На fragile мемлекеттер және олардың күйреу қаупі

Кіріспе

Тұрақсыз мемлекет құлдырау алдында.

Нағыз мемлекет немесе әлсіз мемлекет – азаматтарды түрлі қауіп-қатерлерге осал қылатын, мемлекеттік билік мүмкіндігінің немесе заңдылығының әлсіздігімен сипатталатын ел. Мысалы, Әлемдік банк (ДБ) бір елді «нағыз» деп санайды, егер ол (а) Халықаралық даму қауымдастығынан (ХДҚ) көмек алуға (яғни грант алуға) құқылы болса, (б) соңғы үш жылда БҰҰ бейбітшілік сақтайтын миссиясына қатысқан болса және (в) «Үкімет басқару» көрсеткіші 3,2-ден төмен болса (ДБ-ның Елдік саясат және институционалдық бағалау индексі бойынша). Нағыз мемлекеттің толымдырақ анықтамасы мемлекеттің өзі жариялаған аумағында күш монополиясын сақтау қабілетінің төмендеуін де қамтуы мүмкін. Нағыз мемлекет кейде өзінің жариялаған аумағында әскери билік немесе егемендікті жүзеге асыра алады, бірақ оның билігін жүзеге асыруға арналған логистикалық механизмдер әлсіреген сайын оның талабы да әлсірейді. Көптеген елдер Тұрақты даму мақсаттарына жету жолында табысқа қол жеткізіп жатса да, 35-50 ел (қолданылған өлшемге байланысты) артта қалып отыр. Әлемдегі жеті миллиард адамның 26%-ы нағыз мемлекеттерде өмір сүреді деп есептеледі, және осы елдерде күніне 1,25 АҚШ долларынан аз табыспен күн көретін адамдардың үштен бірі, әлемдегі бес жасқа толмаған балалардың жартысы және аналар өлімінің үштен бірі орын алады. Олар артта қалып қана қоймай, 1970 жылдардан бері басқа дамушы елдермен арадағы айырмашылық та үлкендеп келеді. 2006 жылы нағыз мемлекеттерде жан басына шаққандағы ЖІӨ 2%-ға ғана өсті, ал басқа төмен табысты елдерде 6%-ға жетті. Нағыз мемлекеттердің болашақта төмен табысты елдердің үлесін одан да арттыруы күтілуде (мысалы, Әлемдік банк, 2008 ж.), себебі көптеген табысты төмен табысты елдер орташа табыс деңгейіне жетеді. Бұл дамуға бағытталған күш-жігерге үлкен қиындық туғызады және Шетелдік даму институтының пікірінше, нағыз мемлекеттерге, олардың тәуекелдерінің ерекшелігіне байланысты, оларға көбірек бейімделген даму үлгілері қажет. Мемлекеттің әлсіздігін бағалаудың бір кең таралған тәсілі – Әлемдік банктың Елдік саясат және институционалдық бағалау индексі, бірақ қауіпсіздік аспектілерін де қамтитын күрделірек индекстер де жиі қолданылады. Құлаудың алдында тұрған нағыз мемлекет сәтсіз мемлекетке айналуы мүмкін.

