Кіріспе

Кейли және Уорт аңғары темір жолы (KWVR) – Батыс Йоркшир, Англиядағы Уорт аңғарындағы 5 мильдік (8 км) мұралық темір жол, ол Кейлиден Оксенхоупқа дейін созылады. Кейли темір жол станциясында Ұлттық темір жол желісімен байланысады.

Филиалдың құрылуы мен құрылысы

1861 жылы инженер-құрылысшы Джон МакЛандсборо Шарлотта Бронтеге құрмет көрсету үшін Хавортқа сапар шекті, бірақ ол жерде темір жолдың жоқ екеніне таң қалды. Ол Мидленд темір жолының Оксенхоуп станциясынан басталатын тармақ салуды ұсынды. Бұл жол бойында үш кішкентай қала мен 15 диірмен орналасатын еді. Жергілікті мырзалардың отырысында жолдың құрылысы 36 000 фунт стерлингке (1861 жылғы 36 000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) түсетіні айтылды. Осы отырыста әрқайсысы 10 фунт стерлингтен тұратын 3134 акция шығарылды, сонымен қатар директорлар, банкирлер, заңгерлер және инженерлер сайланды. Жобаның бастамашысы Дж. Маклендсборо (оның жұмысы негізінен су және кәріз инженерлігімен байланысты болған, бірақ Отли және Илкли теміржолын салу тәжірибесі бар еді) актілік инженер болып тағайындалды; ал Мидленд теміржолының Дж. С. Кросли консультант-инженер болып тағайындалды. Темір жол 1862 жылы Парламент актісімен құрылды және алғашқы қазылған топырақ 9 ақпан 1864 жылы Кейли және Уорт аңғары теміржолының төрағасы Исаак Холденмен Шроув сейсенбі күні кесілді. Темір жол бір рельстік жолмен салынды, бірақ болашақта екі рельстік жолға кеңейтуге мүмкіндік беретіндей кең төсемеге ие болды. Айырықша жағдайда, пойыз Кейли төбесінде және Оукуорт пен Хаворт арасында тоқтап қалды, сондықтан сапарды жалғастыру үшін оны бөлуге тура келді. Соңында, 15 сәуірде 1867 жылы Уорт аңғарында жолаушылар тасымалы ресми түрде басталды.

Операция

Желіні Midland Railway басқарды, ол аймақтағы теміржол желісінің көп бөлігіне ие болған және ақырында Midland компаниясы бәсекелес Great Northern темір жол компаниясының қызығушылығының арқасында сатып алынды. Темір жолды сатудан зауыт иелері пайда тапты, бұл осы сияқты көптеген желілер үшін ерекше жағдай болды, себебі (стратегиялық себептермен) Midland, Great Northern-нің өзінің аумағын басып алуына қарсы тұрғысы келді. 1923 жылы біріктіру кезінде Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының құрамына кіргеннен кейін, 1948 жылы ұлттандыру нәтижесінде меншік Британ темір жолына (BR) өтті.

Қайта құру

1892 жылғы 6 қарашада Хаворт пен Оукуорт арасындағы Митолмс туннелі арқылы жаңа бағыт ашылды, ал бұрынғы бағыт тоқтатылды. "Мидленд" компаниясы жол бойындағы қозғалыс өте көп болғандықтан, барлық маршрутты екі есеге арттыруды жоспарлаған. Алайда, ұлттық саяси жағдайларға, әсіресе Теміржол компанияларының қауымдастығы мен Үкімет арасындағы бағалар (тарифтер) дауына байланысты, қауымдастық теміржол компанияларын барлық қажетсіз капиталдық шығындарды тоқтатуға шақырды. Осының салдарынан, жолды екі еселеу туралы Парламенттік заң қабылдалғанмен, "Мидленд" компаниясы маршруттың барлық бөлігін екі еселеуден бас тартты, бірақ Вейл Миллдегі тіреулі виадукты (көпірді) болдырмау үшін қажетті жұмыстарды жүргізді. Сондықтан, қазіргі таңда жолдың осы бөлігі маршруттың қалған бөлігінен мүлдем өзгеше көрінеді. Жаңа бағыттың қажеттілігі – диірмен тоғанының үстінен салынып, жергілікті тұрғындар қауіпсіз деп санамаған үлкен ағаштан жасалған тіреулі виадукты (көпірді) болдырмау болды. Көптеген адамдар Оукуорттан түсіп, виадуктан өтуден қашыну үшін Хавортқа жаяу баратын. Бұрынғы тіреулі виадукты Оукуорт станциясының билет сату залындағы суретте көруге болады. Қозғалыстың жоғары қарқынын сақтау қажеттілігі болғандықтан, ғасырдың басында "Мидленд" компаниясы Оукуортта өткізу тізбегін (loop) және Хавортта сигналдау жүйесін орнатты, бұл жолды екі еселеген жағдайдағыдай, қозғалыспен жұмыс істеуге мүмкіндік берді.

