Кіріспе

Коммерциялық рейдер SMS Seeadler (немісше: sea eagle – теңіз бүркіті) – үш мачталы, болаттан жасалған корпусты желкенді кеме. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия империясының саудагерлік рейдері ретінде қызмет еткен кезде, ол соғыста қолданылған соңғы жауынгерлік желкенді кемелердің бірі болды. Бұрын британдық «Pass of Balmaha» деп тіркелген, ол 1916 жылы неміс суасты қайығымен басып алынып, коммерциялық рейдерге айналдырылды. «Seeadler» ретінде ол 225 күн ішінде 15 кемені жаулап, батырып, 1917 жылдың 2 тамызында Француз Полинезиясында жағаға отырды.

Балмаха асуы

Кеме 1888 жылдың 9 тамызында Шотландияның Глазго портындағы Роберт Дункан және компаниясы Балмаха асуы деген атпен, 75 метр ұзындығы, 39 метр ені және 23 метр тереңдігі бар болат қабықты, желкенді кеме ретінде суға түсірілді. Келесі айда Глазгодағы Gibson & Clark компаниясының серіктесі Дэвид Р. Кларкқа тапсырылды, ол сол портта 95087 ресми нөмірімен және KTRP белгі әріптерімен тіркелді. 1908 жылдың ақпан айында Балмаха асуы Лит қаласында Гибсон және Кларк компаниясы Монреальдегі The River Plate Shipping Company Ltd компаниясына 5,500 фунт стерлингке сатылды. Оның тіркеу порты Глазго қаласында қалды, бірақ ол Бостон, Массачусетс штатындағы американдық мүдделермен басқарылды. 1910 жылы ол Монреальдегі Ship Pass of Balmaha Company Ltd компаниясына берілді және Джордж И. Дьюардың (Торонто) басқаруына көшті. Бұл екі компанияның да иесі американдық теңіз және ағаш өнеркәсіп компаниялары болды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Балмаха асуы бейтарап АҚШ туына ауыстырылды және Бостонда Нью-Йорктің Harby Steamship Company Ltd компаниясының иелігінде тіркелді, ол Harris Irby Cotton Company құрамына кіретін.

Ұстау

Балмаха асуы 1915 жылы ерекше жағдайларда Солтүстік теңізде түсірілді. 1915 жылдың маусымында Нью-Йорк портынан Архангельск арктикалық портына Ресейге мақта жүгімен аттанды. Норвегия жағалауында британдық «Викториан» қосымша крейсерімен тоқтатылды. «Викториан» капитаны жүктің контрабанда емеуін тексеру үшін кемеге өтті. Британдық капитан күдік тудырып, Балмаха асуын Оркней аралдарындағы Киркваллға қосымша тексеруге жіберуді бұйырды. Бір офицер мен алты теңізшіден тұратын күзет тобы кемеде қалдырылып, олардың бұйрықтарды орындауын қадағалады. Британдықтар сондай-ақ бейтарап американдық туды алып тастап, оның орнына британдық туды орнатуға бұйырды. Балмаха асуының капитаны Скотт бұл кемені соғысқа қатысушы деп белгілейтінін түсінді, бірақ бұған қарсы болды. Біраз уақыттан кейін U 36 Балмаха асуын тоқтатып, қарап отырды. Ұсталмау үшін Скотт британдық күзет тобын жүк қоймасына жасырып, «Юнион Джек» туын «Жұлдыздар мен жолақтармен» ауыстырды. U-36 командирі капитан Эрнст Грэфф бұл әрекетке толық сенбеді және Балмаха асуын тексеру үшін Куксхавенге баруға бұйырды. U 36 экипажы жетіспегендіктен, неміс күзет тобы бір адамнан – Steuermannsmaat (борт механігі) Ламмнан ғана тұрды. Неміс туы кемеде қалды. Скотт пен оның экипажы британдықтардың араласуына наразылық білдіріп, британдық теңізшілерді жүк қоймасында қамап қойды. Балмаха асуы Куксхавенге ешқандай қиындықсыз жетті және неміс инспекциялық тобы кемеге өтті. Содан кейін капитан Скотт немістерге британдық күзет тобын көрсетті, олар оларды тұтқынға алды. Олардың ынтымақтастығы үшін американдықтарға бейтарап елге еркін өтуге рұқсат берілді, бірақ Балмаха асуы неміс теңіз күштерінің меншігіне өтті.