A fragile state or weak state is a country characterized by weak state capacity or weak state legitimacy leaving citizens vulnerable to a range of shocks. The World Bank, for example, deems a country to be ‘fragile’ if it (a) is eligible for assistance (i. e., a grant) from the International Development Association (IDA), (b) has had a UN peacekeeping mission in the last three years, and (c) has received a ‘governance’ score of less than 3.2 (as per the Country Policy and Institutional Assessment (CPIA) index of The World Bank). A more cohesive definition of the fragile state might also note a state's growing inability to maintain a monopoly on force in its declared territory. While a fragile state might still occasionally exercise military authority or sovereignty over its declared territory, its claim grows weaker as the logistical mechanisms through which it exercises power grow weaker. While many countries are making progress toward achieving the Sustainable Development Goals, a group of 35 to 50 countries (depending on the measure used) are falling behind. It is estimated that out of the world's seven billion people, 26% live in fragile states, and this is where one third of all people surviving on less than US$1.25 per day live, half of the world's children who die before the age of five, and one third of maternal deaths occur. Not only are they falling behind, but the gap with other developing countries is widening since the 1970s. In 2006, per capita GDP grew only at 2% in fragile states, whereas it reached 6% in other low income countries. Fragile states are projected (for example, World Bank, 2008) to constitute an even larger share of low income countries in the future given that many better performing low income countries graduate to a middle income status. This is a major challenge for development efforts and it has been argued by the Overseas Development Institute that fragile states require fundamentally different approaches from the development models exercised in more resilient countries, because of the differences in their risk contexts. One common measure of state fragility is the World Bank's Country Policy and Institutional Assessment index, but more complex indexes, for example ones that include security dimensions, are increasingly being used. A fragile state in the brink of collapse may result in a failed state.

Терминнің пайда болуы және талқылау

На fragile мемлекет – 1990 жылдардың ортасынан бастап маңыздылыққа ие болған және 9/11 террористік шабуылдарынан кейін одан әрі нығайған талдамалық категория. Көптеген саясаткерлер мен ғалымдар қазіргі қақтығыстардың мемлекеттер арасында емес, мемлекеттер ішінде туындайтынына сенеді. Оңтүстік жартышар елдерінің әлсіз әкімшілік құрылымы мен төмен кірісті мемлекеттері өз халқына ғана емес, сонымен қатар көршілес батыс елдеріне де тікелей қауіп төндіреді деп саналады. Осы логика бойынша, fragile мемлекеттер азаматтарына қауіпсіздік пен негізгі қызметтерді ұсыну үшін дамуға мұқтаж, осалдықты азайтып, ішкі және сыртқы соққыларға төзімділігін арттыру қажет. Осылайша, fragile мемлекеттер сәтсіз мемлекеттерге ұқсас қауіптерді көрсетеді, бірақ олардың қарқындылығы айтарлықтай төмен. Олардың кемшіліктері, егер әкімшілік бағыты өзгермесе, болашақта не болатынының белгісі болып табылады. Көптеген донор елдер мен халықаралық ұйымдар мен институттар осы көзқарасқа сүйене отырып, академиялық және одан тыс аяда пікірталас тудырды. Кейбір ғалымдар мемлекеттерді fragile деп жіктеуді пайдалы деп есептейді, бұл мемлекеттік құлдырауды болжауға және оны болдырмаудың жолдарын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл тұжырымға екі негізгі сын бар: I) fragile мемлекет категориясын теріс пайдалану мүмкіндігі, жергілікті бастаманы ескермей сыртқы араласуды заңдылау; II) категорияға бөлудің талдамалық тиімділігі күмәнді, өйткені мемлекеттік бағыттағы әртүрлі елдерді біріктіру, саяси, экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың өте әртүрлі болуын ескермейтін, стандартталған даму шараларына әкелуі мүмкін.

Көрсеткіштер

Fund For Peace мемлекеттің жағдайын анықтау үшін келесі факторларды пайдаланады.

Әлеуметтік

Демографиялық қысымның күшеюі және тайпалық, этникалық және/немесе діни қақтығыстар. Ішкі және сыртқы орын аударылымның үлкен көлемде болуы, ауыр гуманитарлық жағдайлар тудыруы. Кек алуға ұмтылған топтық наразылықтардың кең таралуы. Ұзаққа созылған және үздірілмейтін адамдардың қоныс аударуы.

Саяси

Мемлекеттің заңдылығын жоққа шығару. Қоғамдық қызметтердің нашарлауы. Заңның тоқтатылуы немесе тәуелсіз қолданылуы; адам құқықтарының кеңінен бұзылуы. Қауіпсіздік күштерінің "мемлекет ішіндегі мемлекет" сияқты әрекет етуі, көбінесе жазасыздықпен. Топтарға бөлінген элиталардың күшеюі. Сыртқы саяси күштер мен шетел мемлекеттерінің араласуы.