Жабылу

British Railways соңғы жолаушылар пойызын 1961 жылдың 30 желтоқсанында іске қосты, ал жексенбі күні қызмет тоқтатылды. 1962 жылдың 1 қаңтарынан бастап жолаушылар қызметі тоқтатылған деп есептелді. Жүк пойыздары Оксенхоупқа 1962 жылдың 18 маусымына дейін жүре берді. 1962 жылдың 23 маусымында жаңа құрылған Кейгли және Уорт аңғары теміржолын сақтау қоғамы Брэдфордтан Оксенхоупқа және кері бағытта арнайы жолаушылар пойызын жалдады. Осы пойыздан кейін Оксенхоуп пен Ингроу қиылысы арасындағы учаске толығымен жабылды.

Қайта ашу

1962 жылы теміржолға құмарлар мен жергілікті тұрғындардан құрылған сақтау қоғамы, желіні BR-ден сатып алып, 1968 жылғы 29 маусымда мұражайлық теміржол ретінде қайта ашты. Сол күні Килиден Оксенхоупқа шыққан алғашқы пойыз, жалпыұлттық пойыз жүргізушілер ереуіліне байланысты, бүкіл желіде жұмыс істеген жалғыз пойыз болды. Қазір бұл жол – 500-ден астам еріктілер мен шамамен 10 төленген қызметкерлер басқаратын маңызды туристік орын. Ол жыл сайын 100 мыңнан астам жолаушы тасымалдайды. KWVR – Ұлыбританиядағы сақталған және жұмыс істеп тұрған жалғыз толыққанды мұражайлық теміржол. Ол, қоғамдық жолаушылар пойыздары сияқты, барлық түрдегі қозғалыс үшін тұрақты түрде пайдаланылатын бас желіге қосылған және British Railways соңғы рет пайдаланғандай, теміржолдың барлық бөлігін толыққанды басқарады.

Сақталған желі ретінде жұмыс істеу

2008 жылдың 10 шілдесінде Кент герцогы темір жолға, қайта ашылғанының 40 жылдығын мерекелеуге келді. Сапар барысында герцог арнайы дайындалған "Royal Train" құрамындағы локомотив кабинасында және вагонда саяхаттады. Бұл құрам 41241 танк локомотивінен (LMS Class 2MT) және бір вагондан – "The Railway Children" фильмінде көрсетілген "The Old Gentleman's Saloon" вагонынан тұрды. Бұл вагон бұрын Солтүстік-Шығыс темір жолы директорларының салоны болған.

Жол жүруді пайдалану

Демалыс күндері, әсіресе сенбі күні таңертең, Оксенхоуп, Хаворт, Оукуорт және Ингроу қалаларында тұратын жергілікті тұрғындар таңертеңгі дизельдік пойызбен Кейглиге барады, ал кейін бумен жүретін пойыздармен қайта оралады. Жаз айларынан басқа күндері жергілікті тұрғындар жергілікті автобус қызметтерін пайдаланады. Жеке меншік мұралық темір жол болғандықтан, бұл желі ерекше түрде тұрақты жолаушыларға қызмет көрсетпейді; алайда, 2009 жылы Metro қаржыландырған Ove Arup & Partners компаниясының жүргізген зерттеуі Оксенхоуп пен Кейгли арасында күнделікті жолаушылар қызметін ұйымдастыру мүмкіндігін қарастырды. Зерттеудің бірінші кезеңі жарияланғаннан кейін Metro қаржыландырудың жетіспеушілігі және қолжетімді пойыз вагондарының болмауына қатысты алаңдаушылық білдірді, соның салдарынан қызметтердің жақын және орта мерзімде іске қосылуы күмәнді. 2011 жылы Уорт-Вали бірлескен көлік комитеті тапсырысымен жүргізілген тағы бір зерттеу таңертең және кешке әр бағытта төртке дейін жолаушы пойызын іске қосудың мүмкін екенін көрсетті.

Жылжымалы құрам

KWVR-де бу және дизель локомотивтерінің, сондай-ақ жолаушылар вагондары мен басқа да жылжымалы құрамның үлкен қоры бар. Темір жол жылдар бойы көптеген ескі вагондарды жинақтаған. Олардың кейбіреулері арнайы белгіленген ашық күндері жолаушыларды тасымалдауға қолданылады. Темір жолда үш рельстік кран бар: 10 тонналық Grafton булы жол жөндеу кран, 15 тонналық Taylor Hubbard дизельді жол жөндеу краны және бұрынғы LMS 45 тонналық булы апаттық-құтқару краны. Сонымен қатар, Багамдық локомотивтер қоғамы Ингроу станциясында орналасқан булы апаттық-құтқару кранына ие. Қазіргі уақытта 15 тонналық Taylor Hubbard краны және 10 тонналық Grafton булы жол жөндеу краны жұмыс істеп тұр, соңғысы қазір алма жасыл түспен боялған. Бұған қоса, құрылыс бөлімі негізінен Оукуорт немесе Ингроу-Вест станцияларында әртүрлі вагондарды пайдаланады.

