Кіріспе

Сминтурус виридис – Collembola, құйрықшалар отрядының, Hexapoda кіші типінің мүшесі. Бұл түрдің жалпылама атаулары: қызылша құйрықшасы, люцерна блохасы немесе люцерна топырақ блохасы. Люцерна блохасы сияқты атаулар шатастырады, себебі бұл түр Collembola отрядының мүшесі болғандықтан, блохалармен ешқандай қатысы жоқ. Оны "блоха" деп атау тек оның секіру қабілеті мен кішкентай өлшемдеріне сілтеме жасайды. Бұл түр Еуразияда, әсіресе Еуропада пайда болған. Дегенмен, ол адамдардың әрекетінен тыс жағдайларда таратылған. Қазір ол Австралияның оңтүстік аймақтарында және Тасманияда кездеседі, онда ол зиянкес саналады. Сонымен қатар, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия және Америкада да таралған. Оның зиянкес статусы жергілікті жағдайларға байланысты, едәусізден ауырға дейін өзгереді. S. viridis-тің ауыз мүшелері мандибулатты, яғни тістейтін ауыз мүшелері бар, бірақ тек жамбас ұштары ғана ауыз қатпарларынан көрінеді.

Биология

Ересекті аналық жұмыртқаларды әр түрлі топтамаларға салады, әдетте ылғалды топыраққа немесе күлкіттерге. Жұмыртқа салу баяу жүреді, әрбір жұмыртқаны салуға бірнеше минут уақыт кетеді. Жұмыртқаларды даладан табу өте қиын, себебі олар аналықтың жұтқан топырағы бар жабысқақ экскременттермен жабылады. Жұмыртқалар шар тәрізді, ақшыл сары түсті және диаметрі шамамен 1/4 мм. Олардың құрғақшылыққа да, суыққа да төзімділігі түрдің Солтүстік Еуропаның салқын, ылғалды жағдайларынан Австралия мен Оңтүстік Африкаға таралғанда сақталуына мүмкіндік берді. Құрғақшылық жағдайында олар эмбриондық дамуы тежелген диапауза күйіндегі астивация фазасына енеді. Бұл тежелу, суға толып жаңбыр жауғанға дейін немесе суару басталғанға дейін жалғасады. Белсенді көбейтілу кезеңінде, ылғал жеткілікті болғанда, жұмыртқадан шығу мерзімі өзгеріп отырады. Қолайлы жағдайларда, көптеген жұмыртқалар шамамен 2 аптада шығады, бірақ кейбіреулері 3 апта немесе одан да көп уақыт алады, ал астивациядан өткен жұмыртқалар ылғалды жағдайлар қайтқаннан кейін бір аптадан бір айға дейінгі әртүрлі кезеңдерде шығады. Көктемде жаңбыр кешіксе, топырақта жартылай дамыған жұмыртқалар жиналып, жақсы жаңбырдан кейін олардың көптеп шығуына себеп болады. Олардың өмірлік циклы климаттық жағдайларға және жынысына байланысты өзгереді; аталықтар мен аналықтар әртүрлі кесте бойынша дамиды. Аталықтар аналықтардан сәл кішідірек және олар тек төрт рет экдизден өтеді, содан кейін олар көбеюге дайын болады. Олар субстраттың үстінен биік, жіңішке сабақтарға орналасқан сперматофорларды шығарады. Сперматофорды кездестірген аналық оны клоакасына сіңіріп алады немесе қабылдамаса, жай ғана жейді. Бәсекелес аталықтар бір-бірінің сперматофорларын жейді немесе тіпті өздерінің сперматофорларын жейді, егер олар аналықтарды қызықтыра алмаса және енді көбеюге қабілетті болмаса. Аналық тоғыз рет терісін шешеді, бірақ жыныстық пісілуге алтыншы стадияда, яғни бесінші экдизден кейін жетеді. Ерте стадиялар бірнеше күнге ғана созылады, ал жыныстық белсенді стадиялар шамамен екі аптаға созылады. Толық пісіп жетілген аналық екі ай немесе одан да көп өмір сүре алады. Даладағы ұрпақтар біртіндеп алмасады, бірақ аймаққа және жағдайларға байланысты жылына шамамен төрттен сегіз ұрпақ пайда болуы мүмкін.

Жәндіктер мәртебесі

S. viridis көбінесе тірі өсімдіктерде, әсіресе Fabaceae тұқымдас өсімдіктерде көптеп табылады. Ол ең көп кездесетін жері – люцерна (алфальфаның басқаша атауы, сол себепті ортақ атауының бірінші бөлігі). Ол негізінен жапырақтардың беткі жасушаларымен қоректенеді, ал тығыз қоныстанған жағдайда, ауыл шаруашылығына зиян келтіретін жәндіктер қатарына жатады. Бұл тұрғыдан алғанда, ол Collembola ішінде ерекше, себебі оның көптеген түрлері айтарлықтай зиян келтірмейді, ал кейбіреулері жыртқыштар ретінде немесе шөптесін қайта өңдеу арқылы тіпті пайдалы да болуы мүмкін. S. viridis-ті биологиялық жолмен бақылау біршама күрделі және тиімділігі жеткілікті болған жағдайда нәтижелі, өйткені толық бақылауды бір ғана фактор қамтамасыз етпейді. Мысалы, саңырауқұлақ инфекциясының көктемгі құйрықты өлтіруі анықталған, бірақ олар маңызды бақылау құралы ретінде қарастырылмайды.