Үкіметаралық ұйымдар

Қатты мемлекеттер мен қақтығыстан кейінгі елдер Екінші дүниежүзілік соғыстан бері көптеген үкіметаралық топтар мен қауымдастықтарға қатысты, соның ішінде 77-ші топқа және АСЕАН мен Африка Одағы сияқты аймақтық топтарға. Дегенмен, соңғы уақытқа дейін қақтығысқа ұшыраған елдер үшін арнайы халықаралық платформа болған жоқ. 2010 жылы g7+ қақтығыстан кейінгі елдердің бір тобы халықаралық аренада өз мүдделерін жақсырақ қорғау үшін құрды. g7+ – қақтығыс тәжірибесі бар елдерді біріктіретін үкіметаралық ұйым. Топтың мақсаты – нашар мемлекеттердің алдында тұрған ерекше қиындықтарға назар аудару, қақтығысқа ұшыраған елдердің ортақ даму мәселелерін талқылау үшін платформа ұсыну және қақтығысқа ұшыраған елдердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін халықаралық саясатты жақсартуға жәрдемдесу. g7+ мемлекеттік тұрақсыздықты өлшеу үшін өзінің индексін жасады, ол бес кластерді (саяси заңдылық, әділет, қауіпсіздік, экономикалық негіз, кіріс және қызметтер) анықтайды, олар тұрақсыздық спектрінде бес кезеңнен тұрады. Басқа индекстерден басты айырмашылығы – жеке елдің ерекшеліктеріне және өзіндік бағалауға басымдық беруі, сыртқы бағалау емес. Алайда, «Мемлекеттік тұрақсыздық индексі» сияқты түсініктер мемлекет құрудың «жақсылығына» ерекше мән беретін философиялық дәстүрде орналасқанын естен шығармау керек. Сондықтан оны қатаң бейтарап өлшем ретінде емес, әкімшілік құрал ретінде қарастыру дұрыс.

Шығу тегі

Американдық халықаралық зерттеулер профессоры Джоэл Мигдал мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты зерттеді, онда ресми жарияланған саясат пен мемлекеттік ресурстардың нақты үлестірілуі арасында зөр нысандар бар. Елдер тізіміне Үндістан, Мексика, Египет және Сьерра-Леоне кірді. Ол бұл зөр нысандарды үкімет тарапынан әлеуметтік бақылаудың жетіспеуімен байланыстырды – «қоғамдағы адамдар үшін ойын ережелерін белгілейтін нақты мүмкіндік». Бұл тек мемлекеттік органдардың аумақта болуын және ресурстарды игеруді ғана емес, сонымен қатар ресурстарды иемдену және адамдардың мінез-құлқын реттеу қабілетін де қамтиды. Мигдальдың сөзіне göre, 19 ғасырда Еуропа экономикасының және әлемдік сауданың кеңеюі Азия, Африка және Латын Америкасы елдеріндегі адамдардың тіршілік ету стратегияларында күрт өзгерістерге әкелді. Еуропалықтардың енгізген мемлекеттік саясаты, соның ішінде жерді пайдалану заңдары, салық салу және көлік құралдарының жаңа түрлері, осы елдердегі адамдардың өмірлік жағдайын және қажеттіліктерін жылдам және терең түрлендірді. Ескі сыйлықтар, санкциялар мен символдар жаңа жағдайда маңызсыз болды, ал бұрынғы әлеуметтік бақылау мен институттар жойылды. Дегенмен, бұл елдер батыс Еуропадан өзгеше, күшті және қабілетті мемлекеттің негізі ретінде әлеуметтік бақылаудың жаңа орталықтарын құра алмады. Себебі, осы елдерде бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін әлемдік сауданың әлсіретуінен бұрынғы әлеуметтік бақылау күшті мемлекет құру үшін қажетті шарт болғанымен, олар жеткілікті шарттарға ие болған жоқ: 1) шоғырланған әлеуметтік бақылауды ынталандыратын тарихи уақыт; 2) ел ішінде немесе сыртындағы әскери қауіп-қатер; 3) тәуелсіз бюрократияның негізі; 4) жоғарыда аталған барлық жағдайларды пайдаланатын білікті басшылық.

