Герман империясының теңіз флоты кемелері

Жутландық теңіз шайқасы: Бірінші дүниежүзілік соғыстың ірі мор теңіз шайқасы

Жутланд шайқасы: 1916 ж. 1-ші дүниежүзілік соғыстағы ірі теңіз шайқасы. Неміс флотының жеңілісі, Британияның теңіз үстемдігі. Зардаптар, кемелердің батып кетуі.

42 мин оқу

100%

Дереккөз: Battle of Jutland — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1916 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болған теңіз шайқасы – Бірінші дүниежүзілік соғыстың теңіз шайқасы.

2 551 адам қаза тапты
507 адам жарақат алды
1 шайқас крейсері батып кетті
1 пре-дредноут линкоры батып кетті
4 жеңіл крейсер батып кетті
5 торпедалық катер батып кетті
(62 300 тонна батып кетті) Бұл соғыстың ең ірі теңіз шайқасы және соғыс кемелерінің толыққанды масштабтағы жалғыз қақтығысы болды. Нәтижесінде, Корольдік теңіз флоты Германияның су үсті флотына Солтүстік теңізге және Атлантикаға қол жеткізуіне жол бермеді. Ютландия шайқасы – соғыс кемелерінде өткен соңғы ірі теңіз шайқасы болды. Германияның Ашық теңіз флоты британдық Ұлы флоттың бір бөлігін аулап, тұзаққа түсіріп, жоюды көздеді, себебі неміс теңіз күштері британдық флотпен ашық күресуге жеткіліксіз болды. Бұл Германияның британдық блокадасын бұзу және неміс кемелеріне Атлантикаға кіруге мүмкіндік беру стратегиясының бір бөлігі болды. Британияның Корольдік теңіз флоты Ашық теңіз флотын күшпен басып алып, жою стратегиясын ұстанды, осылайша неміс теңіз күштерін ұстап, Британия мен оның кеме қатынасы жолынан алыстатты. Неміс әскері вице-адмирал Франц Хиппердің бес заманауи шайқас крейсерінен құралған жылдам барлау тобын пайдаланып, вице-адмирал сэр Дэвид Биттидің шайқас крейсерлері эскадрильясын негізгі неміс флотының бағытына тартуды жоспарлады. Олар британдық кемелердің күтілетін бағыттарына суасты кемелерін орналастырды. Алайда, британдықтар сигналдарды ұстап алып, ірі флоттық операция күтілуде екенін білді, сондықтан 30 мамырда Джеллико Ұлы флотпен бірге Биттимен кездесуге шықты, неміс суасты кемелерінің күзеттік шебінен өтті, олар дайын емес еді. Неміс жоспары кейінге шегерілді, бұл олардың суасты кемелеріне қосымша қиындықтар тудырды, олар теңіздегі төзімділік шегіне жетті. 31 мамыр күні түстен кейін Битти Хиппердің шайқас крейсерлері күшін немістер күткеннен бұрын кездестірді. Хиппер британдық авангардты Ашық теңіз флотының бағытына тартты. Битти үлкен күшті көріп, британдық негізгі флотқа бұрылған кезде, ол алты шайқас крейсері мен төрт линкордан екі шайқас крейсерін жоғалтты. Биттидің Ашық теңіз флотын көргенде артқа шегінуі, британдықтардың теңізде екенін білмегеніне байланысты, шайқастың бағытын өзгертіп, немістерді Ұлыбританияның Ұлы флотына қарай тартты. Күннің төмендеуімен, неміс күштерін арт жарықтандырып, 18:30 мен 20:30 аралығында екі флот – барлығы 250 кеме – екі рет тікелей шайқасты. Он төрт британдық және он бір неміс кемесі батып, барлығы 9 823 адам қаза тапты. Күн батқаннан кейін Джеллико немістерді базасынан кесіп тастау үшін маневр жасады, бірақ қараңғылықта Шир Ұлы флоттың артқы бөлігін құрайтын британдық жеңіл күштерін бұзып, портқа оралды. Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Британдықтар көбірек кемелерді және екі есе көп теңізшілерді жоғалтты, бірақ неміс флотын ұстап қалуға қол жеткізді. Британ баспасөз Ұлы флоттың шешуші нәтижеге қол жеткізе алмағанын сынады, ал Ширдің британдық флоттың маңызды бөлігін жою жоспары сәтсіз аяқталды. Британияның Германияға Ұлыбритания мен Атлантикаға кіруді теріске шығару жөніндегі ұзақ мерзімді стратегиясы сәтті орындалды. Неміс "құрылыстағы флоты" қауіптің көзі болып қала берді, британдықтарды Солтүстік теңізде шайқас кемелерін шоғырландыруға мәжбүр етті, бірақ шайқас неміс саясатын нығайтты – флоттардың арасындағы кездесулерден қашу. 1916 жылдың соңында, Корольдік теңіз флотының сандық артықшылығын азайтуға жасалған тағы бір сәтсіз әрекеттен кейін, неміс флоты өзінің су үсті кемелерін сәтті ұстап тұрғанын мойындады, екінші рет ресурстарын шектеусіз суасты кемелері соғысына бұрды (соғыстың алғашқы әрекеті RMS Lusitania кемесінің батып кетуінен кейін туған даумен аяқталды) және одақтас және бейтарап кемелерді жоюға көшті, бұл 1917 жылдың сәуірінде Циммерман телеграммасымен Америка Құрама Штаттарының Германияға қарсы соғыс жариялауына себеп болды. Корольдік теңіз флотының сарапшылары Джеллико мен Биттидің жақтастары арасында олардың шайқастағы рөлдері туралы келіспеушіліктер тудырды; осы және шайқастың маңызы туралы пікірталас әлі де жалғасуда.

2,551 killed
507 wounded
1 battlecruiser sunk
1 pre dreadnought battleship sunk
4 light cruisers sunk
5 torpedo boats sunk
(62,300 tons sunk) It was the largest naval battle and only full scale clash of battleships of the war, and the outcome ensured that the Royal Navy denied the German surface fleet access to the North Sea and the Atlantic for the remainder of the war, as Germany avoided all fleet to fleet contact thereafter. Jutland was also the last major naval battle, in any war, fought primarily by battleships. Germany's High Seas Fleet intended to lure out, trap, and destroy a portion of the British Grand Fleet, as the German naval force was insufficient to openly engage the British fleet. This was part of a larger strategy to break the British blockade of Germany and allow German naval vessels access to the Atlantic. Britain's Royal Navy pursued a strategy of engaging and destroying the High Seas Fleet, thereby keeping German naval forces contained and away from Britain and her shipping lanes. The Germans planned to use Vice Admiral Franz Hipper's fast scouting group of five modern battlecruisers to lure Vice Admiral Sir David Beatty's battlecruiser squadrons into the path of the main German fleet. They stationed submarines across the likely routes of the British ships. However, the British learned from signal intercepts that a major fleet operation was likely, so on 30 May, Jellicoe sailed with the Grand Fleet to rendezvous with Beatty, passing over the German submarine picket lines while they were unprepared. The German plan had been delayed, causing further problems for their submarines, which had reached the limit of their endurance at sea. On the afternoon of 31 May, Beatty encountered Hipper's battlecruiser force before the Germans had expected. Hipper successfully drew the British vanguard into the path of the High Seas Fleet. By the time Beatty sighted the larger force and turned back towards the British main fleet, he had lost two battlecruisers, from a force of six battlecruisers and four battleships. Beatty's withdrawal at the sight of the High Seas Fleet, which the British had not known were in the open sea, reversed the battle by drawing the Germans towards the British Grand Fleet. Between 18:30, when the sun was lowering, back lighting the German forces, and nightfall at 20:30, the two fleets—totalling 250 ships—directly engaged twice. Fourteen British and eleven German ships sank, with a total of 9,823 casualties. After sunset Jellicoe manoeuvred to cut the Germans off from their base, hoping to continue the battle the next morning, but under the cover of darkness Scheer broke through the British light forces forming the rearguard of the Grand Fleet and returned to port. Both sides claimed victory. The British lost more ships and twice as many sailors but succeeded in containing the German fleet. The British press criticised the Grand Fleet's failure to force a decisive outcome, while Scheer's plan of destroying a substantial portion of the British fleet failed. The British long term strategy of denying Germany access to the United Kingdom and Atlantic succeeded. The Germans' "fleet in being" continued to pose a threat, requiring the British to keep their battleships concentrated in the North Sea, but the battle reinforced the German policy of avoiding all fleet to fleet contact. At the end of 1916, after further unsuccessful attempts to reduce the Royal Navy's numerical advantage, the German Navy accepted its surface ships had been successfully contained, turning its resources to unrestricted submarine warfare for the second time (the first attempt of the war having ended with the controversy following the sinking of the RMS Lusitania) and destruction of Allied and neutral shipping, which—with the Zimmermann Telegram—by April 1917 triggered the United States of America's declaration of war on Germany. Reviews by the Royal Navy generated disagreement between supporters of Jellicoe and Beatty, concerning their performance in battle; debate over this and the significance of the battle continues.

Германияның жоспарлауы

16 дредноут типіндегі линкорлары бар, Корольдік флоттың 28 кемесімен салыстырғанда, Германияның Ашық теңіз флотының тікелей шайқаста жеңіске жету мүмкіндігі аз болды. Сондықтан немістер «бөліп билеу» стратегиясын қабылдады. Олар Солтүстік теңізге шабуылдар жасап, ағылшын жағалауын бомбалайтын, мақсаты – британдық шағын эскадрильялар мен күзеттік кемелерді алдап, оларды басым күштер немесе су асты кемелерімен жою. 1916 жылдың қаңтар айында неміс флотының қолбасшысы адмирал фон Поль ауырып қалды. Оның орнына Шеер келді, ол флотты тым қорғанысқа қарай пайдаланғанын, британдықтардан гөрі кемелері мен теңізшілері жақсы екенін және соғысты оларға жеткізу керек деп сенді. Шеердің пікірінше, неміс теңіз стратегиясы:

ағылшын флотына шабуылдар арқылы зиян келтіру, неміс шығанағын бақылап, блокадалаумен айналысатын теңіз күштеріне қарсы шабуылдар жасау, сондай-ақ британдық жағалауға мина қою және мүмкіндігінше су асты кемелерімен шабуылдау. Осы операциялардың нәтижесінде күштер теңдестірілгеннен кейін және барлық күштеріміз дайындалып, шоғырланғаннан кейін, біздің флот жау үшін қолайсыз жағдайда шайқасқа түсуге тырысу керек болды. 1916 жылдың 25 сәуірінде Германияның императорлық Әскери-теңіз министрлігі сауда кемелеріне қарсы су асты кемелерінің кез келген шабуылдарын тоқтату туралы шешім қабылдады. Бұл бейтарап елдердің, әсіресе АҚШ-тың, олардың азаматтары шабуылға ұшырағандығына қатысты наразылықтарынан кейін жасалды. Германия болашақтағы шабуылдар тек халықаралық келісімдерге сәйкес жүргізілетініне келісті, бұл шабуылдаушыдан ескерту беруді және кеме экипаждарына қашуға уақыт беруді талап етеді, сондай-ақ бейтарап кемелерге шабуыл жасамауды көздейді. Шеер мұндай шарттарда шабуылдарды жалғастыру мүмкін емес деп санайды, себебі бұл су асты кемелерінің жасырын жақындау артықшылығын жояды және оларды тіпті мақсатты кемелердегі салыстырмалы түрде кішкентай қаруларға да осал қалдырады. Оның орнына ол әскери кемелерге қарсы су асты кемелерін жұмылдыруға кірісті. Неміс су асты кемелерінің сәтті шабуылдарынан кейін, британдық жылдам эскорттар, мысалы, эсминецтер, су астына қарсы операциялармен айналысуға мәжбүр болады деп үміттенді. Егер немістер британдықтарды күтілетін жерлерде ұстап алса, флоттар арасындағы күштер тепе-теңдігін кем дегенде ішінара қалпына келтірудің жақсы мүмкіндіктері бар деп есептеді. «Англиялықтар шабуылдаушы күшке жауап ретінде рейд жасағаннан кейін» Корольдік теңіз флотының ғасырлар бойы қалыптасқан агрессивті әрекетке бейімділігін пайдаланып, оның әлсіз бөлімшелерін Шеер басқаратын негізгі неміс флотына қарай тартуға болады. Осылайша, Шеер британдық флоттың бір бөлігін тосқауылға түсіріп, жоя алады деген үміт болды.