SMS Seeadler

1916 жылы одақтастар Солтүстік теңізде неміс әскери кемелерін блокадаға алды, ал сәтті шыққан кез келген саудалық рейдерлер көмірді қайта толықтыру үшін шетелдік немесе отарлық базаларсыз қалды. Осыдан желкенді кемелерді жабдықтау туралы идея туды, себебі оларға көмір қажет болмайды. Seeadler кемесі қосымша қозғалтқыш, жасырын лаунждар, қосымша экипаж мен тұтқындарға арналған орындар, екі жағынан орнатылған екі жасырын 105 мм-лік зеңбірек, екі жасырын ауыр пулемет және десанттық топтарға арналған мылтықтармен жабдықталды. Бұл қарулар көбінесе қолданылмады, және Seeadler кездескен 15 кеменің көпшілігі сапар барысында екі тараптан да бір ғана кездейсоқ жарақатпен батып кетті. 1916 жылдың 21 желтоқсанында кеме капитан-лейтенант Феликс фон Лакнердің басқаруымен теңізге шықты. Кеме норвегиялық ағаш тасымалдаушы болып маскировкаланды және тексеру үшін тоқтатылса да, британдық блокадалық шегінен сәтті өтті. Экипаж құрамына норвег тілінде сөйлей білетіндер іріктеліп алынды. Келесі 225 күн ішінде ол Атлант және Тынық мұхиттарында 15 кемені жаулап алды және британдық және американдық флоттарын қуанышты қуып жете берді. Оның саяхаты Француз Полинезиясының бөлігі – Қоғам аралдарындағы Мопелия аралының рифінде апатқа ұшырады. Кеменің корпусын тазалау үшін күтім қажет болды, бірақ ол Мопелия портына тым үлкен болды, сондықтан рифтің сыртында тұруға мәжбүр болды. 1917 жылдың 2 тамызында цунами толқыны кемені көтеріп, рифке ұрып, толығымен қиратты. Тұтқындар мен экипаждың ешқайсысы қаза болған жоқ. Кеменің оқиғасы одақтас кемелерден олардың бар екенін жасыру мақсатымен өртеуге әкелді.

Жасалған кемелер

1916 жылдың 21 желтоқсаны мен 1917 жылдың 8 қыркүйегі аралығында «Зеадлер» 30 099 тонналық 16 кемені жаулап алды. Басқаша көрсетілмесе, тізімдегі барлық кемелер бу кемелері болды.

Капитан Феликс фон Лакнер

1917 жылы 23 тамызда Феликс фон Лакнер мен оның бес экипаж мүшесі Seeadler ашық қайықтарының бірімен Фиджиге аттанды. Фиджиде олар тұтқындалып, түрмеге қамалды. Лакнер тұтқын ретінде Аукленд маңындағы Жаңа Зеландияның Хаураки шығанағындағы Мотутапу және Вайхеке аралдарының арасында орналасқан Мотуихе аралында уақытын өткізді. 1917 жылы 13 желтоқсанда ол түрме командирінің моторлы қайығын ұрлап, 90 тонналық Моа баржасын басып алды. Одақтас кемелер оның бағытын болжап, 1917 жылы 21 желтоқсанда оны ұстады.

Лейтенант Клинг және қалған экипаж

Мопелия аралында Лакнермен қалып қалған SMS Seeadler экипажының 58 мүшесі кеме радиосы арқылы оның қамауға алынғанын естіді. 126 тонналық шағын француздық "Лутес" шхунасы "Сиэдлер" кемесінің қирандыларын құтқару ниетімен аралға тартылып, рифтің сыртында тоқтады. Немістер кемеге шығып, оны басып алып, экипажын аралдағы басқа тұтқындармен бірге қалдырды. 1917 жылдың 5 қыркүйегінде олар кеменің атын "Фортуна" деп өзгертіп, Оңтүстік Америкаға бет бұрды. "Фортуна" атымен Пасха аралына 4 қазан күні жетіп, онда қағылып қалды, содан кейін Чили билігі оларды интернге алды.

Артында қалған әскери тұтқындар

"Фортуна" кемесімен кетіп бара жатқанда лейтенант Клингтің тастап кетуінен кейін, 14-ші кеме SMS Seeadler капитаны "А. Б. Джонсон", капитан Смит, Сиэдлерден қалған ашық қайықты алды. Ол Мопелиядан үш американдық теңізшімен бірге жолға шығып, 4 қазан 1917 жылы Паго-Пагоға жетті, онда олар билік органдарына Сиэдлердің іс-қимылдары туралы хабарлап, Мопелияда қалған 44 теңізшінің құтқарылуын ұйымдастыра алды.