Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шекспирдің пьесасы
Play by Shakespeare
Уильям Шекспирдің "Патша Джонның өмірі мен өлімі" тарихи пьесасы Англия королі Джонның (1199–1216 жылдары билік құрған) билігін көркем бейнелейді. Ол Англия королі Генрих II мен Аквитаниялық Элеонораның ұлы және Англия королі Генрих III-нің әкесі болған. Бұл пьесаның 1590 жылдардың ортасында жазылғаны саналады, бірақ ол 1623 жылға дейін жарияланбады, алғаш рет Бірінші Фолиода жарық көрді. Мазмұны
The Life and Death of King John, a history play by William Shakespeare, dramatises the reign of John, King of England (ruled 1199–1216), the son of Henry II of England and Eleanor of Aquitaine and the father of Henry III of England. It is believed to have been written in the mid 1590s, but it was not published until 1623, when it appeared in the First Folio. TOC
Күн және мәтін
Жазылған мерзімі белгісіз, бірақ 1587 жыл, Шекспирдің осы және басқа да пьесалары үшін негіз болған Холиншедтің хроникаларының екінші, қайта қарастырылған басылымы жарық көрген жыл, мен 1598 жыл, Франсис Мерестің «Палладис Тамия» еңбегінде Шекспирдің пьесалары ішінде Джон патша туралы айтылған кез аралығында болуы керек. Оксфорд Шекспирінің редакторлары пьесадағы сирек кездесетін сөздердің қолданылуы, өлеңдегі әдеби тілдің пайдалануы, үзіліс үлгілері және аздап рифмалануына сүйене отырып, пьеса 1596 жылы, «Ричард II» пьесасынан кейін, бірақ «Генрих IV» пьесасының 1-бөлімінен бұрын жазылғанын қорытындылайды. «Король Джон» алғаш рет 1623 жылы «First Folio» жинағының бір бөлігі ретінде басылды. Шекспирге жатқызылған «Король Джонның қиын билеуі» атты пьеса 1591 жылы басылған, бірақ қазіргі ғалымдар бұл жатқызудың нақтылығына күмәнді қарады. «Король Джон» Шекспирдің толығымен өлеңмен жазылған екі пьесасының бірі, екіншісі – «Ричард II».
The date of composition is unknown, but must lie somewhere between 1587, the year of publication of the second, revised edition of Holinshed's Chronicles, upon which Shakespeare drew for this and other plays, and 1598, when King John was mentioned among Shakespeare's plays in the Palladis Tamia of Francis Meres. The editors of the Oxford Shakespeare conclude from the play's incidence of rare vocabulary, use of colloquialisms in verse, pause patterns, and infrequent rhyming that the play was composed in 1596, after Richard II but before Henry IV, Part I. King John was first printed in 1623 as part of the First Folio. A play titled The Troublesome Reign of King John attributed to Shakespeare first printed in 1591 exists, but modern scholars dismiss the attribution as extremely unlikely to be legitimate. King John is one of only two plays by Shakespeare that are entirely written in verse, the other being Richard II.
Өнер тарихы
Ең ерте құжатталған қойылым 1737 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Джон Рич Драри-Лейндегі Корольдік театрда қойылымды сахналады. 1745 жылы, Якобит көтерілісінің жылы, Коули Сиббер Ковент-Гарденде, ал Дэвид Гаррик Дрюри-Лейнде бәсекелес қойылымдар ұйымдастырды. Чарльз Кемблдің 1823 жылғы қойылымы тарихи дәлдікке жұмыс істеуге тырысты, Шекспирдің пьесаларын сахналаудағы 19 ғасыр дәстүрін қалыптастырды. Уильям Чарльз Макреди (1842) және Чарльз Кин (1846) осы пьесаны сәтті сахналады. 20 ғасырғы қайта жаңғыртулардың ішінде Роберт Б. Мантеллдің 1915 жылғы қойылымы (Бродвейде сахналаған соңғы қойылым) және Пол Скофилдті Бастард рөлінде сомдаған Питер Бруктың 1945 жылғы сахналық қойылымы бар. Виктория дәуірінде «Король Джон» Шекспирдің ең көп қойылатын пьесаларының бірі болды, себебі оның көріктілігі мен әсемдігі Виктория заманының көрермендеріне ұнады. Алайда, «Король Джонның» танымалдылығы төмендеді: қазір ол Шекспирдің ең аз танымал пьесаларының бірі және оның қойылымы сирек кездеседі. Ол Бродвейде төрт рет қойылды, соңғы рет 1915 жылы. Сондай-ақ, ол 1953 жылдан 2014 жылға дейін Стратфорд Шекспир фестивалінде бес рет сахналанды. Герберт Бербом Три 1899 жылы «Король Джон» атты нұсқаусыз фильмді түсірді. Бұл фильм корольдің V акті, VII көріністегі өлім күресінен тұрады және Шекспир пьесасының ең ерте сақталған киноадаптациясы болып табылады. «Король Джон» теледидар үшін екі рет қойылды: 1951 жылы Дональд Вулфиттің қатысуымен және 1984 жылы Леонард Росситердің қатысуымен, BBC телеарнасының Шекспир пьесалары сериясының аясында. Джордж Оруэлл 1942 жылы пьесаны саясатқа қатысты көзқарасы үшін жоғары бағалады: «Мен оны бала кезімде оқығанда, ол маған көне, тарих кітабынан қазып алынған және біздің заманымызға ешқандай қатысы жоқ сияқты көрінді. Бірақ мен оның сахнадағы қойылымын көргенде, оның интригалары мен алдаулары, бейбітшілік шарты, квислингтер, шайқас ортасында жақтарын ауыстыратын адамдар және тағы басқалары, мен үшін өте заманауи болып көрінді».