Су асты кемелерінің орналасуы

Британдық әскери базалардың жанында су асты кемелерін орналастыру жоспары жасалды, содан кейін британдық кемелерді күтіп тұрған су асты кемелеріне тарту үшін белгілі бір әрекеттер жасалды. Соғыс крейсері бұрынғы шайқаста зақымдалған еді, бірақ мамырдың ортасына дейін жөндеуден өтуге тиіс болғандықтан, операция 1916 жылдың 17 мамырына жоспарланды. Мамыр айының басында үшінші линкор эскадрильясының кемелерінде конденсаторлармен қиындықтар анықталды, сондықтан операция 23 мамырға шегерілді. U 43 және U 44 Пентленд бұғазында орналасты, оны Ұлы флот Скапа-Флоудан шығарда кесіп өтуі мүмкін еді, ал қалғандары Форт бұғазында Розиттен шығатын крейсерлерді күтіп тұрды. Әр қайыққа белгілі бір аумақ бөлінді, ол қажет болған жағдайда анықталмау үшін еркін қозғала алатын, бірақ оның шегінде қалуға нұсқау берілді. Бастапқы Солтүстік теңіздегі күзеттеу кезінде қайықтарға тек солтүстік-оңтүстік бағытта жүруге нұсқау берілді, осылайша кездейсоқ кездескен жау олардың батыс жағалаудағы операциялардан келе жатыр немесе қайтып келе жатыр деп ойлайды (мұндай жағдайда олар Ұлыбританияның солтүстігін айналып өтуі керек еді). Соңғы позицияларына жеткенде, қайықтар операцияны ашып беруі мүмкін ертерек анықталудан аулақ болу үшін қатаң бұйрық алды. Операция басталғанда су асты кемелеріне "Дұшпан күштері теңізге шығуы мүмкін" деген кодталған сигнал жіберіледі. Сонымен қатар, UB 27 20 мамырда Май аралынан өтіп, Форт бұғазына кіруге нұсқаумен жіберілді. U 46-ға Сандерленд жағалауын күзету тапсырылды, ол диверсиялық шабуыл үшін таңдалған еді, бірақ қозғалтқыштарындағы проблемалар салдарынан порттан шыға алмады, ал U 47 осы міндетке ауыстырылды. 13 мамырда U 72 Форт бұғазына миналар салуға жіберілді; 23 мамырда U 74 Морей бұғазына миналар салуға жіберілді; ал 24 мамырда U 75 Оркни аралдарының батысына миналар салуға жіберілді. UB 21 және UB 22 британдық әскери кемелердің болуы туралы (бұрыс) хабарламалар болған Хамберді күзетуге жіберілді. U 22, U 46 және U 67 Тершеллингтен солтүстікке орналастырылды, бұл оларды Гарвичте орналасқан британдық жеңіл күштерінің араласуынан қорғады. 1916 жылдың 22 мамырында Сейдлицтің жөндеуден кейін әлі де су өткізбейтіндігі және 29-ына дейін дайын болмайтыны анықталды. Күткен су асты кемелері қазір өз орындарында болды және өз қиындықтарын бастан кешірді: жағалауға жақын көріну көбінесе тұманға байланысты нашар болды, ал теңіз жағдайы тыныш болғандықтан, тіпті перископтан шыққан ең кішкентай толқын да олардың орнын ашып бере алатын, немесе кемені тұрақты тереңдікте ұстау өте қиын болғандай қатты болды. Британдықтар су асты кемелерінің әдеттен тыс белсенділігін байқап, қарсы күзетуді бастады, бұл су асты кемелерін позициядан шығаруға мәжбүр етті. UB 27 23 мамыр күні түнде жоспарланғандай Форт бұғазына қарай Белл-Рокты өтті, бірақ қозғалтқыштағы ақаулар салдарынан тоқтатылды. Жөндеуден кейін ол сауда кемелерінің артынан келе берді және 25 мамырда Ларго шығанағына жетті. Сол жерде қайық торға түсіп, бір винті бұзылды, нәтижесінде ол операцияны тоқтатып, үйге қайтуға мәжбүр болды. U 74 27 мамырда төрт қарулы траулерлермен анықталды және Питерхедтің оңтүстік-шығысында батты. U 75 Оркни аралдарына миналарын орналастырды, олар шайқасқа қатыспағанымен, кейіннен 5 маусымда соғыс хатшысы лорд Китченерді алып бара жатқан крейсерді батыруға себеп болды, ол және экипаждың 12 адамынан басқа барлығы қаза тапты. U 72 мұнайдың ағып кетуі салдарынан көзге көрінетін із қалдырғандықтан, миналарды орнатпай миссиясын тоқтатуға мәжбүр болды.

A plan was devised to station submarines offshore from British naval bases, and then stage some action that would draw out the British ships to the waiting submarines. The battlecruiser had been damaged in a previous engagement, but was due to be repaired by mid May, so an operation was scheduled for 17 May 1916. At the start of May, difficulties with condensers were discovered on ships of the third battleship squadron, so the operation was put back to 23 May. Ten submarines—, , , , , , , , , and —were given orders first to patrol in the central North Sea between 17 and 22 May, and then to take up waiting positions. U 43 and U 44 were stationed in the Pentland Firth, which the Grand Fleet was likely to cross when leaving Scapa Flow, while the remainder proceeded to the Firth of Forth, awaiting battlecruisers departing Rosyth. Each boat had an allocated area, within which it could move around as necessary to avoid detection, but was instructed to keep within it. During the initial North Sea patrol the boats were instructed to sail only north–south so that any enemy who chanced to encounter one would believe it was departing or returning from operations on the west coast (which required them to pass around the north of Britain). Once at their final positions, the boats were under strict orders to avoid premature detection that might give away the operation. It was arranged that a coded signal would be transmitted to alert the submarines exactly when the operation commenced: "Take into account the enemy's forces may be putting to sea". Additionally, UB 27 was sent out on 20 May with instructions to work its way into the Firth of Forth past May Island. U 46 was ordered to patrol the coast of Sunderland, which had been chosen for the diversionary attack, but because of engine problems it was unable to leave port and U 47 was diverted to this task. On 13 May, U 72 was sent to lay mines in the Firth of Forth; on the 23rd, U 74 departed to lay mines in the Moray Firth; and on the 24th, U 75 was dispatched similarly west of the Orkney Islands. UB 21 and UB 22 were sent to patrol the Humber, where (incorrect) reports had suggested the presence of British warships. U 22, U 46 and U 67 were positioned north of Terschelling to protect against intervention by British light forces stationed at Harwich. On 22 May 1916, it was discovered that Seydlitz was still not watertight after repairs and would not now be ready until the 29th. The ambush submarines were now on station and experiencing difficulties of their own: visibility near the coast was frequently poor due to fog, and sea conditions were either so calm the slightest ripple, as from the periscope, could give away their position, or so rough as to make it very hard to keep the vessel at a steady depth. The British had become aware of unusual submarine activity, and had begun counter patrols that forced the submarines out of position. UB 27 passed Bell Rock on the night of 23 May on its way into the Firth of Forth as planned, but was halted by engine trouble. After repairs it continued to approach, following behind merchant vessels, and reached Largo Bay on 25 May. There the boat became entangled in nets that fouled one of the propellers, forcing it to abandon the operation and return home. U 74 was detected by four armed trawlers on 27 May and sunk south east of Peterhead. U 75 laid its mines off the Orkney Islands, which, although they played no part in the battle, were responsible later for sinking the cruiser carrying Lord Kitchener, the Secretary of State for War on 5 June, killing him and all but 12 of the crew. U 72 was forced to abandon its mission without laying any mines when an oil leak meant it was leaving a visible surface trail astern.

Цеппеллиндер

Немістер әуеде барлау және сирек бомбалау шабуылдары үшін қолданылатын цеппелиндер флотын сақтап тұрды. Сандерлендке жоспарланған шабуылдың мақсаты – солтүстіктен жақындап келе жатқан британдық флотты бақылау үшін цеппелиндерді пайдалану болды, әйтпесе шабуылшылар күтпеген жерден тап болатын еді. 28 мамырға қарай, күшті солтүстік-шығыс желдарының салдарынан цеппелиндерді жіберу мүмкін болмады, сондықтан шабуыл тағы да кейінге шегерілді. Су асты кемелері тек 1 маусымға дейін позицияда тұра алды, одан кейін олардың қоры таусылып, қайта оралуға мәжбүр болар еді, сондықтан шабуыл туралы жылдам шешім қабылдау қажет болды. 30 мамыр күні сағат 14:00-ге дейін жел әлі де күшті болды және соңғы шешім балама жоспарды қолдану туралы қабылданды. "31 May G. G.2490" кодталған сигналы флоттың кемелеріне 31 мамырда Скагеррак шабуылы басталатынын хабарлау үшін жіберілді. Күтіп тұрған су асты кемелеріне бұрыннан келісілген сигнал күні бойы Брюггедегі E Dienst радиостанциясынан және Эмденде тұрып жатқан U-кеме тендері Arcona-дан таратылды. Бұл бұйрықты тек екі су асты кемесі – U 66 және U 32 ғана алды.

Ұлыбританияның жауабы

Неміс жоспарының өкінішке орай, британдықтар жеңіл крейсерден негізгі неміс код кітабының көшірмесін алды. 1914 жылы кеме Ресейдің аумақтық суларында қарап қалғаннан кейін Ресей теңіз флоты оны басып алды. Сондықтан неміс теңіз радиохабарларын жиі шифрлау мүмкін болды, ал британдық Адмиралтейство көбінесе неміс әрекеттерінен хабардар болатын. Британдық Адмиралтействоның 40-шы бөлімі неміс теңіз сигналдарын бағыттап табу және ұстаумен айналысты. 28 мамырда олар «неміс флоты Солтүстік теңізде белсенділік таныстыратынын анық көрсететін» неміс сигналын ұстап, шифрлады. Тағы да сигналдар ұсталды, және олар шифрланбаса да, ірі операция жоспарланып отырғаны анық болды. 30 мамыр күні сағат 11:00-де Джелликоға неміс флоты ертеңгісін таңертең теңізге шығуға дайын екені туралы ескерту жіберілді. 17:00-де Адмиралтейство Шеерден «31 мамыр G. G.2490» сигналын ұстады, бұл жақын арада маңызды оқиғаның болатынын көрсетті. Немістердің мақсатын білмей, Джеллико және оның штабы флотты Скагеррак арқылы Солтүстік Атлантикаға немесе Балтық теңізіне кіруге тырысқан немістерді тоқтатуға орналастыруға шешім қабылдады. Олар Норвегия жағалауында, Атлантикалық кеме жолдарына немесе Балтық теңізіне баруға тырысқан немістерді кесіп тастай алатын позицияны алды. Батысқа қарай орналасудың қажеті болмады, өйткені Солтүстік теңіздің сол аймағын әуеден бақылауға болады. Осылайша, адмирал Джеллико 30 мамырда сағат 22:30-да Скапа-Флоудан шығысқа қарай Ұлы флоттың 1-ші және 4-ші ұрыс эскадрильясының он алты дредноутын және 3-ші ұрыс крейсерлік эскадрильясының үш крейсерін бастап кетті. Ол Кромартиден келген вице-адмирал Мартин Джеррам басқаратын сегіз дредноуттан тұратын 2-ші ұрыс эскадрильясымен кездесуге тиіс болды. Беттидің 1-ші және 2-ші крейсерлік эскадрильяларының алты кемесі және төрт жылдам линкордан тұратын 5-ші ұрыс эскадрильясы Форт теңізінен шамамен бір уақытта шықты; Джеллико онымен Скагеррактың аузының батысында, Ютландия жағалауында кездесіп, немістердің пайда болуын немесе олардың ниеттерінің ашық болуын күтуді жоспарлады. Осы жоспарланған позиция оған немістердің әрекеттеріне мүмкіндігінше кең ауқымда жауап беруге мүмкіндік береді. Хиппердің шабуыл тобы 31 мамыр күні сағат 01:00-де сыртқы нефрит жолдарын тастап, Хелиголанд аралының батысына қарай миналық далалардан өтіп, тазартылған арна арқылы солтүстікке бет бұрды. Неміс флотының негізгі күші, 1-ші және 3-ші ұрыс эскадрильяларының он алты дредноуты сағат 02:30-да Нефриттен шықты, ал сағат 04:00-де Хелиголандтан Эльба өзенінен келген 2-ші ұрыс эскадрильясының алты пре-дредноутқа қосылды.

