек бұрын сақталған материалмен (осы мақсат үшін) кездейсоқ сынған бөліктерді толықтырдық, ескі бояуды қайта жаңғырттық және жоғалған алтын жалатырды». Грин реставрация басталғанға дейін бас мүсінінің гипстен көшірмесін жасады. Шекспирдің қаламы бірнеше рет ұрланып, орнына жаңасы қойылды, ал бояуы жаңартылды. 1793 жылы белгілі Шекспир зерттеушісі Эдмонд Малоун, сол кездегі неоклассикалық талғамға сай, монументті ақ түске бояуға көндірді. 1861 жылы бояу алынып тасталды және монумент ақ қабаттың астынан табылған түстермен қайта боялды. 1973 жылы шабуылдаушылар мүсінді нишасынан алып, жазуды сындыруға тырысты. Жергілікті полиция олар монументтің ішінде жасырылған Шекспирдің құнды қолжазбаларын іздеп жүргенін болжады. Сам Шоенбаумның оқиғадан кейін тексеруінен кейін, мүсін «өте аз зақымдалған» екені анықталды.

Түсіндірме

1850 жылдары ғалым Ричард Оуэн 1849 жылы Людвиг Беккер Германияда тапқан, Кесселштадт өлім маскасы деп аталатын масканы Герард Джонсон мүсіннің бетін жасау үшін пайдаланғанын айтты. Беккер екі жыл бұрын сатып алған, шамамен Шекспирге ұқсас портреттің болуына байланысты бұл маска Шекспирдің беті деп есептелді. Суретші Генри Уоллис осыны Бен Джонсонның мүсіншіге өлім маскасын көрсетіп тұрған қиял суреті ретінде бейнеледі. Дегенмен, маска мен ескерткіштің өлшемдері сәйкес келмеді, әсіресе маңдайдың сүйек құрылысы, сондықтан бұл идея күмәнді деп танылды. Кесселштадт маскасы сәйкес келмесе де, Парк Хонан ескерткіштің сыртқы келбеті маскадан жасалған сияқты екенін айтады: «Оның көзі тік қарап тұрады, беті ауыр, мұрыны кішкентай және өткір. Бұлшықеттер мен мұрынның тарлуынан жоғарғы еріні созылған». Алайда Лена Коуэн Орлин ескерткіштің Шекспирдің өмірлік кезеңінде Николас Джонсонға тапсырыс берілгенін және мүсіннің тірі кезінде жасалғанын ұсынады. Сэр Николаус Певснер бұл бейнедегі иконографиялық типтің ғалым немесе рухани тұлға екенін көрсетті; ол мүсінді «қанағаттанған мектеп мұғалімі» деп сипаттады. Бірақ Шенбаум ескерткіштің Якоб стиліндегі Ренессанс үлгісіне сәйкес екенін, ал Спильманн фигураның «қатаң қарапайымдылығы» шіркеудегі қабір тасына арналған мүсінге, тірі адамға ұқсас бейнелеуге қарағанда көбірек сәйкес екенін айтты.