Негізгі қызметтер көрсету

Мемлекеттің әлсіздігі мен қызмет көрсету арасында байланыс бар, және олар өзара байланысты әрі бір-бірін күшейтетін болып саналады. Дегенмен, кейбіреулер негізгі қызметтерді ұсыну мемлекеттің әлсіздігін азайтуға көмектеседі деп санайды. Әлсіз мемлекеттерде қызмет көрсетуге қаржылық қиындықтар, тәжірибесіздік және ақпараттың жетіспеуі кедергі келтіруі мүмкін. Білім беру, денсаулық сақтау, суға және қанағаттанарлық санитарияға қол жеткізу тек тірі қалу үшін ғана емес, сонымен қатар адам құқықтары болып табылады, олардың қамтамасыз етілуі қақтығыстан кету үшін қажетті болып дәлелденген.

Мемлекет құру және бейбітшілікті нығайту

Қызметтерді параллель түрде ұсыну немесе ұсынбау көбінесе мемлекет құру мен бейбітшілік орнату арасындағы пікірсайыс ретінде қарастырылады. Мемлекет құру, егер ол барлық қоғамның талаптарына жауап беретін және қоғамдық игіліктер мен қызметтерді ұсынатын инклюзивті мемлекет құруға бағытталса, бейбітшілікке әкеледі деп саналады. Ұлыбритания үкіметі соңғы он жылда Сьерра-Леонеде "қауіпсіздікке бірінші кезекте" қағидасы бойынша реформаларды қолдады, бұл қауіпсіздікті жақсартты, әділет органдарына қолжетімділікті және сапасын арттырды, сыбайлас жемқорлықты азайтты және мемлекеттік қызметті жақсартты деп есептеледі. Тағы бір пікір бойынша, әлсіз мемлекеттер сыртқы араласусыз қақтығыстан өзін-өзі қалпына келтіре алады және соғыстан кейін тиімді мемлекеттік институттарды дамытуға қабілетті. Автономдық қалпына келтіруді қолдаушылар халықаралық көмек және сыртқы қолдау билеушілер мен халық арасындағы өзара келісімнің тұрақтылығын бұзады деп санайды. Уганда, Эритрея және Сомали мысалдары автономдық қалпына келтіру теориясын қуаттайды, онда бұл әлсіз мемлекеттер халықаралық араласусыз тұрақты бейбітшілікке, зорлық-зомбылықтың жүйелі түрде азаюына және соғыстан кейінгі саяси және экономикалық дамуға қол жеткізді.

