Бірінші дүниежүзілік соғыстағы «Seeadler» кайық-рейдері
SMS Seeadler (1888)
SMS Seeadler: 1-ші дүйнə соғысында неміс сауда кемесі ретінде қолданылған соңғы жауынгерлік кеме. 15 кемені басып алды, Француз Полинезиясында сүңгіп кетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Коммерциялық рейдер SMS Seeadler (немісше: sea eagle – теңіз бүркіті) – үш мачталы, болаттан жасалған корпусты желкенді кеме. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия империясының саудагерлік рейдері ретінде қызмет еткен кезде, ол соғыста қолданылған соңғы жауынгерлік желкенді кемелердің бірі болды. Бұрын британдық «Pass of Balmaha» деп тіркелген, ол 1916 жылы неміс суасты қайығымен басып алынып, коммерциялық рейдерге айналдырылды. «Seeadler» ретінде ол 225 күн ішінде 15 кемені жаулап, батырып, 1917 жылдың 2 тамызында Француз Полинезиясында жағаға отырды.
the commerce raider
SMS Seeadler (Ger: sea eagle) was a three masted steel hulled sailing ship. She was one of the last fighting sailing ships to be used in war when she served as a merchant raider with Imperial Germany in World War I. Built as the British flagged Pass of Balmaha, she was captured by the German submarine , and in 1916 converted to a commerce raider. As Seeadler she had a successful raiding career, capturing and sinking 15 ships in 225 days until she was wrecked, in 2 August 1917, in French Polynesia.
Балмаха асуы
Кеме 1888 жылдың 9 тамызында Шотландияның Глазго портындағы Роберт Дункан және компаниясы Балмаха асуы деген атпен, 75 метр ұзындығы, 39 метр ені және 23 метр тереңдігі бар болат қабықты, желкенді кеме ретінде суға түсірілді. Келесі айда Глазгодағы Gibson & Clark компаниясының серіктесі Дэвид Р. Кларкқа тапсырылды, ол сол портта 95087 ресми нөмірімен және KTRP белгі әріптерімен тіркелді. 1908 жылдың ақпан айында Балмаха асуы Лит қаласында Гибсон және Кларк компаниясы Монреальдегі The River Plate Shipping Company Ltd компаниясына 5,500 фунт стерлингке сатылды. Оның тіркеу порты Глазго қаласында қалды, бірақ ол Бостон, Массачусетс штатындағы американдық мүдделермен басқарылды. 1910 жылы ол Монреальдегі Ship Pass of Balmaha Company Ltd компаниясына берілді және Джордж И. Дьюардың (Торонто) басқаруына көшті. Бұл екі компанияның да иесі американдық теңіз және ағаш өнеркәсіп компаниялары болды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Балмаха асуы бейтарап АҚШ туына ауыстырылды және Бостонда Нью-Йорктің Harby Steamship Company Ltd компаниясының иелігінде тіркелді, ол Harris Irby Cotton Company құрамына кіретін.
The ship was launched as Pass of Balmaha by Robert Duncan & Company, Port Glasgow, Scotland, on 9 August 1888 as a steel hulled ship rigged sailing vessel measuring She was 245 feet (75 m) long, 39 feet (12 m) in beam and with a depth of 23 feet (7 m). Delivered in the following month to the ownership of David R. Clark, a partner in Gibson & Clark, Glasgow, she was registered at that port with Official Number 95087 and signal letters KTRP. In February 1908, Pass of Balmaha was sold at Leith by Gibson & Clark for £5,500 to The River Plate Shipping Company Ltd of Montreal. Her port of registry remained Glasgow, but she was managed by American interests in Boston, Massachusetts. By 1910, she had been transferred to the Ship Pass of Balmaha Company Ltd, Montreal, and under the management of George I Dewar, Toronto. Both of these companies were controlled by American shipping and lumber interests. Soon after the outbreak of World War I in 1914 Pass of Balmaha was transferred to the neutral United States flag and registered at Boston in the ownership of the Harby Steamship Company Ltd of New York, part of the Harris Irby Cotton Company.
