Теміржол балалары

Кіріспе

1906 жылы Эдит Несбит жазған роман. Гертруда Чандлер Уорнердің балалар әдебиеті сериясы.

"Желі жолының балалары" – Эдит Несбиттің балалар кітабы, ол алғаш рет 1905 жылы "Лондон журналында" бөлім-бөліммен жарияланды және сол жылы кітап түрінде басылды. Ол бірнеше рет экранға түсірілді, соның ішінде 1970 жылғы фильм нұсқасы ең белгілісі.

Ойынның орны және қысқаша мазмұны

Оксфордтың ұлттық биографиялық сөздігі сюжеттің авторы ретінде Несбитқа деген терең құрметімен белгілі Освальд Барронды көрсетеді. Оқиғаның оқиғасы Эдиттің Баринг-роудтағы үйіне жақын орналасқан Гров-парк табиғат қорығына жасаған саяхаттарынан шабыттанған болуы мүмкін. Қазіргі уақытта осы байланысты еске түсіретін сурет Гров-парк станциясында сақталған, ол қорыққа жақын орналасқан. Басқаша айтқанда, оқиғаның бастауы Ұлы Манчестердегі Марпл қаласына жақын Стринс ауылынан болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер бар. Оқиға Лондоннан теміржолға жақын орналасқан «Үш мұржа» үйіне көшіп келген отбасы туралы. Әкесі, Сыртқы істер министрлігінде қызмет ететін адам, жалаң сұқтанғандықтан түрмеге қамалады. Балалар – Роберта (қарапайым тілде «Бобби»), Питер және Филис – үйлеріне жақын жерде сағат 9:15-те жүретін пойызбен жүйтіп тұратын қарт әйелмен дос болады. Ол әкелерінің кінәсіз екенін дәлелдеуге көмектеседі, соның арқасында отбасы қайта бірігеді. Әке босатылар алдында, отбасы Англияға отбасын іздеп келген орыс эмигрант Шчепанский мырзаға және қарт әйелдің немересі Жимге көмектеседі, ол туннельде аяғын сындырып алады. Кітап жазылғаннан бірнеше жыл бұрын әлемді дүрліктірген Дрейфус ісі, адал адамның тыңшылықта жалаң сұқтанғаны және соңында ақталуы туралы оқиғаға әсер еткен болуы мүмкін. Ресейлік эмигрант, «кедейлер туралы әдемі кітап жазғаны үшін және оларға қалай көмектесу керектігін көрсеткені үшін» патшалар тарапынан қуғынға ұшыраған және кейіннен балаларға көмектескен, автормен жақын байланыста болған Сергий Степняк және Петр Кропоткин сияқты нағыз диссиденттердің бірнешесінің жиынтығы болуы мүмкін. Кітапта сол кездегі орыс-жапон соғысы және британдықтардың соғысқа қатысты көзқарастары туралы айтылады. Бұл оқиғаның 1905 жылғы көктем, жаз және күздің басына дейінгі кезеңде болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, кітаптың 3-тарауында пойызды бақылау хоббиінің алғашқы сипаттамасы келтірілген: «Иә, – деді вагондарды тиейтін жұмысшы, – мен бір жас джентльменді білдім, ол көрген әрбір пойыздың нөмірін жазып алатын еді; ол күміс бұрыштармен жасыл дәптерге жазатын, себебі оның әкесі көтерме кеңсе тауарларымен айналысып, жақсы жағдайда болған. Питер де, әкесі кеңсе тауарларымен айналыспаса да, осылай жасай алатынын сезінді».

The Oxford Dictionary of National Biography credits Oswald Barron, who had a deep affection for Nesbit, with having provided the plot. The setting is thought to be inspired by Edith's walks to Grove Park nature reserve, close to where she lived on Baring Road. Grove Park station, near the reserve, now has a mural commemorating this connection. Alternatively, there is evidence that the inspiration came from Strines, a village near Marple in Greater Manchester. The story concerns a family who move from London to The Three Chimneys, a house near a railway, after the father, who works at the Foreign Office, is imprisoned after being falsely accused of spying. The children, Roberta (nicknamed "Bobbie"), Peter and Phyllis, befriend an old gentleman who regularly takes the 9:15am train near their home; he is eventually able to help prove their father's innocence and the family is reunited. Before Father is freed, the family takes care of a Russian exile, Mr. Szczepansky, who came to England looking for his family (later located) and Jim, the grandson of the Old Gentleman, who suffers a broken leg in a tunnel. The theme of an innocent man being falsely imprisoned for espionage and finally vindicated might have been influenced by the Dreyfus Affair, which was a prominent worldwide news item a few years before the book was written. The Russian exile, persecuted by the Tsars for writing "a beautiful book about poor people and how to help them" and subsequently helped by the children, was most likely an amalgam of the real life dissidents Sergius Stepniak and Peter Kropotkin who were both friends of the author. The book refers to the then current Russo Japanese War and to attitudes taken by British people to the war. This dates the setting to the spring, summer and early autumn of 1905. It also contains an early description of the trainspotting hobby in ch. 3: "'Yes,' said the Porter, 'I knowed a young gent as used to take down the numbers of every single one he seed; in a green note book with silver corners it was, owing to his father being very well to do in the wholesale stationery.' Peter felt that he could take down numbers, too, even if he was not the son of a wholesale stationer."

