Кіріспе

Г-минордағы фортепиано мен оркестрге арналған концерт, Op. 33, – чех композиторы Антонин Дворжактың жалғыз фортепиано концерті. 1876 жылы жазылған бұл концерт Дворжақтың аяқтаған үш концертінің біріншісі болды, одан кейін 1879 жылғы скрипка концерті, Op. 53, және 1894–1895 жылдары жазылған виолончель концерті, Op. 104 жатыр. Фортепиано концерті Дворжақтың концерттерінің арасында ең аз танымал және ең сирек орындалатын туындысы болып табылады. Әйгілі музыка сыншысы Харольд К. Шонберг айтқандай, Дворжак «фортепианоның тиімсіз партиясы бар Г-минордағы тартымды фортепиано концертін, әсем А-минордағы скрипка концертін және тамаша В-минордағы виолончель концертін» жазған.

Өмірбаян

Дворжак өзінің фортепианолық концертін 1876 жылдың тамыз айының соңынан 14 қыркүйекке дейін жазды. Оның қолжазба нұсқасында көптеген түзетулер, жоюлар, кесілулер мен қосымшалар бар, олардың көп бөлігі фортепиано партиясында жасалған. Бұл туындының премьерасы 1878 жылдың 24 наурызында Прагада, Адольф Чех басқаратын Прага уақытша театрының оркестрімен, пианист Карел Славковскидің орындауында болды. Англиядағы алғашқы орындалысы 1883 жылдың 13 қазанында Кристалл сарайында солист Оскар Берингермен өтті. Концерт үстінде жұмыс істеген кезде Дворжак өзі фортепианоның оркестрмен күресетін виртуоздық туынды жасамағанын түсінді. Дворжак былай деп жазды: "Мен виртуозға арналған концерт жаза алмайтынымды түсіндім; басқа нәрселер туралы ойлауым керек". Дворжак оның орнына фортепиано оркестрге қарсы емес, оның ішінде жетекші рөл атқаратын симфониялық концерт жазды. Ыңғайсыз үлескелерді азайту және пианистің дыбыстық мүмкіндіктерін кеңейту үшін чех пианисті және педагог Вилем Курц сололық бөлімді кеңінен қайта жазды; Курцтың қайта қарауы бүгінде жиі орындалады. Концертті көп жылдар бойы белгілі чех пианині Рудольф Фиркушный қолдады, ол 1994 жылы қайтыс болғанға дейін әлемнің көптеген дирижерлерімен және оркестрлерімен орындады. Бұрын Курцтың шәкірті болған Фиркушный өмірінің көп бөлігінде қайта қарастырылған сололық бөлімді орындады, кейін концерттік мансабында Дворжактың түпнұсқалық партитурасына қайта оралды. Франц Листтің фортепиано музыкасы туралы сөйлескенде, оның барлық шығармаларын жазған пианист Лесли Ховард: "Листтің Дворжак фортепианолық концертідей ойнау қиын ештеңесі жоқ. Бұл тамаша музыкалық туынды, бірақ фортепиано партиясын жазудың ең қиын бөліктерінің бірі".

Нысан

Концерт жеке фортепиано мен 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет, 2 фагон, 2 валторна, 2 труба, литавра және скрипкалар тобынан тұратын оркестр үшін жазылған. Ол үш бөлімнен тұрады:

Мұндай туындының орташа орындалуы 38–40 минутқа созылады.

Таңдалған дискографиясы

Свиатослав Рихтер: Дворжактың фортепиано концерті және Шуберттің "Саяшы" фантазиясы. Бавария мемлекеттік оркестрі Карлос Клайбердің жетекшілігімен. EMI Great Recordings of the Century (каталог нөмірі 66947). Радослав Квапил: Дворжак: Фортепиано концерті, Op.33. Чех мемлекеттік филармониясы (Брно) Франтишек Жилектің жетекшілігімен. Supraphon, 1996 жыл. Рустем Хайрудинов: Би-би-си филармониясымен, Гианандреа Носеданың дирижерлігімен. (Chandos Records каталогының нөмірі CHAN 10309); Бұл дискіде Джеймс Энес орындаған скрипкалық концерті де бар. Иво Каханек: Дворжак және Мартинов: Фортепиано концерттері. Бамберг симфониясы Жакуб Хрушаның жетекшілігімен. (Supraphon SU 4236 5). Бұл дискіде Бохуслав Мартиновтың 4-ші фортепиано концерті де бар. 2020 жылғы BBC Music Magazine Awards жүлдесін «Концерттік туынды» номинациясында жеңіп алды.