Ұстау
Балмаха асуы 1915 жылы ерекше жағдайларда Солтүстік теңізде түсірілді. 1915 жылдың маусымында Нью-Йорк портынан Архангельск арктикалық портына Ресейге мақта жүгімен аттанды. Норвегия жағалауында британдық «Викториан» қосымша крейсерімен тоқтатылды. «Викториан» капитаны жүктің контрабанда емеуін тексеру үшін кемеге өтті. Британдық капитан күдік тудырып, Балмаха асуын Оркней аралдарындағы Киркваллға қосымша тексеруге жіберуді бұйырды. Бір офицер мен алты теңізшіден тұратын күзет тобы кемеде қалдырылып, олардың бұйрықтарды орындауын қадағалады. Британдықтар сондай-ақ бейтарап американдық туды алып тастап, оның орнына британдық туды орнатуға бұйырды. Балмаха асуының капитаны Скотт бұл кемені соғысқа қатысушы деп белгілейтінін түсінді, бірақ бұған қарсы болды. Біраз уақыттан кейін U 36 Балмаха асуын тоқтатып, қарап отырды. Ұсталмау үшін Скотт британдық күзет тобын жүк қоймасына жасырып, «Юнион Джек» туын «Жұлдыздар мен жолақтармен» ауыстырды. U-36 командирі капитан Эрнст Грэфф бұл әрекетке толық сенбеді және Балмаха асуын тексеру үшін Куксхавенге баруға бұйырды. U 36 экипажы жетіспегендіктен, неміс күзет тобы бір адамнан – Steuermannsmaat (борт механігі) Ламмнан ғана тұрды. Неміс туы кемеде қалды. Скотт пен оның экипажы британдықтардың араласуына наразылық білдіріп, британдық теңізшілерді жүк қоймасында қамап қойды. Балмаха асуы Куксхавенге ешқандай қиындықсыз жетті және неміс инспекциялық тобы кемеге өтті. Содан кейін капитан Скотт немістерге британдық күзет тобын көрсетті, олар оларды тұтқынға алды. Олардың ынтымақтастығы үшін американдықтарға бейтарап елге еркін өтуге рұқсат берілді, бірақ Балмаха асуы неміс теңіз күштерінің меншігіне өтті.
Pass of Balmaha was captured by in the North Sea in 1915 under somewhat peculiar circumstances. She departed from New York Harbor in June 1915, bound for the Arctic port of Arkhangelsk with a cargo of cotton for Russia. She was intercepted by the British auxiliary cruiser Victorian off the coast of Norway. Victorians captain led a boarding party to inspect the cargo for contraband. The British captain found reason for suspicion, and ordered Pass of Balmaha to sail to Kirkwall in the Orkney Islands for further inspection. A prize crew of an officer and six marines was left aboard to ensure compliance. The British also ordered the neutral American colours struck and replaced with the British flag, against the will of Pass of Balmahas Captain Scott, who realised that this would mark the ship as a belligerent. Soon after, U 36 intercepted Pass of Balmaha. To avoid being impounded, Scott hid the British prize crew in the hold and replaced the Union Jack with the Stars and Stripes. The commander of U 36, Captain Ernst Graeff, was not entirely convinced by this ruse and ordered Pass of Balmaha to sail for Cuxhaven for inspection. Since U 36 was short of personnel, the German prize crew consisted of only one man, Steuermannsmaat (Mate) Lamm. A German ensign was left aboard. Scott and his crew, resentful of what they perceived as British meddling, kept the British marines locked in the hold. Pass of Balmaha reached Cuxhaven without major incident, and was boarded by a German inspection party. Captain Scott then revealed the British prize crew to the Germans, who took them prisoner. For their cooperation, the Americans were allowed free passage to a neutral country, but Pass of Balmaha became property of the German Navy.