Unfortunately for the German plan, the British had obtained a copy of the main German codebook from the light cruiser , which had been boarded by the Russian Navy after the ship ran aground in Russian territorial waters in 1914. German naval radio communications could therefore often be quickly deciphered, and the British Admiralty usually knew about German activities. The British Admiralty's Room 40 maintained direction finding and interception of German naval signals. It had intercepted and decrypted a German signal on 28 May that provided "ample evidence that the German fleet was stirring in the North Sea". Further signals were intercepted, and although they were not decrypted it was clear that a major operation was likely. At 11:00 on 30 May, Jellicoe was warned that the German fleet seemed prepared to sail the following morning. By 17:00, the Admiralty had intercepted the signal from Scheer, "31 May G. G.2490", making it clear something significant was imminent. Not knowing the Germans' objective, Jellicoe and his staff decided to position the fleet to head off any attempt by the Germans to enter the North Atlantic or the Baltic through the Skagerrak, by taking up a position off Norway where they could potentially cut off any German raid into the shipping lanes of the Atlantic or prevent the Germans from heading into the Baltic. A position further west was unnecessary, as that area of the North Sea could be patrolled by air. Consequently, Admiral Jellicoe led the sixteen dreadnought battleships of the 1st and 4th Battle Squadrons of the Grand Fleet and three battlecruisers of the 3rd Battlecruiser Squadron eastwards out of Scapa Flow at 22:30 on 30 May. He was to meet the 2nd Battle Squadron of eight dreadnought battleships commanded by Vice Admiral Martyn Jerram coming from Cromarty. Beatty's force of six ships of the 1st and 2nd Battlecruiser Squadrons plus the 5th Battle Squadron of four fast battleships left the Firth of Forth at around the same time; Jellicoe intended to rendezvous with him west of the mouth of the Skagerrak off the coast of Jutland and wait for the Germans to appear or for their intentions to become clear. The planned position would give him the widest range of responses to likely German moves. Hipper's raiding force did not leave the Outer Jade Roads until 01:00 on 31 May, heading west of Heligoland Island following a cleared channel through the minefields, heading north at The main German fleet of sixteen dreadnought battleships of 1st and 3rd Battle Squadrons left the Jade at 02:30, being joined off Heligoland at 04:00 by the six pre dreadnoughts of the 2nd Battle Squadron coming from the Elbe River.

1916 жылғы әскери-теңіз тактикасы

Бұл кездегі флоттық тактикада күшті шоғырландыру принципі маңызды рөл атқарды. 1914 жылы капитан Реджинальд Холлдың атап көрсеткеніндей, тактикалық доктрина, ұрысқа дайындалып жатқан флоттың қатарластырылған бағаналардың тығыз құрамында болуын талап етті, бұл салыстырмалы түрде оңай маневр жасауға және формация ішіндегі көру қашықтығын қысқартуға мүмкіндік берді, соның арқасында команда мен басқару үшін қажетті сигналдарды беру жеңілдеді. Бірнеше қысқа бағанада орналасқан флот, бір ұзын бағанадағы флотқа қарағанда бағытын жылдам өзгерте алатын. Көптеген командалық сигналдар кемелер арасында флагтармен немесе сигнал шамдарымен берілетін болғандықтан, флагман әдетте орталық бағананың алдына орналастырылды, осылайша оның сигналдарын формациядағы көптеген кемелер оңай көре алатын. Сымсыз телеграфия қолданыста болды, бірақ қауіпсіздік (радио бағытын табу), шифрлау және радио аппараттарының шектеулілігі олардың кең қолданылуын қиындатты. Мұндай үлкен флотты басқару қиындық тудырды. Сондықтан, флагманнан берілген сигналдың бүкіл формацияға жеткізілуіне көп уақыт кеткен. Әдетте, сигнал басқа кемелерге жіберілмес бұрын, әрбір кеме оны растауы қажет еді, ал флоттың қозғалысы туралы бұйрық орындалуы үшін барлық кемелер оны қабылдап, мойындауы керек еді. Үлкен, бір бағаналы формацияда сигналдың бір шетінен екінші шетіне жеткізілуіне 10 минут немесе одан да көп уақыт қажет болатын, ал қатарластырылған бағаналар формациясында диагональ бойынша көріну жиі жақсырақ (немесе әрқашан қысқарақ) болатын, және диагональдар сигналдардың "қайталануын" қамтамасыз етіп, хабарламаның жылдам көрілуіне және дұрыс түсіндірілуіне ықпал ететін. Джеллико Ютландия шайқасында Ашық теңіз флотына қарсы бұл жетістікті бір сағаттың ішінде екі рет қайталады, бірақ екі жағдайда да Шеер бұрылып, шегінуге және шешуші шайқастан қашуға үкім шығарды.

Кеме құрылымы

Қазіргі технологиялық шектеулермен, қарудың салмағы мен өлшемі, кемені қорғайтын броняның салмағы және максималды жылдамдық арасында компромисс жасау қажет болды. Линкорлар броня мен ауыр теңіз қаруларына (немесе одан ірілеулеріне) жылдамдықтан бас тартты. Британдық крейсерлік линкорлар жылдамдық үшін броня салмағынан бас тартты, ал неміс әріптестері жеңіл қарулармен және ауыр бронямен жабдықталды. Бұл салмақ үнемдеулері оларға қауіптен қашуға немесе басқа кемелерді қуып жете алуға мүмкіндік берді. Жалпы алғанда, британдық кемелерде орнатылған үлкен қарулар алыстан шайқасуға мүмкіндік берді. Теория бойынша, жеңіл брондалған кеме баяу қарсыласының қару қашықтығынан шығып, соққы беруге қабілетті еді. Соғысқа дейінгі жылдардағы дамудың қарқынды қарқыны әрбір бірнеше жыл сайын жаңа буын кемелердің пайда болуына және бұрынғыларын ескіргенге айналдырды. Осылайша, салыстырмалы түрде жас кемелер де жаңа кемелермен салыстырғанда ескіріп, олармен шайқаста нашар өнер көрсетуі мүмкін еді. Соғысқа дейінгі кезеңде британдық флотты қайта құруға жауапты болған адмирал Джон Фишер ірі қаруларды, мұнай отынын және жылдамдықты бағалады. Неміс флотына жауапты адмирал Тирпиц кемелердің тірі қалуына басымдық берді және жақсырақ броня үшін қарудың өлшемінен бас тартуды жөн көрді. Неміс крейсерінің корпустық бронясы британдық линкордың бронясына тең (бірақ толыққанды емес), бұл британдық крейсерлерге, мысалы, "Тигрге" қарағанда айтарлықтай жақсырақ еді. Неміс кемелері жақсырақ ішкі бөлініске ие болды және олардың переборкаларында есіктер мен басқа да нашарлау орындар аз болды, бірақ экипажға арналған орынның өте шектеулі болуы кемшілік болды.

Ұрыс крейсері

Британдық броненосный крейсерлер флотының бағыты U-32-ге бекітілген патрульдік сектор арқылы өтті. Операцияны бастау туралы бұйрық алғаннан кейін, U- қайығы 31 мамыр күні таңертең Май аралының шығысына қарай жылжыды. 03:40-да ол крейсерлерді көріп, Форттан шығып, алдыңғы крейсерге бір торпеданы ұшырды, бірақ оның перископы «бітелді», екінші торпеданы атуға маневр жасағанда суасты қайығының орналасқан жерін жариялады. Алдыңғы крейсер торпедадан қашу үшін бұрылып, екіншісі суасты қайығына қарай бұрылып, оны тарандауға тырысты. U-32 шұғыл түрде суға батып, 04:10-да перископын көтергенде оңтүстік-шығысқа қарай бет алған екі броненосный крейсерді (2-ші броненосный крейсерлер эскадрильясы) көрді. Олар шабуыл жасау үшін тым алыс еді, бірақ капитан-лейтенант фон Шпигель Германияға екі линкор және екі крейсерді байқағанын хабарлады. U-66 да Форт теңізінде патрульдеуге тиіс болған, бірақ британдық кемелердің патрульдік қимылдары салдарынан солтүстікке қарай Питерхедке жақын орналасқан жерге көшті. Бұл оны Морей-Ферттен келе жатқан 2-ші броненосный эскадрильямен байланысқа әкелді. 05:00-де тұманнан оған қарай келе жатқан крейсер пайда болғанда, ол шұғыл түрде суға батып кетті. Оның артынан тағы бір крейсер, содан кейін сегіз линкор келді. U-66 линкорларға оқ атуға дайындалып, оларға 1800 метрге жақындады, бірақ жақындап келе жатқан эсминец оны суға батуға мәжбүр етті және мүмкіндікті жіберіп алды. 06:35-те ол сегіз линкор мен крейсердің солтүстікке қарай бет алғанын хабарлады. Екі суасты қайығының көрсеткен бағыттары дұрыс емес еді, өйткені олар британдық кемелердің суасты қайықтарынан қашу үшін қолданған зигзаг тәсілінің бір бөлігін көрсетті. Бұрын түнгі Скапа-Флоудан кемелердің шығып келе жатқаны туралы радиохабарламасымен бірге, бұл неміс жоғары басшылығында британдық флоттың, немен айналысып жатқаны белгісіз, бөлініп, бір-бірінен алыстап келе жатыр деген ойды тудырды, бұл немістердің кездесуді қалайтын нәрсе еді. Джелликоның кемелері зақымдалмай және табылмай кездесу орнына жетті. Алайда, ол қазір Адмиралтействоның барлау есебімен жаңылыстырылды, онда неміс негізгі броненосный флоты әлі де портта екені айтылды. Операциялық бөлімнің директоры, контр-адмирал Томас Джексон, 40-шы бөлмедегі барлау бөлімінен адмирал Шеер қолданатын DK неміс шақыру белгісінің қазіргі орналасқан жерін сұрады. Олар қазір Вильгельмсхавеннен хабар тарататынын айтты. Шеер теңізде басқа шақыру белгісін пайдаланатыны баршаға мәлім болды, бірақ ешкім бұл ақпаратты сұрамады немесе сұраудың себебін түсіндірмеді – неміс флотын табу үшін. Неміс броненосный крейсерлері Амурды айналаған миналы алаңдарды 09:00-ге дейін тазартты. Содан кейін олар солтүстік-батысқа қарай жүріп, Хорн рифінің батысынан өтіп, Скагеррактың аузындағы Кішкентай Балықшы жағалауына бет алды. Ашық теңіз флоты кейбіреулерін ілесіп келді. Екінші барлау тобының төрт крейсері және оларды сүйемелдеуші торпедалық қайықтары екі жақта да, алдында да қиылысып орналасты. IX торпедалық флотилия жақындап, броненосный крейсерлерді тікелей қоршап алды. Жоғары теңіз флоты да сондай бір қатарға тұрды, екі жағында торпедалық қайықтармен және бағананы қоршап тұрған бес крейсердің қосымша экранымен. Жел ақыры басылып, цеппелиндерді пайдалануға мүмкіндік болды, ал 11:30-ға дейін бес цеппелин жіберілді: Скагерракқа L14, Пентленд мұхитындағы Носс-Хедтен шығысқа қарай L23, Питерхедтен шығысқа қарай L21, Сандерлендтен шығысқа қарай L9 және Фламборо-Хедтен шығысқа қарай L16. Алайда, көру мүмкіндігі әлі де нашар болды, бұлттар 304,80 метрге дейін төмендеді.

The route of the British battlecruiser fleet took it through the patrol sector allocated to U 32. After receiving the order to commence the operation, the U boat moved to a position east of the Isle of May at dawn on 31 May. At 03:40, it sighted the cruisers and leaving the Forth at It launched one torpedo at the leading cruiser at a range of , but its periscope jammed 'up', giving away the position of the submarine as it manoeuvred to fire a second. The lead cruiser turned away to dodge the torpedo, while the second turned towards the submarine, attempting to ram. U 32 crash dived, and on raising its periscope at 04:10 saw two battlecruisers (the 2nd Battlecruiser Squadron) heading south east. They were too far away to attack, but Kapitänleutnant von Spiegel reported the sighting of two battleships and two cruisers to Germany. U 66 was also supposed to be patrolling off the Firth of Forth but had been forced north to a position off Peterhead by patrolling British vessels. This now brought it into contact with the 2nd Battle Squadron, coming from the Moray Firth. At 05:00, it had to crash dive when the cruiser appeared from the mist heading toward it. It was followed by another cruiser, , and eight battleships. U 66 got within of the battleships preparing to fire, but was forced to dive by an approaching destroyer and missed the opportunity. At 06:35, it reported eight battleships and cruisers heading north. The courses reported by both submarines were incorrect, because they reflected one leg of a zigzag being used by British ships to avoid submarines. Taken with a wireless intercept of more ships leaving Scapa Flow earlier in the night, they created the impression in the German High Command that the British fleet, whatever it was doing, was split into separate sections moving apart, which was precisely as the Germans wished to meet it. Jellicoe's ships proceeded to their rendezvous undamaged and undiscovered. However, he was now misled by an Admiralty intelligence report advising that the German main battle fleet was still in port. The Director of Operations Division, Rear Admiral Thomas Jackson, had asked the intelligence division, Room 40, for the current location of German call sign DK, used by Admiral Scheer. They had replied that it was currently transmitting from Wilhelmshaven. It was known to the intelligence staff that Scheer deliberately used a different call sign when at sea, but no one asked for this information or explained the reason behind the query—to locate the German fleet. The German battlecruisers cleared the minefields surrounding the Amrum swept channel by 09:00. They then proceeded north west, passing west of the Horn's Reef lightship heading for the Little Fisher Bank at the mouth of the Skagerrak. The High Seas Fleet followed some behind. The battlecruisers were in line ahead, with the four cruisers of the II scouting group plus supporting torpedo boats ranged in an arc ahead and to either side. The IX torpedo boat flotilla formed close support immediately surrounding the battlecruisers. The High Seas Fleet similarly adopted a line ahead formation, with close screening by torpedo boats to either side and a further screen of five cruisers surrounding the column away. The wind had finally moderated so that Zeppelins could be used, and by 11:30 five had been sent out: L14 to the Skagerrak, L23 east of Noss Head in the Pentland Firth, L21 off Peterhead, L9 off Sunderland, and L16 east of Flamborough Head. Visibility, however, was still bad, with clouds down to 304.80 m.