Демократияны дамыту

Сэмюэл Хантингтонның айтуынша, "Елдер арасындағы ең маңызды саяси ерекшелік олардың үкімет нысанына емес, үкіметтің күшіне байланысты". На fragile states-терде демократияландыру мен институционалдық дамудың мақсаты – олардың мемлекеттік құрылымдарын күшейтуге және инклюзивті институттарды дамытуға көмектесу болып табылады. Кнутсен мен Найгард (2015) жартылай демократиялардың (біздің талқылауымыздағы әлсіз мемлекеттер) автократиялар мен демократияларға қарағанда тұрақсыз екенін атап көрсетеді. Басқаша айтқанда, демократияландыру процесі басталғаннан кейін, оны ортасынан тоқтату қауіпті. Дегенмен, демократияландырудың өзінің мақсатын оны іске асырудың жолдарын ойланардан бұрын қарастыру керек. Аке (2000) демократия көбінесе экономикалық дамуға ықпал ету қабілеті тұрғысынан талданады дейді. Бірақ Африкадағы демократияның мүмкіндігін қарастырғанда, демократияның пайдалылығы "африкалықтардың құндылықтары, қабілеттері және басымдықтары" арқылы өлшенетін болады, бұл олар демократияны қаншалықты қабылдайтынын анықтайды. Жалпы алғанда, демократияландыру процесіне халықтың нормативтік құндылықтары күшті әсер етеді. Әлсіз мемлекеттік құрылымдардың үстемдігі байқалатын жағдайда, инклюзивті институттарды дамытуға бағытталған шараларды жоспарлау үшін, режимдік өтулерді теориялық тұрғыдан талдаудың мүмкіндігі маңызды. Бірақ Геддес (1999) пікірінше, мұның себебі – авторитарлықтың әртүрлі түрлері бір-бірінен, сондай-ақ демократиядан да айқай түрлі. Осы айырмашылықтарды талдауды жеңілдету үшін ол авторитарлық режимдерді "жеке басқарушылық", әскери, бір партиялық немесе олардың таза түрлерінің қосындысы ретінде жіктейді. Олардың барлығын "Шектелген қолжетімділік жүйесі" (North 1999) тұрғысынан қарастыруға болады. Ларри Даймондтың айтуынша, көптеген әлсіз мемлекеттерде демократияны дамыту қиын, себебі оларда демократияға мүмкіндік беретін классикалық жағдайлар – жан басына шаққандағы табыстың жоғары деңгейі, азаматтық қоғам, тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары, саяси партиялар, демократиялық көзқарастар мен құндылықтар және т.б. – жетіспейді, сонымен қатар, олардың тұрақты саяси жүйенің негізгі шарттары да толыққанды емес. Осындай мемлекеттердегі міндет тек авторитарлық билік өкілдерін биліктен бас тартуға мәжбүр ету ғана емес (немесе кейбір жағдайларда мүлдем басқаша), сонымен қатар, бірінші кезекте заңды билікті қайта жаңартудың жолын табу болып табылады. Азаматтар мен олардың тәуелсіз ұйымдарын күшейту ғана емес, мемлекеттік институттарды да ресурстармен, оқытумен, ұйымдастырумен және ортақ мақсатты сезінумен қамтамасыз ету қажет. Бір ескерту: әлсіз мемлекеттерде демократияландырудағы прогресс осал. Самуэлс (2013) тарихқа сүйенсек, 1925-1945 жылдары [мысалы, Германияда (1933) ] және 1960-1974 жылдары [мысалы, Бразилияда (1964), Чилиде (1973) ] демократиядан автократияға режимдік өзгерістер болғанын көрсетеді. Ол режимдік өзгерістердің ішкі себептері ретінде атаған факторлар институционалдық жобалау арқылы барынша азайтылуы тиіс. Осы факторлардың кейбіреулері – азаматтық мәдениет, экономикалық табыстың теңсіз бөлінуінен туындайтын таптық қақтығыстар және әскери идеология. Халықаралық себептердің арасында – супердержавалардың сыртқы саясаты, көпжақты институттарға қатысу деңгейі, жаһандану және діни институттардың ішкі саяси институттарға тигізетін әсері бар.