SMS Seeadler
1916 жылы одақтастар Солтүстік теңізде неміс әскери кемелерін блокадаға алды, ал сәтті шыққан кез келген саудалық рейдерлер көмірді қайта толықтыру үшін шетелдік немесе отарлық базаларсыз қалды. Осыдан желкенді кемелерді жабдықтау туралы идея туды, себебі оларға көмір қажет болмайды. Seeadler кемесі қосымша қозғалтқыш, жасырын лаунждар, қосымша экипаж мен тұтқындарға арналған орындар, екі жағынан орнатылған екі жасырын 105 мм-лік зеңбірек, екі жасырын ауыр пулемет және десанттық топтарға арналған мылтықтармен жабдықталды. Бұл қарулар көбінесе қолданылмады, және Seeadler кездескен 15 кеменің көпшілігі сапар барысында екі тараптан да бір ғана кездейсоқ жарақатпен батып кетті. 1916 жылдың 21 желтоқсанында кеме капитан-лейтенант Феликс фон Лакнердің басқаруымен теңізге шықты. Кеме норвегиялық ағаш тасымалдаушы болып маскировкаланды және тексеру үшін тоқтатылса да, британдық блокадалық шегінен сәтті өтті. Экипаж құрамына норвег тілінде сөйлей білетіндер іріктеліп алынды. Келесі 225 күн ішінде ол Атлант және Тынық мұхиттарында 15 кемені жаулап алды және британдық және американдық флоттарын қуанышты қуып жете берді. Оның саяхаты Француз Полинезиясының бөлігі – Қоғам аралдарындағы Мопелия аралының рифінде апатқа ұшырады. Кеменің корпусын тазалау үшін күтім қажет болды, бірақ ол Мопелия портына тым үлкен болды, сондықтан рифтің сыртында тұруға мәжбүр болды. 1917 жылдың 2 тамызында цунами толқыны кемені көтеріп, рифке ұрып, толығымен қиратты. Тұтқындар мен экипаждың ешқайсысы қаза болған жоқ. Кеменің оқиғасы одақтас кемелерден олардың бар екенін жасыру мақсатымен өртеуге әкелді.
By 1916 the Allies had blockaded German warships in the North Sea, and any commerce raiders that succeeded in breaking out lacked foreign or colonial bases for resupply of coal. This gave rise to the idea of equipping a sailing ship instead, since it would not require coaling. Seeadler was equipped with an auxiliary engine, hidden lounges, accommodation for additional crew and prisoners, two hidden 105 mm guns, mounted on either side of the forecastle, two hidden heavy machine guns, and rifles for boarding parties. These weapons were rarely fired, and many of the 15 ships encountered by Seeadler were sunk with only one single accidental casualty on either side during the entire journey. On 21 December 1916, she sailed under the command of Kapitänleutnant Felix von Luckner. The ship was disguised as a Norwegian wood carrier and succeeded in crossing the British blockading line despite being boarded for an inspection. The crew had been handpicked partly for their ability to speak Norwegian. Over the next 225 days, she captured 15 ships in the Atlantic and Pacific and led the British and US Navies on a merry chase. Her journey ended wrecked on a reef at the island of Mopelia from Tahiti in the Society Islands, part of French Polynesia. The ship needed maintenance so that her hull could be scraped clean but she was too big for Mopelia's harbour and so had to lay anchor outside the reef. Disaster struck when on 2 August 1917 a tsunami wave lifted the ship and smashed her on the reef, totally destroying the ship. No prisoners or crew were killed. The ship was burned in an attempt to hide their presence from Allied ships.
Жасалған кемелер
1916 жылдың 21 желтоқсаны мен 1917 жылдың 8 қыркүйегі аралығында «Зеадлер» 30 099 тонналық 16 кемені жаулап алды. Басқаша көрсетілмесе, тізімдегі барлық кемелер бу кемелері болды.