Кейіпкерлер

Әкесі: Жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер, өте ақылды, еңбекқор және отбасына берілген күйеу және әке. Ол жаңсақ айыппен тыңшылық жасады деген күдікпен түрмеге қамалған, бірақ кейіннен ақталады. Анасы: Дарынды ақын және балаларға арналған әңгімелердің авторы. Ол отбасына адал, және мұқтаж жандарға көмектесуге әрқашан дайын. Ол сонымен қатар үйге жарасымды, қарапайым әйел. Роберта: "Бобби" деп лақап атайды, ол үш баланың ең үлкені және ең есейгені, сондай-ақ анасына мінез жағынан ең жақын. Оның адамдарға көмектесуге қабілетті көптеген қасиеттері бар. Питер: Ортаңғы бала және жалғыз ұл. Ол өзін көшбасшы деп санайды және қиын жағдайларда жетекшілік етеді. Филис: Балалардың ең кішісі және ең есеймегені. Рут: Балаларға жасаған қатыгездігі үшін оқиғаның басында отбасыдан қуылған қызметші. Миссис Вайн: "Үш камин" үйінің үй шаруашылығын жүргізушісі. Миссис Рэнсом: Ауылдық пошта шебері. Тәте Эмма: Анасының үлкен әпкесі, үйірмеші. Ескі мырза: Ұлы Солтүстік және Оңтүстік темір жолының (GN&SR) директоры, Бобби, Питер және Филиспен дос болады және аналары ауырғанда көмектеседі. Ол әкесінің босатылуына және мырза Щепанскийдің отбасын табуға көмектеседі. Ол Джимнің әкесі. Альберт Перкс: Станциядағы жүкті тасымалдаушы және балалардың досы. Ол олармен бірге болуды ұнатады, бірақ кейде мақтанышы оны олармен қарым-қатынаста салқындыққа итермелейді. Ол әйелі және үш баласымен бірге тұрады. Темір жол және басқа да салалар туралы білімі мол. Миссис Перкс: Альберт Перкстің әйелі. Доктор Форрест: Ауылдық дәрігер. Ол өте кедей, бірақ анамыз ауырғанда оған қолжетімді медициналық көмек көрсетеді. Станция бастығы: Перкстің жоғары лауазымды қызметкері. Кейде мақтанғанымен, жаны жақсы. Билл (машинист): Балалардың досы, локомотив жүргізушісі. Джим (оттықшы): Биллдің оттықшысы, балалардың досы. Ол Питердің ойыншық локомотивін жөндеу үшін туысының біреуін шақырады. Сигналшы: Теміржол сигналының операторы. Оның ауырған кішкентай баласы бар. Мырза Щепанский: Көзқарастары үшін Сібірде түрмеге қамалған, әйелі мен балаларын іздеп Англияға қашқан ресейлік зиялы. Билл (баржа шебері): Бастапқыда балаларға жаулы болған баржа шебері. Олар оның қайығын (ішінде оның кішкентай ұлы Реджинальд Хораспен бірге) өрттен құтқарудан кейін оларға деген көзқарасын өзгертеді. Биллдің әйелі: Ол күйеуінің балаларға деген бастапқы көзқарасын мақұлдамайды және оны каналда балық аулауға ынталандырады, оның күйеуі болмағанда. Джим (мектеп оқушысы): Ескі мырзаның немересі, оны балалар газет қуу кезінде теміржол туннелінде аяғы сынғанда құтқарады.