Оңтүстікке қарай жүгіріңіз .

Биттидің келесі 15 минуттағы әрекеті қатты сынға ұшырады, өйткені оның кемелері неміс эскадрильясынан қашықтықта болды және олардан көп болды, бірақ неміс кемелері қашықтықта болған 10 минуттан астам уақыт бойы от ашпады. Сондай-ақ, ол қолда бар уақытты ұрыс крейсерлерін жауынгерлік формацияға қайта орналастыруға пайдаланбады, нәтижесінде шайқас басталғанда олар әлі де маневр жасап жатты. 15:48-де қарсылас күштер шамамен параллель орналасты, британдықтар немістердің оңтүстік-батысында (яғни оң жағында) болды, Гиппер от ашты, содан кейін британдық кемелер нысаналарға қаруларын бағыттап (2-ші позиция) жауап берді. Осылайша, британдықтар немістерді қуған «Оңтүстікке қарай шабуыл» деп аталатын ұрыс крейсерлерінің шайқасының бастапқы кезеңі басталды, онда Гиппер қасақана Биттиді Шиерге қарай жетеледі. Шайқастың алғашқы минуттарында «Принцесса Роялдан» басқа барлық британдық кемелер нашар көріну жағдайына байланысты неміс қарсыластарынан жоғары атып, содан кейін ғана қашықтықты анықтады. Тек «Арыстан» және «Принцесса Роял» ғана формацияға енді, сондықтан қалған төрт кеме өз бұрылыстарынан туындаған қиындықтарға тап болды. Битти Гипперден желге қарсы тұрды, сондықтан оның кемелерінен шыққан түтін мен оқтар оның нысаналарын жасырды, ал Гиппердің түтіні тарап кетті. Сонымен қатар, шығыс аспаны бұлтты болды және сұр неміс кемелерін анықтау және қашықтығын өлшеу қиын болды. Битти кемелеріне бір қатарға тұрып, бір британдық кеме бір неміс кемесімен, ал оның флагманы неміс флагманымен жұптасып шабуылдауды бұйырды. Алайда, жалаушамен сигнал берудегі қателік және, мүмкін, «Королева Мэри» мен «Тайгер» түтіннен неміс жетекші кемесін көре алмағандықтан, екінші неміс кемесі «Дерфлингер» шайқасқа қатыспай, кедергісіз атуға мүмкіндік алды. Биттидің екі ұрыс крейсерінен от алды, бірақ осы уақыт ішінде өте дәл атып, алғашқы 12 минутта «Тайгерге» 9 рет соқты. Немістер бірінші қан төкті. Көрінудің артықшылығының арқасында Гиппердің бес ұрыс крейсері алты британдық ұрыс крейсерінің үшеуіне тез соққы берді. Британдықтар бірінші соққыны жасауға жеті минут жұмсады. «Оңтүстікке қарай шабуылдың» алғашқы жақын өткізілген оқиғасы сағат 16:00-де болды, бұл кезде «Лютцовтан» атылған снаряд Биттидің флагманы «Арыстанның» «Q» мұнарасын қиратты. Оншама экипаж мүшесі бірден қаза тапты, бірақ одан да үлкен қираулар болдырмалды, өйткені қаза тапқан мұнара командирі, Корольдік теңіз жауынгерлерінің майоры Фрэнсис Харви, дереу журналдың есіктерін жабуға және су бастыруға бұйрық берді. Бұл 16:28-де жарылысқа жол бермеді, онда жарылыс жарылысы мұнараның астындағы дайын кордит зарядтарын тұтандырып, «Q» журналының сыртындағы камералардағы барлық адамдарды өлтірді. «Арыстан» құтқарылды. Бірақ «Индефатигеблге» осындай сәттілік тимеді; 16:02-де, атыс басталғаннан кейін 14 минут өткенде, ол үш снарядтан зардап шегіп, сызықтан шығып, «X» журналын жарытты. Көп ұзамай, максималды қашықтыққа жақын болса да, «Вон дер Танн» «Индефатигеблдің» «A» мұнарасына тағы бір снарядты жіберді. Оқпаннан түскен снарядтар, мүмкін, жоғары броньды тесіп өтті, ал бірнеше секундтан кейін «Индефатигебл» тағы бір жарылыспен жарылып, бірден суға батып, 1019 офицер мен сарбаздан тұратын экипажынан тек екі адам ғана аман қалды (3-ші позиция). 16:15-те Гиппердің жағдайы нашарлады, өйткені 5-ші ұрыс эскадрильясы, ақыры, қақпаға кірді, сондықтан оған төрт линкордың, сондай-ақ Биттидің қалған бес ұрыс крейсерінің оқ атуымен күресуге тура келді. Бірақ ол өзінің миссиясы аяқталуға жақын екенін білді, өйткені оның күші Шиердің негізгі күштерімен тез жақындады. 16:08-де 5-ші ұрыс эскадрильясының жетекші линкоры Гипперге жетіп, өте алыс қашықтықтан от ашты, 60 секунд ішінде «Вон дер Таннды» соқты. Дегенмен, 5-ші флоттың барлық линкоры алыс қашықтықтан толыққанды шабуылға шығуға сағат 16:15-ке дейін уақыт кетті. 16:25-те, «Дерфлингер» мен «Сейдлицтен» келген снарядтардың біріккен сальвасына ұшыраған ұрыс крейсерінің шайқасы қайтадан күшейді, екі алдыңғы журналы жарылып, 1275 адамнан тұратын экипаждың барлығы құрып кетті (4-ші позиция). «Дерфлингердегі» бірінші артиллериялық офицер, командир фон Хазе былай деп атап өтті: «Оңтүстікке қарай шабуыл кезінде, 15:48-ден 16:54-ке дейін неміс ұрыс крейсерлері британдық ұрыс крейсерлеріне қырық екі рет соққы берді (Арыстанға тоғыз, Роял ханшайымына алты, Королева Мэриге жеті, Тайгерге 14, Жаңа Зеландияға бір, Индефатигеблге бес), және тағы екеуі Бархамға соқты, бұл британдық ұрыс крейсерлерінің он бір соққысына (Лютцовқа төрт, Сейдлицке төрт, Мольткеге екі, Вон дер Таннга бір) және линкорлардың алты соққысына (Сейдлицке бір, Мольткеге төрт, Вон дер Таннга бір) қарағанда». 16:26-дан кейін, снаряд немесе шашыраған су тамшыларынан көрінбейтін «Принцесса Роялға» снаряд тиді. Бір сигналшы дереу «Арыстанның» көпіріне секіріп, «Принцесса Роял жарылып кетті, мырза!» деп хабарлады. Битти әйгілі түрде штаб капитанына бұрылып: «Чатфилд, бүгін кемелерімізбен бір нәрсе дұрыс емес сияқты» деді. (Халық арасында Битти кемелеріне «екі градус солға бұрылуды», яғни жауға екі градус жақындауды бұйырды деген аңыз бар, бірақ мұндай бұйрық немесе бағыттың өзгеруі туралы ресми жазба жоқ.) «Принцесса Роял», шынында да, шашыраған су тартылғаннан кейін әлі де су бетінде болды. 16:30-да Шиердің жетекші линкорлары алыстағы ұрыс крейсерлерінің шайқасын көрді, жақын арада Уильям Гуденуфтің басқаруымен Биттидің 2-ші жеңіл крейсер эскадрильясы Шиердің жоғары теңіз флотының негізгі күштерін анықтады, көптеген ауыр калибрлі снарядтардан қашып, неміс күштері туралы егжей-тегжейлі хабарлады: 16 линкор және алты ескі линкор. Бұл Битти мен Джелликоға Шиер мен оның шайқас флоты теңізде екенін білдірген алғашқы хабар болды. Сонымен қатар, қарсы ұрыс крейсерлері арасындағы кеңістікте толыққанды эсминецтер шайқасы болды, британдық және неміс эсминецтері бір-бірімен шайқасып, жаудың үлкен кемелерін торпедамен құлатуға тырысты. Екі тарап та көптеген торпедаларды атып, бірақ екі ұрыс крейсерлері шабуылдардан қашып, тек «Сейдлиц» британдық эсминецтері атып шығарған торпедадан зардап шекті. «Барри Бингхэм» капитаны басқарған «Денайзер» британдық шабуылдарға жетекшілік етті. Британдықтар неміс торпедалық кемесін мүгедек қалдырды, немістер оны жақын арада тастап, батырды, содан кейін «Петард» неміс эсминецін «Дерфлингерді» екінші рет құлатты. «Нестор» және басқа британдық эсминецтері сүңгіген әріптестерінің экипаждарын құтқарып алды. Бірақ «Нестор» және басқа британдық эсминецтері снарядтардан зардап шегіп, мүгедек қалды және кейін Шиердің өтетін линкорларымен батырылды. Бингхэм құтқарылып, эсминецтер шайқасындағы басшылығы үшін Виктория кресімен марапатталды.

Beatty's conduct during the next 15 minutes has received a great deal of criticism, as his ships out ranged and outnumbered the German squadron, yet he held his fire for over 10 minutes with the German ships in range. He also failed to use the time available to rearrange his battlecruisers into a fighting formation, with the result that they were still manoeuvring when the battle started. At 15:48, with the opposing forces roughly parallel at , with the British to the south west of the Germans (i. e., on the right side), Hipper opened fire, followed by the British ships as their guns came to bear upon targets (position 2). Thus began the opening phase of the battlecruiser action, known as the Run to the South, in which the British chased the Germans, and Hipper intentionally led Beatty toward Scheer. During the first minutes of the ensuing battle, all the British ships except Princess Royal fired far over their German opponents, due to adverse visibility conditions, before finally getting the range. Only Lion and Princess Royal had settled into formation, so the other four ships were hampered in aiming by their own turning. Beatty was to windward of Hipper, and therefore funnel and gun smoke from his own ships tended to obscure his targets, while Hipper's smoke blew clear. Also, the eastern sky was overcast and the grey German ships were indistinct and difficult to range. Beatty had ordered his ships to engage in a line, one British ship engaging with one German and his flagship doubling on the German flagship However, due to another mistake with signalling by flag, and possibly because Queen Mary and Tiger were unable to see the German lead ship because of smoke, the second German ship, Derfflinger, was left un engaged and free to fire without disruption. drew fire from two of Beatty's battlecruisers, but still fired with great accuracy during this time, hitting Tiger 9 times in the first 12 minutes. The Germans drew first blood. Aided by superior visibility, Hipper's five battlecruisers quickly registered hits on three of the six British battlecruisers. Seven minutes passed before the British managed to score their first hit. The first near kill of the Run to the South occurred at 16:00, when a shell from Lützow wrecked the "Q" turret amidships on Beatty's flagship Lion. Dozens of crewmen were instantly killed, but far larger destruction was averted when the mortally wounded turret commander—Major Francis Harvey of the Royal Marines—promptly ordered the magazine doors shut and the magazine flooded. This prevented a magazine explosion at 16:28, when a flash fire ignited ready cordite charges beneath the turret and killed everyone in the chambers outside "Q" magazine. Lion was saved. was not so lucky; at 16:02, just 14 minutes into the gunnery exchange, she was hit aft by three shells from , causing damage sufficient to knock her out of line and detonating "X" magazine aft. Soon after, despite the near maximum range, Von der Tann put another shell on Indefatigables "A" turret forward. The plunging shells probably pierced the thin upper armour, and seconds later Indefatigable was ripped apart by another magazine explosion, sinking immediately and leaving only two survivors from her crew of 1,019 officers and men. (position 3). Hipper's position deteriorated somewhat by 16:15 as the 5th Battle Squadron finally came into range, so that he had to contend with gunfire from the four battleships astern as well as Beatty's five remaining battlecruisers to starboard. But he knew his baiting mission was close to completion, as his force was rapidly closing with Scheer's main body. At 16:08, the lead battleship of the 5th Battle Squadron, , caught up with Hipper and opened fire at extreme range, scoring a hit on Von der Tann within 60 seconds. Still, it was 16:15 before all the battleships of the 5th were able to fully engage at long range. At 16:25, the battlecruiser action intensified again when was hit by what may have been a combined salvo from Derfflinger and Seydlitz; she disintegrated when both forward magazines exploded, sinking with all but nine of her 1,275 man crew lost. (position 4). Commander von Hase, the first gunnery officer aboard Derfflinger, noted:

During the Run to the South, from 15:48 to 16:54, the German battlecruisers made an estimated total of forty two hits on the British battlecruisers (nine on Lion, six on Princess Royal, seven on Queen Mary, 14 on Tiger, one on New Zealand, five on Indefatigable), and two more on the battleship Barham, compared with only eleven hits by the British battlecruisers (four on Lützow, four on Seydlitz, two on Moltke, one on von der Tann), and six hits by the battleships (one on Seydlitz, four on Moltke, one on von der Tann). Shortly after 16:26, a salvo struck on or around , which was obscured by spray and smoke from shell bursts. A signalman promptly leapt on to the bridge of Lion and announced "Princess Royals blown up, Sir." Beatty famously turned to his flag captain, saying "Chatfield, there seems to be something wrong with our bloody ships today." (In popular legend, Beatty also immediately ordered his ships to "turn two points to port", i. e., two points nearer the enemy, but there is no official record of any such command or course change.) Princess Royal, as it turned out, was still afloat after the spray cleared. At 16:30, Scheer's leading battleships sighted the distant battlecruiser action; soon after, of Beatty's 2nd Light Cruiser Squadron led by Commodore William Goodenough sighted the main body of Scheer's High Seas Fleet, dodging numerous heavy calibre salvos to report in detail the German strength: 16 dreadnoughts with six older battleships. This was the first news that Beatty and Jellicoe had that Scheer and his battle fleet were even at sea. Simultaneously, an all out destroyer action raged in the space between the opposing battlecruiser forces, as British and German destroyers fought with each other and attempted to torpedo the larger enemy ships. Each side fired many torpedoes, but both battlecruiser forces turned away from the attacks and all escaped harm except Seydlitz, which was hit forward at 16:57 by a torpedo fired by the British destroyer Though taking on water, Seydlitz maintained speed. The destroyer , under the command of Captain Barry Bingham, led the British attacks. The British disabled the German torpedo boat , which the Germans soon abandoned and sank, and Petard then torpedoed and sank , her second score of the day. and rescued the crews of their sunken sister ships. But Nestor and another British destroyer——were immobilised by shell hits, and were later sunk by Scheer's passing dreadnoughts. Bingham was rescued, and awarded the Victoria Cross for his leadership in the destroyer action.

Солтүстікке қарай жүгіріңіз .

Шердің алыстағы линкорлық қатарын көргенде, сағат 16:40-да Бетти өзінің шайқас крейсерлік күшін 180° бұрып, солтүстікке қарай немістерді Джеликоға қарай тартуға бет алды. (5 позиция). Битидің Джелликоға қарай шегінуі "Солтүстікке қашу" деп аталады, онда жағдай өзгеріп, немістер британдықтарды қуды. Бетти өзінің ниеттерін жеткілікті түрде хабарламағандықтан, 5-ші шайқас эскадрильясының линкорлары – оның туын оқуға тым алыс болған – қарсы бағытта шайқас крейсерлерін өтіп, Ашық теңіз флотының негізгі күштеріне қарай бет алды. 16:48-де Шердің алдыңғы қатарлы линкорлары қашықтықтан атыс ашты. Осы арада 16:47-де Гуденоутан сигнал алғаннан кейін және Беаттидің неміс шайқас флотын солтүстікке қарай өзіне қарай жетелегенін білген соң, Джеллико өзінің күштеріне олар ұзақ күткен флоттық шайқастың басталуы жақын екенін хабарлады; 16:51-де радио арқылы ол Лондондағы Адмиралтействоға хабар берді. 5-ші шайқас эскадрильясының қиындықтары Бити Эван Томасқа соғыс кемелерінің алдынан өткен кезде 16:48-де "бірге бұрылудың" орнына "бірінен соң бірі бұрылу" бұйрығын берген кезде күшейді. Эван Томас сигналды қабылдады, бірақ Беттидің ту лейтенанты, лейтенант-коммандер Ральф Сеймур бірнеше минут бойы туларды түсірмегендіктен жағдай нашарлады. 16:55-те 5БС жаудың линкорларының қашықтығына жеткенде, Эван Томас өзінің әскерін күтпеген маневрлерге және оның басшылығына еріп, өз бастамасымен бұрылуға дайын болуын ескертіп, өз жалау командасын шығарды. Бірінен соң бірі бұрылу тәртібі төрт кеме де теңіздің бір бөлігінде бұрылуға әкеліп, Ашық теңіз флотына дұрыс арақашықтықты табуға жеткілікті уақыт берер еді. Алайда, соңынан келе жатқан кеме капитаны ертерек бұрылып, жағымсыз салдарларын азайтты. Келесі сағат бойы 5-ші шайқас эскадрильясы Беттидің артқы күзеті ретінде әрекет етіп, қашықтықтағы барлық неміс кемелерінің атысына ұшырады, ал 17:10-да Бетти өз эскадрильясын Хиппердің қазіргі басым шайқас крейсерлерінің қашықтығынан шығарып жіберді. Көріну және атыс күші немістерге жағымды болғандықтан, Беттидің өз атысы тиімді бола алмаған кезде, одан әрі шайқас крейсерлерін жоғалту қаупіне түсуге себебі болмады. Тепе-теңдіксіздікті көрсете келе, Беттидің шайқас крейсерлері осы кезеңде 17:45 дейін немістерге ешқандай соққы бермеді, бірақ ол қашықтықты ашқанға дейін тағы бес рет (төрт рет Lion, оның ішінде үш Lützow, және бір рет Tiger Seydlitz) соққы алды. Енді немістердің қол жеткізе алатын жалғыз нысанасы, 5-ші шайқас эскадрильясының кемелері, шығыстан Хиппердің шайқас крейсерлерінен (олар HMS Barham және айналысты) және оңтүстік-шығыстан Шиердің жетекші линкорларынан (олар және Малайя айналысты) бір мезгілде атылды. Үшеуі соққы алды: Бархам (төртін Дерффлингер), Варспит (екісін Сейдлиц) және Малайя (жетісін неміс линкорлары). Тек Батыр ғана зардап шекпеді. Төрт линкор осылай соққыға ұшырауға шайқас крейсерлерінен гөрі жақсы дайындалған, бірақ олардың ешқайсысы жоғалмады, бірақ Малайя ауыр зақымдалды, оқ-дәрілерге өрт шықты және экипаждың көптеген адамдары қаза тапты. Сонымен қатар, төрт британдық кеменің атысы дәл және тиімді болды. Екі британдық эскадрильясы солтүстікке қарай жоғары жылдамдықпен жүріп, бүкіл неміс флоты қуып келе жатқанда, 5-ші шайқас эскадрильясы жаудың шайқас крейсерлеріне 13 рет соққы берді (төрт рет Lützow, үш рет Derfflinger, алты рет Seydlitz) және бес рет линкорларына (егерде тек біреуі, 1945 жылы, ауыр зақым келтірген болса да). (6 позиция).

As soon as he himself sighted the vanguard of Scheer's distant battleship line away, at 16:40, Beatty turned his battlecruiser force 180°, heading north to draw the Germans toward Jellicoe. (position 5). Beatty's withdrawal toward Jellicoe is called the "Run to the North", in which the tables turned and the Germans chased the British. Because Beatty once again failed to signal his intentions adequately, the battleships of the 5th Battle Squadron—which were too far behind to read his flags—found themselves passing the battlecruisers on an opposing course and heading directly toward the approaching main body of the High Seas Fleet. At 16:48, at extreme range, Scheer's leading battleships opened fire. Meanwhile, at 16:47, having received Goodenough's signal and knowing that Beatty was now leading the German battle fleet north to him, Jellicoe signalled to his own forces that the fleet action they had waited so long for was finally imminent; at 16:51, by radio, he informed the Admiralty so in London. The difficulties of the 5th Battle Squadron were compounded when Beatty gave the order to Evan Thomas to "turn in succession" (rather than "turn together") at 16:48 as the battleships passed him. Evan Thomas acknowledged the signal, but Lieutenant Commander Ralph Seymour, Beatty's flag lieutenant, aggravated the situation when he did not haul down the flags (to execute the signal) for some minutes. At 16:55, when the 5BS had moved within range of the enemy battleships, Evan Thomas issued his own flag command warning his squadron to expect sudden manoeuvres and to follow his lead, before starting to turn on his own initiative. The order to turn in succession would have resulted in all four ships turning in the same patch of sea as they reached it one by one, giving the High Seas Fleet repeated opportunity with ample time to find the proper range. However, the captain of the trailing ship turned early, mitigating the adverse results. For the next hour, the 5th Battle Squadron acted as Beatty's rearguard, drawing fire from all the German ships within range, while by 17:10 Beatty had deliberately eased his own squadron out of range of Hipper's now superior battlecruiser force. Since visibility and firepower now favoured the Germans, there was no incentive for Beatty to risk further battlecruiser losses when his own gunnery could not be effective. Illustrating the imbalance, Beatty's battlecruisers did not score any hits on the Germans in this phase until 17:45, but they had rapidly received five more before he opened the range (four on Lion, of which three were by Lützow, and one on Tiger by Seydlitz). Now the only targets the Germans could reach, the ships of the 5th Battle Squadron, received simultaneous fire from Hipper's battlecruisers to the east (which HMS Barham and engaged) and Scheer's leading battleships to the south east (which and Malaya engaged). Three took hits: Barham (four by Derfflinger), Warspite (two by Seydlitz), and Malaya (seven by the German battleships). Only Valiant was unscathed. The four battleships were far better suited to take this sort of pounding than the battlecruisers, and none were lost, though Malaya suffered heavy damage, an ammunition fire, and heavy crew casualties. At the same time, the fire of the four British ships was accurate and effective. As the two British squadrons headed north at top speed, eagerly chased by the entire German fleet, the 5th Battle Squadron scored 13 hits on the enemy battlecruisers (four on Lützow, three on Derfflinger, six on Seydlitz) and five on battleships (although only one, on , did any serious damage). (position 6).

Әскерлер бірігіп келеді

Джеллико енді флоттың толыққанды қатысуы жақындап келе жатқанын сезінді, бірақ немістердің орналасқан жері мен бағыты туралы жеткіліксіз ақпарат алды. Биттиге көмек көрсету үшін, шайқастың басында, шамамен 16:05-те, Джеллико контр-адмирал Хорас Худтың 3-ші броненоссты крейсерлік эскадрильясына Битти күштерін табу және қолдау үшін жылдамдауға бұйрық берді, ал Худ Джелликоның солтүстік күшінен оқшау SSE бағытында жылдамдықпен өтті. Контр-адмирал Арбутноттың 1-ші крейсерлік эскадрильясы Джелликоның негізгі броненоссты кемелер күшінің алдында, оңтүстік-шығысқа қарай тұрақты түрде жылжыды. 17:33-те Арбутнот эскадрильясының броненоссты крейсері, Джеллико күшінің оңтүстік-батыс жағында, Биттидің алдында 3-ші жеңіл крейсерлік эскадрильясымен көзге түсті, бұл Ұлы Флоттың жақындап келе жатқан күштері арасындағы алғашқы көру байланысын қамтамасыз етті. 17:38-де Худтың алға жылжуын бақылап тұрған барлаушы крейсер, контр-адмирал Бодикер басқаратын неміс барлау күштерімен ұсталды. Бодикердің төрт жеңіл крейсерімен салыстырғанда, "Честер" көптеген шабуылдарға ұшырады, бірақ Худтың ауыр бөлімдері оны алмастырды, олар осы мақсатта батысқа бұрылды. Худтың флагманы 17:56-дан кейін жақын арада жеңіл крейсерді қарық қылды. "Висбаден" келесі сағатта британдық флоттың көп бөлігі үшін оңай нысанаға айналды, бірақ су бетінде қалды және алыстан өтіп бара жатқан жаудың броненоссты кемелеріне бірнеше торпеда атты. Сонымен қатар, Бодикердің басқа кемелері Хиппер мен Шерге қарай бұрылды, Худтың солтүстік және шығыстан британдық броненоссты кемелерінің үлкен күшін басқарады деген жаңылыс пікірде. Неміс торпедалық катерлері осы жаңа құралымның келуін тоқтатуға тырысқанда, тұман мен түтін арасында хаостық қиратушы шайқас болды, бірақ Худтың броненоссты крейсерлері оларға атылған барлық торпедалардан қашқан. Осы шайқаста, торпедалық қарсы шабуылға жетекшілік еткеннен кейін, британдық эсминец зардап шекті, бірақ келесі сағат бойы көптеген жау кемелеріне атуды жалғастырды.