The earliest documented performance dates from 1737, when John Rich staged a production at the Theatre Royal, Drury Lane. In 1745, the year of the Jacobite rebellion, competing productions were staged by Colley Cibber at Covent Garden and David Garrick at Drury Lane. Charles Kemble's 1823 production made a serious effort at historical accuracy, inaugurating the 19th century tradition of striving for historical accuracy in Shakespearean production. Other successful productions of the play were staged by William Charles Macready (1842) and Charles Kean (1846). Twentieth century revivals include Robert B. Mantell's 1915 production (the last production to be staged on Broadway) and Peter Brook's 1945 staging, featuring Paul Scofield as the Bastard. In the Victorian era, King John was one of Shakespeare's most frequently staged plays, in part because its spectacle and pageantry were congenial to Victorian audiences. King John, however, has decreased in popularity: it is now one of Shakespeare's least known plays and stagings of it are very rare. It has been staged four times on Broadway, the last time in 1915. It has also been staged five times from 1953 to 2014 at the Stratford Shakespeare Festival. Herbert Beerbohm Tree made a silent film version in 1899 entitled King John. It is a short film consisting of the King's death throes in Act V, Scene vii and is the earliest surviving film adaptation of a Shakespearean play. King John has been produced for television twice: in 1951 with Donald Wolfit and in 1984 with Leonard Rossiter as part of the BBC Television Shakespeare series of adaptations. George Orwell specifically praised the play in 1942 for its view of politics: "When I had read it as a boy it seemed to me archaic, something dug out of a history book and not having anything to do with our own time. Well, when I saw it acted, what with its intrigues and doublecrossings, non aggression pacts, quislings, people changing sides in the middle of a battle, and what not, it seemed to me extraordinarily up to date."
Соңғы қайта жаңғырулар
Стратфорд-на-Авон қаласындағы Корольдік Шекспир компаниясы Джон патшаның үш қойылымын ұсынды: 2006 жылы Жози Рурк режиссерлігімен, оның толық шығармалар фестивалінің бөлігі ретінде, 2012 жылы Мария Аберг режиссерлігімен, ол жезөкше рөліне Пиппа Никсонды таңдады, және 2020 жылы Элеонора Роуд режиссерлігімен, ал Рози Шихи Джон патша рөлінде ойнады. Компанияның 1974–75 жылдарғы қойылымын режиссер Джон Бартон көптеп өңдеді, оған «Джон патшаның қиын тұсы», Джон Бейлдің «Король Йохан» (Шекспирдің өзінің деректері саналады) және басқа да туындылар енгізілді. Орегон Шекспир фестивалі бұл пьесаны бірнеше рет сахналады, соңғы рет 2022 жылы әйелдер мен екі гендерлік емес актерлер құрамындағы қойылым болды. Чикаго Шекспир театры бұл пьесаны 1990–1991 жылдарғы маусымында және 2003–2004 жылдары көрсетті. 2008 жылы Нью-Джерсидегі Хадсон Шекспир компаниясы Джон патшаны жыл сайынғы «Шекспир парктерінде» сериясының бөлігі ретінде қойды. Режиссер Тони Уайт оқиғаны ортағасырлық дәуірде көрсетті, бірақ көп ұлтты және гендерлік құрамы бар актерлерді пайдаланды. Констанция мен Дофин Льюистің рөлдерін афроамерикандық актерлер Тсена Николь Эгбломасс және Джесси Стюард ойнады, ал актрисалар Шарон Пинчес пен Эллисон Джонсон бірнеше ер адам рөлінде көрінді. Қойылымдағы тағы бір ерекшелік – көбінесе әлсіз патша ретінде бейнеленетін король Джонның өзі. Актер Джимми Правасилис Джонды билік құқығына берік тұрып, келісімге бармайтын, соның салдарынан құлаған монарх ретінде бейнеледі. Нью-Йорктегі «Жаңа аудитория үшін театр» 2000 жылы дөңгелек сахнадағы «ерекше» қойылымды ұсынды, ол Фаульконбриджтің сарай саясатына енуі арқылы көрермендердің кейіпкерлердің ниеттерін түсінуін дамытуға бағытталды. Режиссерлікті Карин Куонрод жүзеге асырды. 