According to Samuel Huntington, “The most important political distinction among countries concerns, not their form of government but their degree of government.” The purpose of democratization and institutional development in fragile states is to help them improve both state capacity and development of inclusive institutions. Knutsen and Nygard (2015) emphasize that semi democracies (fragile states in our discussion) are less stable than both autocracies and democracies. In other words, once the process of democratization begins, it is dangerous to stop midway. The purpose of democratization itself though is of concern before thinking about the means to achieve it. Ake (2000) says that democracy has mostly been analyzed in the context of its propensity to foster economic development. But in the context of its feasibility in Africa, the utility of democracy as measured by the “values, concerns and priorities of African peoples”, will determine to a considerable extent how far they will accept democracy. In general, the process of democratization is strongly mediated by normative values of the population of concern. In order to design interventions aimed at promoting inclusive institutions when the status quo witnesses prevalently weak state structures, tractability of theoretically analyzing regime transitions is critical. But according to Geddes (1999), this is because different kinds of authoritarianism differ from each other as much they differ from democracy. To facilitate the analysis of these differences, she classifies authoritarian regimes as 'personalist', military, single party, or amalgams of the pure types. It is important to note that all of them can be conceptualized from the perspective of “Limited Access Order” societies (North 1999). According to Larry Diamond, in many of the fragile states promoting democracy is difficult simply because they lack the classic facilitating conditions for democracy—more developed levels of per capita income, civil society, independent mass media, political parties, mass democratic attitudes and values, and so on—but because they lack as well the more basic conditions of a viable political order. In these states, the challenge is not only (or in some cases, even at all) to pressure authoritarian state leaders to surrender power but rather to figure out how to regenerate legitimate power in the first place. The imperative is not only to empower citizens and their independent organizations but to endow state institutions as well with resources, training, organization, and a sense of a common mission. One point of caution is that progress in democratization in fragile states are vulnerable. According to Samuels (2013), history has witnessed regime changes from democracy to autocracy during the periods of 1925 1945 [e. g. Germany (1933) ] and 1960 1974 [e. g. Brazil (1964), Chile (1973)]. What he identifies as domestic causes of regime change are also the factors to be mitigated through institutional design. Some of these factors are civic culture, class conflicts arising from the unequal distribution of economic gains and military identity. Some of the international causes are the foreign policy of superpowers, the degree of participation in multilateral institutions, the extent of globalization and supranational impact of religious institutions on domestic political institutions.

Жеке секторды дамыту

Зерттеушілер жеке секторды дамытудың (ЖСД) мемлекеттік-қоғамдық қарым-қатынастарға тигізетін әсері туралы әдебиетте аз дәлелдер тапты және ЖСД мен мемлекеттік қарым-қатынастардың қоғамдық үміттерге сай келуіне қатысты мәселелерді қарастырды. Олардың пікірінше, мұның бір себебі – жергілікті жүргізілген сұхбаттар мен қоғамдық сауалнамалардан алынған эмпирикалық деректердің жетіспеуі болуы мүмкін. Сондықтан, ЖСД-нің мемлекеттік-қоғамдық қарым-қатынастармен байланысы одан әрі зерттеуді қажет ететін сала болып қала береді және академиялық ортада, сондай-ақ тиісті жарияланымдарда тәжірибелік қызметпен айналысатын мамандардың назарына бұрылуы керек. Негізгі нәтижелер: Зерттеу елдердің қақтығыстар мен тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) тәжірибесіндегі айырмашылықтарды көрсетеді, кейбір елдерде қақтығыстар ТШИ-дің жоғары деңгейімен, ал басқаларында – төмен деңгейімен қатар жүреді. Зерттеуге сәйкес, нашар дамыған мемлекеттерге келетін ТШИ-дің көп бөлігі ресурстарды іздейтін көпұлтты компаниялардың ынтасымен шақырылады. Бұл инвестициялар экономикалық өсімге ықпал етуі мүмкін, бірақ бұл әлеует көбінесе іске аспайды, ал тек ресурстарды өндіру мақсатында инвестиция тарту одан әрі қақтығыстарға әкелуі мүмкін – бұл құбылыс «ресурстық қарғыс» деп аталады. Егер мемлекет салық салуды тиімді жүзеге асыра алмаса немесе қаржыны жауапкершілікпен жұмсауға қабілетсіз болса, мемлекеттің негізгі элементтері жоқ болып саналады, – дейді Overseas Development Institute және Дүниежүзілік банк зерттеушілері. Олардың сөзіне қарағанда, нашар дамыған мемлекеттерде мемлекеттік қаржыны басқаруда айтарлықтай прогресс жасауға болады, оның көп бөлігі бюджетті орындауға қатысты, бірақ мемлекеттік қаржыны басқару, мемлекеттің құрылуы және даму прогресі арасындағы байланыс туралы білімдерде маңызды олқылықтар сақталады. Құлдыраған мемлекеттер үшін маңызды экономикалық компонент – бұрынғы жауынгерлерді қоғам мен экономикаға қайта интеграциялау. Блаттман мен Аннан екінші Либерия азаматтық соғысынан кейін жұмыспен қамтамасыз етудің зорлық-зомбылыққа оралу қаупін төмендетуге қалай әсер еткенін зерттеді. Зерттеу каучук плантацияларына иелік ететін немесе бағалы минералдарды немесе ағаштарды заңсыз өндіруге қатысқан бұрынғы жауынгерлерге ауыл шаруашылығы бойынша оқыту және капитал салу бағдарламасын қамтыды. Олар ерлердің ауыл шаруашылығына оқытуға жақсы жауап бергенін, заңсыз өндірілетін материалдарды шамамен 20%-ға азайтқанын және Кот-д'Ивуардағы сайлау дағдарысында күресуге дайын еместігін анықтады. Есепте теңсіздік сақталып, үкімет стресстік жағдайларға жауап бере алмайтын әлсіз аймақтарда климаттың өзгеруінің су, азық-түлік және жерге тигізетін әсері қазіргі қысымды күшейтетіні көрсетілген. Бұл зерттеу мемлекеттік, әлеуметтік және саяси тұрақсыздыққа климаттың өзгеруінің тигізетін әсері бейімделу қабілетін төмендетуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл – тұрақсыздықтың төмендеу спиралі немесе «климаттық тұрақсыздықтың қатыгез циклі» басталады. Әлсіз мемлекеттер мен терроризм арасындағы байланыс күмәнді. 2003 жылы тарихшы Уолтер Лакер кедей, әлсіз мемлекеттердің көпшілігінде террористік әрекеттердің жоқ екенін атап өтті. Әлсіз мемлекеттер жұқпалы аурулар сияқты қоғамдық денсаулық салдарын да бастан кешіруі мүмкін, бұл басқа елдерге де әсер етуі мүмкін.