Father: A high ranking civil servant, very intelligent and hard working, and a devoted husband and father. He is wrongfully imprisoned for espionage, but is eventually exonerated. Mother: A talented poet and writer of children's stories. She is devoted to her family, and she is always ready to help others in need. She is also a homely type. Roberta: Nicknamed "Bobbie", she is the oldest and most mature of the three children, and the closest in personality to their mother. She has a lot of qualities that help people a lot. Peter: The middle child and only boy. He considers himself the leader and leads in crisis situations. Phyllis: The youngest and least mature of the children. Ruth: A servant of the family, dismissed early in the story for her treatment of the children. Mrs Viney: Housekeeper at The Three Chimneys. Mrs Ransome: Village postmistress. Aunt Emma: Mother's elder sister, a governess. The Old Gentleman: A director of the Great Northern and Southern Railway (GN&SR), who befriends Bobbie, Peter and Phyllis and helps when their mother is sick. He is instrumental in freeing Father, and in locating Mr Szczepansky's family. He is the grandfather of Jim. Albert Perks: The station porter, and a friend of the children. He enjoys their company, but his pride sometimes makes him stuffy with them. He lives with his wife and their three children. Very knowledgeable about the study of railways and other areas. Mrs Perks: Wife of Albert Perks. Dr Forrest: A country physician. He is rather poor, but nevertheless provides affordable care for Mother during her illness. The Stationmaster: Perks' boss. Rather pompous at times, but has a good heart. Bill (driver): An engine driver and friend of the children. Jim (fireman): Bill's fireman, and a friend of the children. He arranges for one of his relatives to mend Peter's toy locomotive. The Signalman: Operator of the railway signal box. He has a young child who is sick. Mr Szczepansky: A dissident Russian intellectual, imprisoned in Siberia for his views, who escapes to England to seek his wife and children. Bill (bargeman): A barge master, initially hostile towards the children. He changes his attitude towards them after they save his boat (with his baby son Reginald Horace aboard) from burning. Bill's Wife: She disapproves of her husband's initial attitude towards the children, and encourages them to fish in the canal while he is not around. Jim (schoolboy): The grandson of the Old Gentleman, whom the children rescue when he breaks his leg in the railway tunnel during a paper chase.

Бейімделулер

Бұл оқиға қазірге дейін алты рет экранға бейімделді, оның ішінде төрт телесериал, бір көркем фильм және теледидарға арналған фильм.

BBC радио драмалық қойылымдары

Ол бес бөлімнен тұратын сериал ретінде жарық көрді, алғаш рет 1940 жылы "Балалар сағаты" бағдарламасының аясында эфирге шықты. Кейін Марси Кахан радиоға бейімдеп, Джон Тейлор өндірді. Басты рөлдерде Пол Копли, Тимоти Бейтсон және Виктория Карлинг ойнайды, ал алғаш рет 1991 жылы тыңдалды. Пьеса CD-де бар.

BBC телесериалдары

Бұл әңгіме BBC арнасы тарапынан төрт рет телесериал ретінде бейімделген. 1951 жылғы алғашқы нұсқасы 8 сериядан, әрқайсысы 30 минуттан тұрды. Содан кейін екінші бейімделу жасалды, ол түпнұсқа сериядан түсірілген кейбір кадрларды қайта пайдаланды, сонымен қатар актер құрамында шағын өзгерістер енгізіліп, жаңа материал қосылды. Бұл нұсқада әрқайсысы 60 минуттан тұратын 4 серия болды. Осы алғашқы бағдарламаларда қолданылған қосымша/фондық оркестрлік музыка – Эдвард Григтің «Симфониялық билерден» екінші биі. BBC арнасы бұл әңгімені 1957 жылы 8 сериялық, ал 1968 жылы 7 сериялық телесериалмен қайта қарады. 1968 жылғы бейімделу 2000 жылы BFI ұйымының «100 ең ұлы британдық телебағдарламасы» сауалнамасында 96-шы орынды иеленді. Роберта рөлін Дженни Агуттер, ал Филис рөлін Джиллиан Бейли сомдады. BBC теледидарлық бейімделулерінің барлығынан тек 1968 жылғы нұсқасы ғана сақталған, ал қалғандары жоғалып кеткен.

Фильм

1968 жылы BBC-дің сәтті драмалық қойылымынан кейін, фильм құқықтары актер Лайонел Джеффриске сатылды, ол 1970 жылы жарық көрген фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жасады. Фильмде Дженни Агуттер мен Дина Шеридан түсті. Музыкасын Джонни Дуглас жазды, аранжировкалады және дирижерлік етті.