Қатысу

Осы аралықта Бити мен Эван Томас Хиппердің броненосец крейсерлерімен қарым-қатынасты қайта жаңғыртты, бұл жолы көру жағдайлары олардың пайдасына болды. Бірнеше кемесі зақымданғаннан кейін, Хиппер шамамен 18:00-де Шеерге қарай қайтты, дәл сол кезде Беаттидің флагманы «Лев» Джелликоның флагманы «Темір Герцогтан» көрінді. Джеллико екі рет Беаттиден неміс әскери-теңіз флотының соңғы орналасуын сұрады, бірақ ол неміс броненосецтерін көре алмады және 18:14-ке дейін сұраққа жауап бермеді. Осы уақытта Джеллико өзінің оңтүстік жағындағы (флангіндегі) жеңіл крейсерлер мен броненосецтерден түрлі дәлдіктегі және пайдасы шектеулі шатасқан хабарламалар алды. Джелликоның жағдайы алаңдатарлық болды. Ол неміс флотының орналасқан жерін білуі керек еді, сонда ғана жауынгерлік құралымнан (әрқайсысы төрт кемеден тұратын алты бағаннан) жауынгерлік желіге өз кемелерін қашан және қалай орналастыруға болатынын анықтай алатын еді. Орналастыру батыс немесе шығыс бағанда жүзеге асырылуы мүмкін, және немістер келгенге дейін аяқталуы керек еді, бірақ ертерек орналастыру шешуші шайқасқа қатысу мүмкіндігінен айыруы мүмкін еді. Батысқа қарай орналасу оның флотын Шеерге жақындатып, кешкі мезгілде бағалы уақытты ұнатар еді, бірақ немістер маневр аяқталмас бұрын жетіп қалуы мүмкін. Шығысқа қарай орналасу күшті Шеерден алыстатар еді, бірақ Джелликоның кемелері «Т» арқылы өтуге мүмкіндік алатын еді, және көріну британдық артиллериясына тиімді болар еді – Шеердің күштері батыстағы күн батумен қараңғыланса, Ұлы флот солтүстік және шығыстағы қара аспанға қарсы көзге түспес еді және арадағы тұман мен түтіннен төмен күн сәулесінің шағылысымен жасырылар еді. Орналасуға 20 минуттай уақыт кететін еді, ал флоттар толық жылдамдықпен жақындап келе жатқан еді. Соғыстың ең қиын және маңызды тактикалық шешімдерінің бірі ретінде Джеллико 18:15-те шығысқа қарай орналасуға бұйрық берді.

Жел соғатын бұрыш

Осы уақытта "Хиппер" "Шер" кемесіне қосылды, ал "Ашық теңіздер" флоты солтүстікке, тікелей Джелликоға қарай бағытталды. Ширдің Желико теңізде екенін, солтүстік-батыстан төмен қарай келе жатқанын және оның солтүстік пен шығысына Худтың кемелерінің араласуынан алаңдағанын білмеді. Битидің төрт қалған жауынгер крейсері британдық дрейдноуттардың алғы шебінен өтіп, Худтың үш жауынгер крейсеріне қосылды. Осы кезде Арбутноттың флагманы, бронекрейсер, және оның эскадрильялық серігі Битидің бағытынан өтіп, "Лайон" жауынгермен соқтығысудан мүжілді. Жақын жерде, британдық жеңіл крейсерлер мен эсминдер де, соғыс кемелерінің оңтүстік-батыс жағында, бір-бірінің бағытын кесіп, өз орнына жетуге тырысты, көбінесе соқтығысудан қашып, жақындап келе жатқан неміс кемелерінен атысқа түсті. Бұл қауіпті және қозғалыс көп кезең, британдық күштердің бірігуі мен орналасуынан кейін "Желді бұрыш" деп аталды. Арбутноттың назарын қираған "Визбаден" тартты. "Воин" және "Дефенс" бірге "Визбаденді" батыруға ұмтылып, Хиппер мен Ширдің кемелерінің атыс шегіне түсіп қалды. "Дефенс" көптеген неміс линкорларының ауыр калибрлі оқтарынан зардап шегіп, жарылыспен суға батты, оны британдық флоттың көп бөлігі көрді. Ол барлық экипажымен (903 офицер мен сарбаз) бірге суға кетті. "Воин" де ауыр зақым алды, бірақ "Уорспит" кемесіндегі ақаулық оны толық құрылыстан сақтап қалды. "Уорспит" жоғары жылдамдықпен жүргенде, 5-ші жауынгер эскадрильясы солтүстікке бұрылғанда, басқару тетігі қызып, істен шықты. Үлкен шеңберлермен жылдамдықпен жүріп, "Уорспит" неміс дрейдноуттарының назарын өзіне аударды және 13 рет оққа түсті, нәтижесінде "Воин" аман қалды. "Уорспит" қайтадан басқаруға алынып, шабуылдан аман қалды, бірақ ауыр зақымдалды, жылдамдығын азайтуға мәжбүр болды және солтүстікке шегінді; кейіннен (21:07-де) Эван Томас оны портқа қайтаруға бұйырды. "Уорспит" ұзақ және даңқты мансапқа ие болды, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыста да қызмет етті. Ал "Воин" экипажы 1 маусым күні сағат 08:25-те "Энгадин" кемесімен эвакуацияланды, ал кеме түнгі уақытта батып кетті. "Дефенс" батып, "Уорспит" айналып жүргенде, шамамен 18:19-да "Хиппер" Худтың 3-ші жауынгер крейсер эскадрильясының қашықтығына келді, бірақ әлі де Битидің кемелерінің атыс шегінде болды. Басында британдықтарға көріну жағдайы қолайлы болды: "Дерфлингерге" үш рет, "Зейдлицке" бір рет оқ тиді, ал "Лютцов" "Лайоннан" 10 оқ алды, "Инвинсиблдан" екі оқ, оның ішінде "Инвинсиблдың" алдыңғы бөлігіне тиген екі су астындағы оқ "Хиппердің" флагманына өлім әкелді. Бірақ 18:30-да "Инвинсибл" кенеттен "Лютцов" пен "Дерфлингердің" алдында анық нысана ретінде пайда болды. Екі неміс кемесі де "Инвинсиблге" үш реттен оқ атты және 90 секунд ішінде батырды. Үшінші сальводан шыққан снаряд "Инвинсиблдың" ортаңғы бөлігіндегі Q мұнарасына тиіп, төмендегі жарылғыш заттарды жарылып, кемені жарып, суға батырды. 1032 офицер мен сарбаздан тұратын экипаждың барлығы, алтысынан басқа, соның ішінде контр-адмирал Худ қаза тапты. Қалған британдық жауынгер крейсерлерінің тек "Принцесса Рояль" ғана осы уақытта ауыр калибрлі оқтарға түсті (екі оқ "Маркграф" линкорынан). "Лютцов", алға қарай су жинап, радио арқылы байланыса алмай, енді әрекетсіз қалды және кері шегінуге тырысты; сондықтан "Хиппер" өзінің флагманынан шығып, торпедалық кемеге көшті, кейінірек басқа жауынгер крейсерлерінің біріне көтерілуді үміттенеді.

Meanwhile, Hipper had rejoined Scheer, and the combined High Seas Fleet was heading north, directly toward Jellicoe. Scheer had no indication that Jellicoe was at sea, let alone that he was bearing down from the north west, and was distracted by the intervention of Hood's ships to his north and east. Beatty's four surviving battlecruisers were now crossing the van of the British dreadnoughts to join Hood's three battlecruisers; at this time, Arbuthnot's flagship, the armoured cruiser , and her squadron mate both charged across Beatty's bows, and Lion narrowly avoided a collision with Warrior. Nearby, numerous British light cruisers and destroyers on the south western flank of the deploying battleships were also crossing each other's courses in attempts to reach their proper stations, often barely escaping collisions, and under fire from some of the approaching German ships. This period of peril and heavy traffic attending the merger and deployment of the British forces later became known as "Windy Corner". Arbuthnot was attracted by the drifting hull of the crippled Wiesbaden. With Warrior, Defence closed in for the kill, only to blunder right into the gun sights of Hipper's and Scheer's oncoming capital ships. Defence was deluged by heavy calibre gunfire from many German battleships, which detonated her magazines in a spectacular explosion viewed by most of the deploying Grand Fleet. She sank with all hands (903 officers and men). Warrior was also hit badly, but was spared destruction by a mishap to the nearby battleship Warspite. Warspite had her steering gear overheat and jam under heavy load at high speed as the 5th Battle Squadron made a turn to the north at 18:19. Steaming at top speed in wide circles, Warspite attracted the attention of German dreadnoughts and took 13 hits, inadvertently drawing fire away from the hapless Warrior. Warspite was brought back under control and survived the onslaught, but was badly damaged, had to reduce speed, and withdrew northward; later (at 21:07), she was ordered back to port by Evan Thomas. Warspite went on to a long and illustrious career, serving also in World War II. Warrior, on the other hand, was abandoned and sank the next day after her crew was taken off at 08:25 on 1 June by Engadine, which towed the sinking armoured cruiser during the night. As Defence sank and Warspite circled, at about 18:19, Hipper moved within range of Hood's 3rd Battlecruiser Squadron, but was still also within range of Beatty's ships. At first, visibility favoured the British: hit Derfflinger three times and Seydlitz once, while Lützow quickly took 10 hits from Lion, and Invincible, including two below waterline hits forward by Invincible that would ultimately doom Hipper's flagship. But at 18:30, Invincible abruptly appeared as a clear target before Lützow and Derfflinger. The two German ships then fired three salvoes each at Invincible, and sank her in 90 seconds. A shell from the third salvo struck Invincibles Q turret amidships, detonating the magazines below and causing her to blow up and sink. All but six of her crew of 1,032 officers and men, including Rear Admiral Hood, were killed. Of the remaining British battlecruisers, only Princess Royal received heavy calibre hits at this time (two by the battleship Markgraf). Lützow, flooding forward and unable to communicate by radio, was now out of action and began to attempt to withdraw; therefore Hipper left his flagship and transferred to the torpedo boat , hoping to board one of the other battlecruisers later.

Т-дан өту

18:30-ға қарай, негізгі ұрыс флоты алғаш рет шайқасқа кірісті, Джеллико тиімді түрде "Шердің Т-сынан өтті". Неміс соғыс кемелерінің офицерлері мен Шердің өзі түтін бұлттарынан шығып, кенеттен бүкіл Ұлы флоттың негізгі ұрыс желісінің күшті атылысын көргенде, олар теңізде екенін білмеді. Джелликоның флагманы "Железный герцог" жетекші неміс дредноутына тез арада жеті рет соққы берді, бірақ бұл қысқа ғана алмасу, ол бірнеше минутқа созылды, Ұлы флоттың 24 дредноутының небары 10-ы ғана атыс ашты. Немістерге нашар көріну кедергі келтірді, сонымен қатар Джелликоның ниет еткендей, олар үшін қолайсыз тактикалық жағдайда болды. Шер өзінің өлім тұзағына барып жатқанын түсінген соң, 18:33-те флотына бұрылып, шайқастан шығуға бұйрық берді. Түтін мен тұман арасында Ширдің күштері шебер орындалған 180 градустык бұрылыс арқылы бірдей (жауға қарсы бұрылыс, нем. Gefechtskehrtwendung nach Steuerbord) шайқастан шығуға қол жеткізді, бұл Ашық теңіз флотының жақсы дайындалған төтенше маневрі болды. Шир былай деп мәлімдеді:

bquote |Бізге ағылшын флотының үлкен бөлігі қарсы тұрғаны анық болды. Солтүстіктен шығысқа дейінгі бүкіл доға отпен толы теңіздей болды. Қарулардың аузынан шыққан жарық тұман мен түтін арқылы көкжиекте анық көрінді, бірақ кемелердің өзін ажырату мүмкін емес еді. Шир, қашып құтылу үшін әлі күн батпағанын және оның флоты қатты қуғындалып, ауыр зардап шегетінін білген соң, 18:55-те шығысқа қарай қайта бұрылды. Ол өзінің естеліктерінде "маневр жауды таң қалдырып, оның күндік жоспарларын бұзуға және егер соққы күшті болса, түнде қашуға көмектесуге тиіс" деп жазды. Бірақ шығысқа бұрылу оның кемелерін тағы да тікелей Джелликоның толыққанды ұрыс желісіне бағыттады. Сонымен қатар, мүгедек британдық эсминец HMS Shark төрт неміс торпедалық қайығына қарсы қаһармандықпен күресті, атыспен мүгедек болды, бірақ ақырында 19:02-де неміс эсминец Sharks капитаны Лофтус Джонсқа Виктория кресті берілді.