Researchers found little evidence in literature on the impact of private sector development (PSD) on state society relations and whether PSD and state relations meet public expectations. They thought one reason could be the lack of empirical data gathered from interviews and public surveys on the ground. The interlinkage of PSD on state society relations therefore definitely remain an area for further exploration and should receive greater attention in academic circles and among practitioners in respective publications. Key findings include: It describes a large degree of variation among countries' experiences of conflict and foreign direct investment (FDI), with conflict accompanied by high levels of FDI in some countries and low levels of FDI in others. The study suggests that the majority of FDI in fragile states is driven by the motives of resource seeking multinationals. While this investment can lead to economic growth, this potential is often not realised, and receiving investment solely for resource extraction can lead to further conflict: a phenomenon known as the resource curse. If a state cannot tax reasonably or spend responsibly a key element of statehood is missing, claim researchers at the Overseas Development Institute and World Bank. They explain that substantial progress can be made in public financial management in fragile states, with most progress made on budget execution, though critical gaps remain in knowledge of the relationship between PFM, statehood and development progress. An important economic component for failed states is reintegrating ex fighters into society and the economy. Blattman and Annan conducted a study on how employment reduced risk of returning to violence for high risk men after the Second Liberian Civil War. The study was on a program that provided agricultural training and capital inputs to the ex fighters who still own rubber plantations or participated in illicit mining for precious minerals or logging. They found that the men responded well to agricultural training, reduced their illicit extraction of materials by roughly 20%, and about a quarter were less likely to be willing to fight in the election crisis in Côte d'Ivoire. The report finds that in fragile regions, where inequality persists and the government is unable to respond to stresses, the impacts of climate change on water, food and land will multiply existing pressures. It suggests that dynamics of state fragility, social and political fragility, may be exacerbated by climate change impacts and that the consequence of this is reduced adaptation capacity. A downward spiral of fragility or 'vicious climate fragility cycle' begins. The link between weak states and terrorism has been disputed. In 2003, historian Walter Laqueur noted that a majority of poor, weak states had almost no terrorist activity. Weak states may also be more vulnerable to public health crises such as infectious disease, which can have spillover effects on other countries.