Радио жалғасы

2021 жылы BBC Radio 4 Бернард Крипбинстің "Алберт Перксті құтқару" атты монологын эфирге шығарды, онда есейген Роберта Киндертранспорт арқылы нацистік Германиядан қашып келген екі еврей босқын баланы алып Оукуортқа қайта оралады.

Фильмнің жалғасы

2022 жылы 1944 жылы оқиғаларға арналған "Темір жол балаларының қайтысы" фильмі жарық көрді. Дженни Агуттер есейген Бобби рөлінде қайтадан түсірілді, қазір ол Оукуорт ауылында қызымен (Шеридан Смит сомдады) және немересімен бірге тұрады. Олар эвакуацияланған үш баланы қабылдайды. Фильм барысында Бобби Питердің қайтыс болып, жақын жердегі зиратқа жерленгенін айтады, ал Филис туралы айтылғанда оның қайтыс болғаны ма, әлде басқа жерде ме екені белгісіз қалдырылады.

Сахналық нұсқалары

2005 жылы сахналық мюзикл алғаш рет Ұлыбританияның Кент қаласындағы Севенокс театрында қойылды. Бұл қойылымда Николас Смит «Ескі джентльмен» рөлінде, Пол Генри «Перкс» рөлінде, ал Вест-Энд жұлдызы Сусанна Феллоуз «Ана» рөлінде ойнады. Музыкасын Ричард Джон жазса, ән мәтіні мен либреттосын Джулиан Вулфорд жазған. Музыкалық топтаманы TER/JAY Records жазды, ал мюзиклді Samuel French Ltd баспасы шығарды. Майк Кенни жазған және Дамиан Круден қойған жаңа сахналық бейімдеуі 2008 және 2009 жылдары Йорк қаласындағы Ұлттық теміржол мұражайында сахналанды. Қойылымда Сара Квинтрелл, Колин Таррант және Маршал Ланкастер (2008 жылы ғана) ойнады, сондай-ақ Stirling Single бу локомотиві (GNR 4 2 2 No. 1, 1870 жылғы) пайда болды. Локомотив буда емес, бірақ мұражайдың «Станция залы» бөлігі орналасқан Йорк тауарлық станциясына кіретін бұрынғы теміржол жолымен сахнаға кірді. Сахна мұражайдың жұмыс істейтін локомотивтеріне арналған тауарлық станциясының сыртындағы үлкен шатырдың ішінде салынды. Жобаны Йорк Корольдік театры ұйымдастырды және оның жас актерлері (Жастар театры) қойылымға қатысты. Бұл бейімдеу екі маусымға Ватерлоо халықаралық теміржол станциясындағы екі қолданылмайтын платформаға көшірілді. Қазіргі замандағы авторлық құқықтар Ұлыбританиядағы жергілікті әуесқой театрларға пьесаны қоюға мүмкіндік береді. 2011 жылы Торонтодағы қойылым Mirvish Productions ұйымдастыруымен Roundhouse Park-та, Джон Стрит Roundhouse Ұлттық тарихи ескерткішінің үйінде сахналанды. CN Tower-дің түбінде теміржолдың бойында уақытша 1000 орындық театр салынды, көрермендер екі жағынан орналастырылды. Қойылымда 1893 жылғы LSWR T3 класының ежелгі британдық No. 563 бу локомотиві пайда болды, ол осы оқиға үшін арнайы жеткізілді, содан кейін 2014 жылы Лондонның Кингс-Кросс станциясындағы қойылымда қолданылды, ол 2017 жылға дейін жалғасты. 2017 жылдың 21 маусымынан 2 шілдесіне дейін Данияның ең көне мұралық теміржолы Museumsbanen Maribo – Bandholm (Lolland) Bandholm станциясында тікелей сахналық қойылымды өткізді. Олар желідегі ең көне жұмыс істейтін бу локомотивін – 1879 жылғы ØSJS 2 Kjøge және бірнеше вагондарын пайдаланды. Ватерлоодағы қойылым 2011 жылы «Ең жақсы ойын-сауық» номинациясы бойынша Olivier жүлдесін жеңіп алды. Ұлттық теміржол мұражайы мен Йорк Корольдік театрының қойылымы 2014 жылдың желтоқсанында Лондонның Кингс-Кросс станциясының артындағы жаңа театрда қайта ашылды және 2017 жылдың 8 қаңтарында жабылды. Торонтодағы қойылымдағыдай, бұл қойылымда да LSWR T3 класының No. 563 локомотиві пайдаланылды. No.563 кейін Swanage теміржолында толық жұмыс істеуге қалпына келтірілді және 2023 жылдың қазан айында қайтадан буға оралды. 2019 жылы Гэмпширдің Blue Apple театры оқиғаның жаңа бейімделуі 2020 жылдың қысқы қойылымының негізін құратынын жариялады, ол Theatre Royal Winchester-де қойылды. Бұл «Теміржол балалары» қойылымының бірінші рет негізінен мүмкіндігі шектеулі актерлермен қойылатын нұсқасы болды.