Соғыс кезеңі

Коммодор Гудонофтың 2-жеңіл крейсерлік эскадрильясы неміс жауынгерлік кемелерінің атысынан екінші рет қашып, сағат 19:00-ден кейін Ашық теңіз флотымен байланыс орнатты. 19:15 шамасында Джеллико тағы да Шердің "Т" сызығын кесіп өтті. Бұл жолы оның отын бұрышы тығыз әрі қауіпті болды, ол неміс жауынгерлік кемелеріне, әсіресе контр-адмирал Бенке басқаратын 3-ші эскадрильяға (SMS König, Markgraf және 1-ші эскадрильяның барлық кемелері соққыға ұшырады), ал британдық жағынан тек бір жауынгерлік кеме соққыға ұшырады (екі рет, «Сейдлицтен», бірақ көп зақым келтірмеді). 19:17-де, бір сағаттан кем уақыт ішінде екінші рет, Шер өзінің сандық және қару-жарақ жағынан кеміс флотын батысқа «айқас кезінде бұрылыс» (нем. Gefechtskehrtwendung) арқылы бұрды, бірақ бұл жолы ол қиындықпен жасалды, себебі Ашық теңіз флотының алдыңғы эскадрильялары шоғырланған атыс астында формасын жоғалта бастады. Британдықтардың қуып жететінін болдырмау үшін Шер өзінің эсминецтерімен ірі торпедалық шабуылға және I-скаутингтік тобының қалған төрт крейсерімен қауіпті шабуылға бұйрық берді. Гиппер әлі де G39 торпедалық қайығында болды және бұл шабуылға өз эскадрильясына басшылық ете алмады. Сондықтан, капитан Хартог басқаратын «Дерфлингер» қазірдің өзінде қиын жағдайдағы неміс шайқас крейсерлерін тікелей «флот командирінің кез-келген кезде кездесетін ең үлкен теңіз атысына» алып барды. «Өлім сапары» деп аталған оқиғада, «Молткеден» басқа барлық шайқас крейсерлері британдық 18 жауынгерлік кеменің бір уақытта атуынан зардап шекті. «Дерфлингердің» екі басты артиллериялық мұнарасы қирады. I-скаутингтік тобының экипажы ауыр жарақат алды, бірақ шабуылдан аман қалды және Шир қауіптен шыққаннан кейін және неміс эсминецтері шабуылға кіріскенде, басқа шайқас крейсерлерімен бірге бұрылып кетті. Оның шайқас крейсерлері британдық флоттың атысын өздеріне аударғанда, Шир түтін жабын жасап, қашып кетті. Бұл арада, шамамен 19:16-дан 19:40-қа дейін британдық жауынгерлік кемелері Ширдің торпедалық қайықтарына қарсы шабуыл жасады. Джелликоның кемелері шабуылдардан жалтарды және оларға қарсы атылған 31 торпеданың барлығынан да аман қалды – бірақ бірнеше жағдайда, тым аз айырмамен, және неміс эсминці S35-ті батырды, бұл «Айрон Дюк» жасаған залпқа байланысты болды. Британдық жеңіл күштері бұрын HMS Shark кемесімен тоқтатылған V48-ді де батырды. Бұл әрекет және бұрылыс британдықтарға күннің соңғы сағатында маңызды уақыт пен қашықтықты шығынға ұшыратты – Ширдің ниеті болғандай, оның ауыр кемелерін дереу қауіптен шығаруға мүмкіндік берді. Осы шайқаста және соғыстағы капиталдық кемелер арасындағы соңғы ірі қақтығыс күн батқаннан кейін, шамамен 20:19-дан 20:35-ке дейін болды, аман қалған британдық шайқас крейсерлері неміс әріптестерін қуып жететін, оларды контр-адмирал Мауве басқаратын ескірген пре-дредноуттар (неміс 2-ші эскадрильясы) қысқа уақытқа жеңілдетті. Британдықтар «Принцесса Рояль» кемесіне бір рет ауыр соққы берді, бірақ «Сейдлицке» тағы бес рет, ал басқа неміс кемелеріне үш рет соққы берді. Көгілдір түс түнге айналғанда, екі жақ бір-бірімен соңғы оқтарды алмастырды.

Commodore Goodenough's 2nd Light Cruiser Squadron dodged the fire of German battleships for a second time to re establish contact with the High Seas Fleet shortly after 19:00. By 19:15, Jellicoe had crossed Scheer's "T" again. This time his arc of fire was tighter and deadlier, causing severe damage to the German battleships, particularly Rear Admiral Behncke's leading 3rd Squadron (SMS König, , Markgraf, and all being hit, along with of the 1st Squadron), while on the British side, only the battleship was hit (twice, by Seydlitz but with little damage done). At 19:17, for the second time in less than an hour, Scheer turned his outnumbered and out gunned fleet to the west using the "battle about turn" (German: Gefechtskehrtwendung), but this time it was executed only with difficulty, as the High Seas Fleet's lead squadrons began to lose formation under concentrated gunfire. To deter a British chase, Scheer ordered a major torpedo attack by his destroyers and a potentially sacrificial charge by Scouting Group I's four remaining battlecruisers. Hipper was still aboard the torpedo boat G39 and was unable to command his squadron for this attack. Therefore, Derfflinger, under Captain Hartog, led the already badly damaged German battlecruisers directly into "the greatest concentration of naval gunfire any fleet commander had ever faced", at ranges down to
In what became known as the "death ride", all the battlecruisers except Moltke were hit and further damaged, as 18 of the British battleships fired at them simultaneously. Derfflinger had two main gun turrets destroyed. The crews of Scouting Group I suffered heavy casualties, but survived the pounding and veered away with the other battlecruisers once Scheer was out of trouble and the German destroyers were moving in to attack. While his battlecruisers drew the fire of the British fleet, Scheer slipped away, laying smoke screens. Meanwhile, from about 19:16 to about 19:40, the British battleships were also engaging Scheer's torpedo boats, which executed several waves of torpedo attacks to cover his withdrawal. Jellicoe's ships turned away from the attacks and successfully evaded all 31 of the torpedoes launched at them—though, in several cases, only barely—and sank the German destroyer S35, attributed to a salvo from Iron Duke. British light forces also sank V48, which had previously been disabled by HMS Shark. This action, and the turn away, cost the British critical time and range in the last hour of daylight—as Scheer intended, allowing him to get his heavy ships out of immediate danger. The last major exchanges between capital ships in this battle—and in the war—took place just after sunset, from about 20:19 to about 20:35, as the surviving British battlecruisers caught up with their German counterparts, which were briefly relieved by Rear Admiral Mauve's obsolete pre dreadnoughts (the German 2nd Squadron). The British received one heavy hit on Princess Royal but scored five more on Seydlitz and three on other German ships. As twilight faded to night, exchanged a few final shots with .

Түнгі әрекет және неміс әскерінің кері қашуы

Кеште сағат 21:00-де, Ұлы флоттың түнгі шайқастағы кемшіліктерін білген Джеллико таң атарға дейін ірі қақтығыстан аулақ болуға шешім қабылдады. Ол Ширдің күтілетін қашу жолын күзету үшін оңтүстікке бет бұрғанда, өз шайқас флотының артынан крейсерлер мен эсминецтерден құралған күзет орналастырды. Бірақ Шир Джелликоның ізімен өтіп, Хорнс рифі арқылы қашуды жөн көрді. Ширге орай, Джелликоның күзетіндегі жеңіл күштердің көпшілігі түн бойы неміс флотымен болған жеті жеке кездесу туралы хабарламады; британдық флагманға жіберілген санаулы радиохабарлар жеткен жоқ, мүмкін немістер британдық жиіліктерді бұзғандықтан. Көптеген эсминецтер Джелликоның күткеніне қарамастан, табылған кемелерге шабуыл жасау мүмкіндіктерін тиімді пайдаланбады, эсминецтер күштері қажет болған жағдайда неміс флотының жолын кесе алады деп үміттенеді. Джеллико мен оның қолбасшылары солтүстікте болған қызу оқ жаудырылып, жарылыстарды (барлық британдық линкорлар сағаттар бойы көріп, естіген) неміс ауыр кемелері британдық флоттың күзетін бұзып жатқанын түсінбеді. Ең қуатты британдық кемелер (5-ші шайқас эскадрильясының 15 дюймдік зеңбіректері) тікелей неміс линкорларын британдық жеңіл күштермен шайқасқанда, олардан кем емес қашықтықта өтетінін байқады, HMS Malaya-дағы зеңбірешілер оқ атуға дайын болды, бірақ капитан адмирал Эван Томасқа бағынып, бас тартты, және екі командир де Джелликоға байқағандарын хабарламады, ол өзі көре алады және радиохабарлармен немесе оқ ату арқылы флоттың орнын ашудың қауіпті екенін есептеді. Ширдің қашу жолы және Джелликоның әрекетсіздігі түнгі шайқаста немістердің жалпы басымдығын көрсеткенімен, түнгі шайқастың нәтижелері де, жалпы шайқастың нәтижелерінен гөрі айқын болған жоқ. Қараңғы кемелердің өте жақын арада кездесуінің алғашқысынан бастап, Саутгемптон, коммодор Гудонофтың флагманы, өте жақсы барлау жасаған, жеңіл крейсерлерден тұратын неміс барлау тобымен шайқаста ауыр зақым алды, бірақ сағат 22:23-те барлық 9 адамнан басқа (320 офицер мен сарбаз) суға батқан торпеданы атты. Сағат 23:20-ден шамамен 02:15-ке дейін бірнеше британдық эсминец флотилиялары өте қысқа қашықтықта (көбінесе 1800 метрден кем) бірқатар қатал және дүрбелеңді шайқаста неміс жауынгерлік флотына торпедалық шабуыл жасады. Бес эсминец батып, басқалары зақымдалды, бірнеше сағаттан кейін батып кеткен жеңіл крейсерді торпедалады, ал таңғы шабуылдардың соңғы толқыны кезінде сағат 03:10-да барлық адамдармен (839 офицер мен сарбаз) жарылып, батып кеткен пре-дредноутты. Spitfire аман қалды және портқа оралды. Тағы бір неміс крейсері Эльбингті дредноут кездейсоқ соқтығыстырып, тастап кетті, келесі күні ертең суға батты. Британдық эсминецтерден, ... ... және түнгі шайқаста жоғалып кетті. 1 маусымда түн ортасынан кейін, басқа да неміс линкорлары неміс майдан шебіне кірген 1 крейсерлік эскадрильяның "Қара ханзадасын" батты. Ұлы флоттың негізгі күшінен бірнеше шақырымға озық орналасқан "Қара ханзада" түнде байланыссыз қалды және британдықтардың шебіне жақын орналасты. Немістер жақын арада жаңадан қосылғандарды анықтап, оқ ашты. Атыс кезінде "Қара ханзада" жарылып кетті (барлығы 857 офицер мен сарбаз қаза тапты), оның эскадрильясының басшысы Defence бірнеше сағат бұрын істегендей. Қараңғыда жоғалған Мольтке және Сейдлиц атты әскери крейсерлер британдық майдан шебімен дәл осындай кездесті және танылды, бірақ британдық кемелер капитандары өз флотының орнын ашуға асықпай, от ашудан бас тартқанда, "Қара ханзаданың" тағдырын болдырмады. Сағат 01:45-те, Lützow ұрыс крейсері негізгі шайқас кезінде Invincible-ге қираған Lützow капитаны Виктор фон Хардердің бұйрығы бойынша қирағыштан торпедамен зақымдалды, ал 1150 адамнан аман қалған экипаж жақын келген эсминецтерге көшті. Сағат 02:15-те неміс торпедалық қайығының алдыңғы бөлігі кенеттен жарылды; V2 және V6 жақын келді және қалған экипажды алып кетті, содан кейін V2 кемесі суға батты. Жақын жерде жау болмағандықтан, кеме минаға соғылған немесе оны су асты кемесі торпедалады деп болжалды. Сағат 02:15-те 13-ші апат флотилиясының бес британдық кемесі капитан Джеймс Учред Фаридің басшылығымен оңтүстікке қарай қайта топтасты. Сағат 02:25-те олар неміс желісінің артқы жағын көрді. Ол жетекшісінен олар ағылшын немесе неміс кемелері деп ойлағанын сұрады. Ол олардың неміс екенін ойлап, шығысқа қарай бұрылып, неміс шекарасынан алыстап кетті. Барлық, бірақ Moresby артқы соңынан, қараңғылық арқылы ол төрт пре-дредноут соғыс кемесі болды деп ойлаған нәрсе көрді. Ол жаудың батыста екенін көрсететін сигналды көтерді, содан кейін оқ ату қашықтығына жақындап, сағат 02:37-де жоғары жылдамдықта орнатылған торпеданы атып, содан кейін өз флотилиясына қайта қосылу үшін бұрылды. Төрт пре-дредноут соғыс кемесі шындығында екі пре-дредноут, Schleswig Holstein және , және әскери крейсерлер Von der Tann және Derfflinger болды. Von der Tann торпеданы байқап, одан жақын өтпеу үшін оңға қарай тізгін бұруға мәжбүр болды. Moresby Champion-ға оның соққандығына көз жеткізіп қайтып келді. Критикалық зақымдалған және суға батып бара жатқан Seydlitz, кері қайтару кезінде мүшкел қиындықтарды бастан өткерді: 1 маусым кешінде жерге отырып, одан да көп суға толғаннан кейін, ол мұңайып портқа қарай кері жүрді, 2 маусым таңында сағат 07:30-да тіреуіш тастады. Немістердің қашуына британдық Әскери-теңіз министрлігінің Лондон қаласындағы теңіз барлауы алған жеті маңызды радиохабарларды түнгі уақытта неміс флотының нақты орны, бағыты және ниеттерін көрсетпеуі көмектесті. Бір хабарлама сағат 23:15-те Джелликоға жіберілді, ол неміс флотының бағыты мен жылдамдығын сағат 21:14-ке дейін дәл баяндады. Алайда, күнінің басында неміс флоты әлі де портта екенін хабарлаған қателікті сигнал және сағат 22:45-те неміс флотының басқа да ықтимал емес орнын берген барлау сигналы оның барлау туралы хабарламаларға сенімділігін азайтты. Егер басқа хабарламалар жіберілгенде, сағат 23:15-те алынған ақпаратты растаса, немесе британдық кемелер неміс эсминецтерімен, крейсерлерімен және линкорларымен болған кездесулер мен шайқастарды дәл баяндаса, онда Джеллико Ширді Хорнс рифінде тоқтату үшін бағытын өзгерте алатын еді. Жіберілмеген ұсталған хабарламалар сол түні қызметте қалған кіші офицерге тиісінше тіркелді, ол олардың маңыздылығын түсінбеді. Джеллико Ширдің орны туралы сағат 04:15-те білген кезде, неміс флоты қуып жете алмайтынша алыс кеткен еді және шайқасты қайта бастау мүмкін емес екені анық болды.

