Кіріспе

Ван Гогтың суреттері
Винсент ван Гогтың алты ұқсас суреті

«Арлезианка», «Арлезианка: Мадам Гиньо» немесе «Мадам Гиньоның портреті» – Винсент ван Гогтың 1888 жылдың қараша айында (немесе одан кейін) Арль қаласында және 1890 жылдың ақпан айында Сен-Ремиде салған алты ұқсас суреттердің атауы. «Арлезианка» (laʁlezjɛn) сөзбе-сөз «Арль қаласынан келген әйел» дегенді білдіреді. Суреттегі Мария Жуллиан (немесе Жюльен) 1848 жылдың 8 маусымында Арль қаласында дүниеге келді және 1911 жылдың 2 тамызында сол жерде қайтыс болды. Ол 1866 жылы Жозеф Мишель Гиньоға үйленді және олар бірге Ламартинд алаңының 30 нөміріндегі «Кафе де ла Гар» кафесін басқарды, онда Ван Гог 1888 жылдың мамыр айынан қыркүйек айының ортасына дейін тұрды. Ол Арльдегі Сары үйді жиһазбен жарақтап, сонда қоныстанды. Осыған дейін Ван Гогтың Гиньо жұбайларымен қарым-қатынасы көбінесе коммерциялық сипатта болған (кафе «Түнгі кафе» суретінің тақырыбы), бірақ Гогеннің Арльге келуі жағдайды өзгертті. Оның тартымдылығы шамамен 40 жастағы әйелге ұнады, ал 1888 жылдың қараша айының басында Мадам Гиньо Гоген мен оның досы Ван Гогтың портретін салуға келісті. Бір сағаттың ішінде Гоген көмірмен сурет салды, ал Винсент «бір сағатта бітірілген» толық көлемді суретті жасады.

1888 жылғы қарашадағы нұсқасы және оның қайталануы

Ван Гогтың алғашқы нұсқасы қазір Париждегі Орсей мұражайында сақталады. Бұл матаның толық бөлігі Гоген Арльге келгеннен кейін сатып алынды және 1888 жылдың қараша және желтоқсан айларында екі суретшінің де жұмысына пайдаланылды. Екінші нұсқасы, қазір Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында, Ван Гог бұрын қолданған, фабрикада алдын ала дайындалған кенепке қайта сурет салды және қолғаптар мен жаңбырлықтың орнына үш кітап бейнеледі.

1890 жылғы ақпандағы нұсқалар

Сен-Ремидегі ауруханада болған кезде Ван Гог 1888 жылдың қарашасында Гогеннің көмір суретіне негізделген мадам Джинюдың тағы бес портретін салған. Олардың бірі Гогенге, бірі оның інісі Теоға, бірі өзіне, тағы бірі мадам Джинюға арналған. Кроллер-Мюллер мұражайындағы нұсқаның шығу тегі толыққанды белгісіз, бірақ картинаның бұрын Винсенттің суреттерінің ерте жақтасы Альберт Ауриерге тиесілі болғандығы мәлім. Мадам Джинюға арналған нұсқа жоғалып, әлі табылмаған. Осы нұсқаны Винсент 1890 жылдың 22 ақпанында қайтадан ауырып қалғанда Арльдегі мадам Джинюға жеткізіп бара жатқан. Гогенге ешқашан жіберілмеген жазылмаған хатында Винсент оның портретімен жұмыс істеудің өзін тағы бір айға созылған аурумен байланыстырған. Гогеннің нұсқасы – қазіргі уақытта Сан-Паулу өнер мұражайында сақталатын қызғылт фонды картина. Гоген портреттен қатты ынтызар болып, былай деп жазған:

"Мадам Джинюдың картинасын көрдім. Өте әдемі және өте қызықты, мен оны өз суретімнен де жақсы көремін. Денсаулығыңыз нашарлағанмен, сіз өнер туындысына қажетті сезім мен ішкі жылуды сақтай отырып, мұндай тепе-теңдікпен ешқашан жұмыс істеген емессіз, әсіресе өнердің салқын есептеулермен алдын ала реттелетін бизнес болып табылатын дәуірде." 1890 жылдың 5 маусымында әпкесіне жазған хатында Винсент портрет салу философиясын былай түсіндірген: "Жүз жылдан кейін адамдарға аян ретінде көрінетін портреттер жасағым келеді. Яғни, мен бұл мақсатқа фотосуреттік ұқсастық емес, біздің құштарлықты бейнелеу арқылы, заманауи білімімізді және түстерді бағалауды кейіпкерді көрсету және оның мәнін асыру құралы ретінде пайдалану арқылы қол жеткізуге тырысамын. Арлезианның портреті түссіз және матовый тері тонға ие, көздері тыныш және өте қарапайым, киімі қара, фоны қызғылт, ал ол жасыл кітаптары бар жасыл үстелге сүйеніп отыр. Бірақ Теоның көшірмесінде киім қызғылт, фон сары ақ, ал ашық кеудешесінің алдыңғы бөлігі – ақ түске ауысатын жасыл муссалин. Осы ашық түстердің арасында тек шашы, кірпіштері мен көздері ғана қара дақтар құрайды." 2006 жылдың 2 мамырында гүлдік фонды картина Нью-Йорктегі Кристис аукционында 40 миллион доллардан астамға (АҚШ доллары) сатылды. Бұл – Винсенттің Теоға сыйлаған нұсқасы.

Гогеннің нұсқалары

Гоген 1888 жылдың қараша айында Мадам Джинюдан алғашқы сурет салған, кейіннен «Кафе де Нуи, Арль» атты картинасын жасады, онда Мадам Джиню және оның күйеуінің кафесі бейнеленген.

Арена

Арледе болған Гогеннің тұруы кезінде салынған "Лес Арен" картинасында Ван Гогтың өмірінде кездескен нақты адамдар бейнеленген, олардың ішінде Рулин отбасының мүшелері және мадам Джиню бар. Арлесьяндық костюмдегі әйел бейнесінде оның профилін көруге болады.

Мәдениеттегі сілтемелер

1955 жылы Владимир Набоковтың «Лолита» кітабында баяндаушы Л'Арлезиенді «көркем әлемге құмар орта таптың әдеттегі сүйіктісі» деп сипаттайды.