In 2005 the stage musical was first presented at Sevenoaks Playhouse in Kent, UK, with a cast including Are You Being Served? star Nicholas Smith as the Old Gentleman, Paul Henry from Crossroads as Perks and West End star Susannah Fellows as Mother. Music is by Richard John and book and lyrics by Julian Woolford. The score was recorded by TER/JAY records and the musical is published by Samuel French Ltd.

A new stage adaptation written by Mike Kenny and directed by Damian Cruden was staged in 2008 and 2009 at the National Railway Museum, York. The adaptation starred Sarah Quintrell, Colin Tarrant and Marshall Lancaster (2008 only), and featured a Stirling Single steam locomotive (GNR 4 2 2 No. 1 of 1870) which, while not actually in steam, entered the stage on the tracks originally leading into the York Goods Station, in which the 'Station Hall' section of the museum is now situated. The stage was constructed inside the large tent outside the Goods Station, which is usually reserved for some of the working locomotives of the museum. The project was set up by York Theatre Royal, and involved its younger members (Youth Theatre) in the production. This adaptation then transferred for two seasons to two disused platforms at Waterloo International railway station. The amateur rights now allow local amateur companies across the UK to produce the play. A Toronto production in 2011 was staged at Roundhouse Park, home of John Street Roundhouse National Historic Site by Mirvish Productions. A temporary 1,000 seat theatre was built at the base of the CN Tower, around the railway tracks—with the audience seated on either side—and it featured the vintage British steam locomotive No. 563 of the LSWR T3 class of 1893, shipped across specially for the occasion and then used in the subsequent 2014 production at King's Cross, London, which ran until 2017. From 21 June to 2 July 2017, Denmark's oldest heritage railway Museumsbanen Maribo – Bandholm on Lolland, held a live stage performance at the railway's station in Bandholm, using the line's oldest operational steam locomotive, ØSJS 2 Kjøge from 1879, and a range of their coaches. The production at Waterloo won an Olivier Award for best entertainment in 2011. The stage adaptation, produced by the National Railway Museum and York Theatre Royal, reopened in December 2014 in a new theatre behind London's Kings Cross station and closed on 8 January 2017. As with the Toronto production, this used LSWR T3 class No. 563. No.563 was later restored for full operational use by the Swanage Railway and returned to steam there in October 2023. In 2019, Hampshire's Blue Apple Theatre announced that a new adaptation of the story would form the basis for their winter 2020 production at Theatre Royal Winchester. It is thought that this would be the first production of The Railway Children with a primarily learning disabled cast.

Плагиат туралы айыптаулар

2011 жылы Несбит Ада Дж. Грейвс жазған «Темір жол жанындағы үй» кітабының сюжетін көшірді деген айыптама тағылды. The Telegraph газеті Грейвстің кітабы «Темір жол балаларынан» тоғыз жыл бұрын, 1896 жылы жарық көргенін хабарлады, бірақ барлық дереккөздер осы тұжырыммен келіспейді. Tor.com журналы бұл хабардың қате екенін, екі кітап та 1906 жылы бірдей шыққан екенін мәлімдеді.

Танымал мәдениетте

Лондонның Гров паркіндегі 200 метрлік жаяу жол, Несбиттің осы аттас романының құрметіне "Railway Children Walk" деп аталған. Бұл жаяу жол Даунхэм иелігінің бөлігі болып табылады және Баринг Роудты Рейгэйт Роудқа қосады, ал оның жанында теміржол желілерін көруге болатын табиғат қорығы орналасқан. Баринг Роуд Гроув паркін Лимен байланыстырады. Ұқсас жол Оксенхоуп қаласында да бар. Британдық қылмыстық сериал "Бақытты аңғардың" (2014) бірінші маусымының соңғы эпизодында мектеп мұғалімі "Теміржол балалары" романының соңының бір бөлігін оқып береді, содан кейін мектеп оқушысы әкесін іздегісі келеді, әйтсе де ол қылмыскер екені туралы ескертілген.