Кино, медиа және теледидарда қолдану

Желі және оның станциялары көптеген кезеңді фильмдер мен теледидар туындыларында қолданылған, соның ішінде "Темір жол балалары" фильмінде. 1960 жылдары (желі қайта ашылғанға дейін), ITV арнасында Ронни Корбетті бейнелейтін шоколад печеньесінің жарнамасы желі бойымен және Митолмс туннелінде (Оукуорт пен Хаворт арасында) түсірілді. Булы пойыз (алдыңғы бөлігінде) туннельден шығып, қозғалтқыштың тұтқасын ұстап тұрған ойран-саран Корбетті алып шықты. Қолданылған локомотив Pug 51218 болды. 1970 жылы бұл желі британдық "Темір жол балалары" драмалық фильмінде көрсетілді. Бұл желі сол кезде Ұлыбританиядағы санаулы мұралық темір жолдардың бірі болды және сол уақытта туннелі бар жалғыз темір жол еді (бұл фильмге қажетті маңызды локациялардың бірі болды). Фильмдегі туннель шынайыдағыдан әлдеқайда қысқа, сондықтан туннельге уақытша кеңейтім жасау үшін кенептен жабын қолданылды. Фильмге таңдалған локомотивтердің қатарында Hudswell Clarke 0 6 0T No. 31 Hamburg, GWR 5700 0 6 0PT No. 5775, Lancashire & Yorkshire Railway 0 6 0 No. 957 және GNR N2 0 6 2T No. 1744 болды. Фильмде пайдаланылған теміржол орындарының ішінде Хаворт маңындағы Митолмс туннелі бар, ал қағаз қуу сахнасы да Митолмсте түсірілді, сондай-ақ балалардың қыздардың юбкаларын ауаға көтеріп, жер сілкінісі туралы ескертуі де сол жерде түсірілді. Жер сілкінісі сахнасы Митолмс туннеліне қарайтын Оукуорт жағында түсірілді, ал балалар пойыздарға қош қол буып тұрған ұзын шөпті алқаптар туннельдің Хаворт жағында орналасқан. 1976 жылы KWVR және Хаворт теміржол станциясы 1942 жылы түсірілген "Янкилер үйге оралады" атты Granada TV сериалының премьералық эпизодында пайда болды. Сериалда АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшқыштары тобы пойызбен келіп, станцияда (Хаворт) түсіп, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англияның солтүстік-батысындағы Ланкаширдегі шағын қалаға орналасты. 1979 жылы BBC-нің ұзақ жылдар бойы көрсетілген "Жазғы шараптың соңғысы" сериалының бір эпизоды Worth Valley бағытында түсірілді, онда үш басты кейіпкер – Компо, Клегг және Фогги сапарға шығып, кейін қашып бара жатқан булы пойызды тоқтатуға тырысады. Пайдаланылған локомотив Pannier 5775 болды, ол Лондондық көлік ретінде L89 болып бейнеленді. Теміржол 2013 жылы BBC телеарнасында көрсетілген "Бирмингемдік гангстерлер" сериалының түсірілімінде пайдаланылды. Сол жылы "Ұлы пойыз тонауы: Полицияның әңгімесі" драмасының сахналары Батыс Йоркширде түсірілді, ол Чеддингтонның Айлсбериге қарайтын платформасы ретінде көрсетілді. 2014 жылы Кейгли станциясы "Жастық серті" көркем фильмінде кеңінен пайда болды, сондай-ақ теміржолдың кейбір винтаждык вагондарының ішкі көрінісі де көрсетілді. 2015 жылы теміржол 2016 жылы түсірілген "Қарлығаштар мен амазонкалар" фильміндегі көптеген сахналар үшін пайдаланылды. "Барлық жаратылыстар ұлы және кішкентай" (2020 телесериалы) фильмінде көрінген булы пойыз Кейгли және Уорт аңғары теміржолы желісінде түсірілді; Кейгли станциясы бірінші эпизодта Глазго станциясының орнында, ал Оукуорт станциясы бірінші және екінші эпизодтарда пайда болады. 2022 жылдың қаңтарында пойызды бақылаушы Фрэнсис Буржуа Gucci және The North Face арасындағы серіктестіктің екінші бөлімінде пайда болды. Highsnobiety жарнамалық қысқа фильміндегі фотосуреттерде ол пойыз жүргізушісінің рөлін ойнайды. "Толық бумен алға" фильмінде Фрэнсис Буржуамен бірге Кейгли және Уорт аңғары теміржолындағы Оукуорт станциясы мен No. 78022 локомотиві көрсетілген. Фильм 2022 жылғы Берлиндегі Мода кинофестивалінде "үздік сәндік фильм" сыйлығын жеңіп алды.