2012 жылы Британдық Колумбияның Ванкувер қаласындағы «Bard on the Beach» пьесаны қойды. Ол сондай-ақ 2013 жылғы маусымның бөлігі ретінде Юта Шекспир фестивалінде көрсетілді, ол Американың үздік аймақтық театрының Тони сыйлығын (2000) алды, оны Америка театр қанаты мен Америка театрлары мен продюсерлер лигасы табыс етті. Пьеса 2015 жылғы жазғы маусымның бөлігі ретінде Джеймс Дэйкрдің режиссерлігімен Шекспирдің Глобусында Магна Картаның 800 жылдығына арналған қойылымда ұсынылды. «Royal & Derngate» компаниясымен бірлесіп жасалған бұл қойылым Солсбери соборында, Храм шіркеуінде және Нортгемптонның қасиетті қабірінде де көрсетілді. Суррейдегі Кингстон-апон-Темзадағы «Роза» театры 2016 жылдың мамыр және маусым айларында сэр Тревор Наннның режиссерлігімен қойылымды ұсынды, бұл Шекспирдің қайтыс болғандығының және король Джонның 800 жылдығының мерейтойына орай болды. Вустер репертуарлық компаниясы 2016 жылы корольдің қайтыс болғандығының 800 жылдығына орай Вустер соборындағы король Джонның қабірінің маңында пьесаны (режиссер Бен Хамфри) қойды. Король Джон рөлін Фил Лич ойнады.
The Royal Shakespeare Company based in Stratford upon Avon presented three productions of King John: in 2006 directed by Josie Rourke as part of their Complete Works Festival, in 2012 directed by Maria Aberg who cast a woman, Pippa Nixon, in the role of the Bastard, and in 2020, directed by Eleanor Rhode and with a woman, Rosie Sheehy, cast in the role of King John. The company's 1974–5 production was heavily rewritten by director John Barton, who included material from The Troublesome Reign of King John, John Bale King Johan (thought to be Shakespeare's own sources) and other works. The Oregon Shakespeare Festival has staged the play several times, most recently in 2022 in a production with a cast of women and non binary actors. The Chicago Shakespeare Theater on Navy Pier presented the play in its 1990 1991 season and again in 2003 2004. In 2008, the Hudson Shakespeare Company of New Jersey produced King John as part of their annual Shakespeare in the Parks series. Director Tony White set the action in the medieval era but used a multi ethnic and gender swapping cast. The roles of Constance and Dauphin Lewis were portrayed by African American actors Tzena Nicole Egblomasse and Jessie Steward and actresses Sharon Pinches and Allison Johnson were used in several male roles. Another notable departure for the production is the depiction of King John himself, often portrayed as an ineffectual king. Actor Jimmy Pravasilis portrayed John as a headstrong monarch sticking to his guns on his right to rule, whose unwillingness to compromise caused his downfall. New York's Theater for a New Audience presented a "remarkable" in the round production in 2000, emphasising Faulconbridge's introduction to court realpolitik to develop the audience's own awareness of the characters' motives. The director was Karin Coonrod. In 2012, Bard on the Beach in Vancouver, British Columbia put on a production. It was also performed as part of the 2013 season at the Utah Shakespeare Festival, recipient of America's Outstanding Regional Theatre Tony Award (2000), presented by the American Theatre Wing and the League of American Theatres and Producers. The play was presented at Shakespeare's Globe, directed by James Dacre, as part of the summer season 2015 in the 800th anniversary year of Magna Carta. A co production with Royal & Derngate, this production also played in Salisbury Cathedral, Temple Church and The Holy Sepulchre, Northampton. The Rose Theatre, Kingston upon Thames, Surrey hosted Sir Trevor Nunn's direction of the play during May and June 2016, in the quatercentenary year of Shakespeare's death and the 800th anniversary year of King John's death. The Worcester Repertory Company staged a production of the play (directed by Ben Humphrey) in 2016 around the tomb of King John in Worcester Cathedral on the 800th anniversary of the king's death. King John was played by Phil Leach.