Sixteen ships, totalling 30,099 tons, were captured by Seeadler between 21 December 1916 and 8 September 1917. Unless otherwise noted, all vessels in the list were steamships.
Капитан Феликс фон Лакнер
1917 жылы 23 тамызда Феликс фон Лакнер мен оның бес экипаж мүшесі Seeadler ашық қайықтарының бірімен Фиджиге аттанды. Фиджиде олар тұтқындалып, түрмеге қамалды. Лакнер тұтқын ретінде Аукленд маңындағы Жаңа Зеландияның Хаураки шығанағындағы Мотутапу және Вайхеке аралдарының арасында орналасқан Мотуихе аралында уақытын өткізді. 1917 жылы 13 желтоқсанда ол түрме командирінің моторлы қайығын ұрлап, 90 тонналық Моа баржасын басып алды. Одақтас кемелер оның бағытын болжап, 1917 жылы 21 желтоқсанда оны ұстады.
On 23 August 1917 Felix von Luckner and five of his crew sailed for Fiji on one of Seeadlers open boats. In Fiji, they were captured and imprisoned. Luckner spent his time as a prisoner of war (POW) on Motuihe Island which lies between Motutapu and Waiheke islands in the Hauraki Gulf of New Zealand, near Auckland. On 13 December 1917 he stole the prison commander's motor boat and seized the 90 ton scow Moa. Allied ships were able to guess his destination and arrested him on 21 December 1917.
Лейтенант Клинг және қалған экипаж
Мопелия аралында Лакнермен қалып қалған SMS Seeadler экипажының 58 мүшесі кеме радиосы арқылы оның қамауға алынғанын естіді. 126 тонналық шағын француздық "Лутес" шхунасы "Сиэдлер" кемесінің қирандыларын құтқару ниетімен аралға тартылып, рифтің сыртында тоқтады. Немістер кемеге шығып, оны басып алып, экипажын аралдағы басқа тұтқындармен бірге қалдырды. 1917 жылдың 5 қыркүйегінде олар кеменің атын "Фортуна" деп өзгертіп, Оңтүстік Америкаға бет бұрды. "Фортуна" атымен Пасха аралына 4 қазан күні жетіп, онда қағылып қалды, содан кейін Чили билігі оларды интернге алды.
On Mopelia, the remaining 58 crew of SMS Seeadler that were left behind by Luckner heard of his arrest on the ship's radio. A small French schooner Lutece, of 126 tons, anchored outside the reef, lured to the island by the idea of salvaging the wreckage of the Seeadler. The Germans were able to board and seize the ship, its crew left with the other POWs on the island. On 5 September 1917, they set sail for South America after renaming the ship Fortuna. They sailed to Easter Island as Fortuna, arriving on 4 October and running aground there, after which they were interned by the Chilean authorities.
Артында қалған әскери тұтқындар
"Фортуна" кемесімен кетіп бара жатқанда лейтенант Клингтің тастап кетуінен кейін, 14-ші кеме SMS Seeadler капитаны "А. Б. Джонсон", капитан Смит, Сиэдлерден қалған ашық қайықты алды. Ол Мопелиядан үш американдық теңізшімен бірге жолға шығып, 4 қазан 1917 жылы Паго-Пагоға жетті, онда олар билік органдарына Сиэдлердің іс-қимылдары туралы хабарлап, Мопелияда қалған 44 теңізшінің құтқарылуын ұйымдастыра алды.
After being abandoned by Lt Kling when they sailed off on the Fortuna, the master of the 14th ship SMS Seeadler sank, the A. B. Johnson, Captain Smith, then took the remaining open boat from Seeadler. He set off from Mopelia with three other American seamen, and sailed to Pago Pago, arriving on 4 October 1917, where they were finally able to inform the authorities of the activities of Seeadler and arrange for the rescue of the other 44 sailors left stranded on Mopelia.