At 21:00, Jellicoe, conscious of the Grand Fleet's deficiencies in night fighting, decided to try to avoid a major engagement until early dawn. He placed a screen of cruisers and destroyers behind his battle fleet to patrol the rear as he headed south to guard Scheer's expected escape route. In reality, Scheer opted to cross Jellicoe's wake and escape via Horns Reef. Luckily for Scheer, most of the light forces in Jellicoe's rearguard failed to report the seven separate encounters with the German fleet during the night; the very few radio reports that were sent to the British flagship were never received, possibly because the Germans were jamming British frequencies. Many of the destroyers failed to make the most of their opportunities to attack discovered ships, despite Jellicoe's expectations that the destroyer forces would, if necessary, be able to block the path of the German fleet. Jellicoe and his commanders did not understand that the furious gunfire and explosions to the north (seen and heard for hours by all the British battleships) indicated that the German heavy ships were breaking through the screen astern of the British fleet. The most powerful British ships of all (the 15 inch guns of the 5th Battle Squadron) directly observed German battleships crossing astern of them in action with British light forces, at ranges of or less, and gunners on HMS Malaya made ready to fire, but her captain declined, deferring to the authority of Rear Admiral Evan Thomas—and neither commander reported the sightings to Jellicoe, assuming that he could see for himself and that revealing the fleet's position by radio signals or gunfire was unwise. While the nature of Scheer's escape, and Jellicoe's inaction, indicate the overall German superiority in night fighting, the results of the night action were no more clear cut than were those of the battle as a whole. In the first of many surprise encounters by darkened ships at point blank range, Southampton, Commodore Goodenough's flagship, which had scouted so proficiently, was heavily damaged in action with a German Scouting Group composed of light cruisers, but managed to torpedo , which went down at 22:23 with all but 9 hands (320 officers and men). From 23:20 to approximately 02:15, several British destroyer flotillas launched torpedo attacks on the German battle fleet in a series of violent and chaotic engagements at extremely short range (often under ). At the cost of five destroyers sunk and some others damaged, they managed to torpedo the light cruiser , which sank several hours later, and the pre dreadnought , which blew up and sank with all hands (839 officers and men) at 03:10 during the last wave of attacks before dawn. Spitfire survived and made it back to port. Another German cruiser, Elbing, was accidentally rammed by the dreadnought and abandoned, sinking early the next day. Of the British destroyers, , , , and were lost during the night fighting. Just after midnight on 1 June, and other German battleships sank Black Prince of the ill fated 1st Cruiser Squadron, which had blundered into the German battle line. Deployed as part of a screening force several miles ahead of the main force of the Grand Fleet, Black Prince had lost contact in the darkness and took a position near what she thought was the British line. The Germans soon identified the new addition to their line and opened fire. Overwhelmed by point blank gunfire, Black Prince blew up (all 857 officers and men were lost), as her squadron leader Defence had done hours earlier. Lost in the darkness, the battlecruisers Moltke and Seydlitz had similar point blank encounters with the British battle line and were recognised, but were spared the fate of Black Prince when the captains of the British ships, again, declined to open fire, reluctant to reveal their fleet's position. At 01:45, the sinking battlecruiser Lützow – fatally damaged by Invincible during the main action – was torpedoed by the destroyer on orders of Lützows Captain Viktor von Harder after the surviving crew of 1,150 transferred to destroyers that came alongside. At 02:15, the German torpedo boat suddenly had its bow blown off; V2 and V6 came alongside and took off the remaining crew, and the V2 then sank the hulk. Since there was no enemy nearby, it was assumed that she had hit a mine or had been torpedoed by a submarine. At 02:15, five British ships of the 13th Destroyer Flotilla under Captain James Uchtred Farie regrouped and headed south. At 02:25, they sighted the rear of the German line. inquired of the leader as to whether he thought they were British or German ships. Answering that he thought they were German, Farie then veered off to the east and away from the German line. All but Moresby in the rear followed, as through the gloom she sighted what she thought were four pre dreadnought battleships away. She hoisted a flag signal indicating that the enemy was to the west and then closed to firing range, letting off a torpedo set for high running at 02:37, then veering off to rejoin her flotilla. The four pre dreadnought battleships were in fact two pre dreadnoughts, Schleswig Holstein and , and the battlecruisers Von der Tann and Derfflinger. Von der Tann sighted the torpedo and was forced to steer sharply to starboard to avoid it as it passed close to her bows. Moresby rejoined Champion convinced she had scored a hit. Seydlitz, critically damaged and very nearly sinking, barely survived the return voyage: after grounding and taking on even more water on the evening of 1 June, she had to be assisted stern first into port, where she dropped anchor at 07:30 on the morning of 2 June. The Germans were helped in their escape by the failure of the British Admiralty in London to pass on seven critical radio intercepts obtained by naval intelligence indicating the true position, course and intentions of the High Seas Fleet during the night. One message was transmitted to Jellicoe at 23:15 that accurately reported the German fleet's course and speed as of 21:14. However, the erroneous signal from earlier in the day that reported the German fleet still in port, and an intelligence signal received at 22:45 giving another unlikely position for the German fleet, had reduced his confidence in intelligence reports. Had the other messages been forwarded, which confirmed the information received at 23:15, or had British ships reported accurately sightings and engagements with German destroyers, cruisers and battleships, then Jellicoe could have altered course to intercept Scheer at the Horns Reef. The unsent intercepted messages had been duly filed by the junior officer left on duty that night, who failed to appreciate their significance. By the time Jellicoe finally learned of Scheer's whereabouts at 04:15, the German fleet was too far away to catch and it was clear that the battle could no longer be resumed.

Нәтиже

Ұлы флоттың да, Ашық теңіз флотының да мақсаттарының кем дегенде бір бөлігіне жеткендігін айтуға болады, сондықтан Ұлыбритания да, Германия да Ютландия шайқасында жеңіске жеткенін әр түрлі уақытта мәлімдеді. Қай ел жеңіске жеткен, немесе шайқаста жеңімпаз болған ешкім болды ма, дегенде пікір білдірушілердің арасында келісім жоқ.

Есеп беру

2 маусым күні түскі уақытта неміс билігі Поммерн мен Висбаденді жоғалтудың орнына, жеңіс туралы баспасөз мәлімдемесі жасады, онда бір линкор, екі ұрыс крейсері, екі бронекруизер, жеңіл крейсер, бір суасты кемесі және бірнеше эсминецтердің жойылғаны айтылды. Лютцов, Эльбинг және Ростоктың батырылғаны туралы ақпарат жауға жетпеуі үшін жасырылды. Скагеррак жеңісі баспасөзде кеңінен жарияланды, балаларға демалыс берілді және бүкіл ел тойлады. Кайзер әлем тарихында жаңа кезеңнің басталғанын мәлімдеді. Соғыстан кейін неміс тарихы бұл шайқасты жеңіс ретінде көрсетті және ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін тойланып келді. Ұлыбританияда алғашқы ресми хабар неміс радиохабарлары арқылы тарады. Кемелер портқа келіп, экипаждар достары мен туыстарына өздерінің аман қалғанын және шамамен 6000 адамның қаза болғанын хабарлады. Билік жаңалықты жасыруды қарастырды, бірақ ол бұрыннан кеңінен тараған еді. Кейбір экипаждар жағаға шыққанда, туыстарына олардың қаза болғаны туралы жалған хабар тарағанын білді, ал басқалары жеңіліске ұшырағаны үшін кінәланды. 2 маусым күні сағат 19:00-де Адмиралтейство Джелликодан алынған мәліметтерге негізделген, екі тараптың да шығындары туралы қысқа мәлімдеме жасады. Келесі күні британдық газеттер неміс жеңісі туралы хабарлады. "Дейли Миррор" газеті Германияның Әскери-теңіз департаментінің директорының Рейхстагта сөйлеген сөзін келтірді: "Шайқастың нәтижесі – біздің күштеріміздің өте күшті қарсыласқа қарсы маңызды жетістігі". Британ халқы ұзақ күткен шайқастың Германияның жеңісімен аяқталғанына таң қалды. 3 маусымда Адмиралтейство неміс шығындары туралы толыққанды мәлімдеме жасады, ал келесі күні одан да әрі асыра сілтемелер жасады. Алайда, 7 маусымда Германия Лютцов пен Ростоктың жоғалуын мойындағаннан кейін, шайқастың жеңіліс екенін түсінуге бастады. Халықаралық қауымдастық бұл шайқасты британдықтардың шартты жеңісі деп бағалай бастады, өйткені Германияның Солтүстік теңіздегі күш тепе-теңдігін өзгерту әрекеті сәтсіз аяқталды. Шілде айында Сомма шайқасынан келген жаман жаңалықтар британдықтардың санасынан Ютландия шайқасы туралы алаңдаушылықты ығыстырды.

At midday on 2 June, German authorities released a press statement claiming a victory, including the destruction of a battleship, two battlecruisers, two armoured cruisers, a light cruiser, a submarine and several destroyers, for the loss of Pommern and Wiesbaden. News that Lützow, Elbing and Rostock had been scuttled was withheld, on the grounds this information would not be known to the enemy. The victory of the Skagerrak was celebrated in the press, children were given a holiday and the nation celebrated. The Kaiser announced a new chapter in world history. Post war, the official German history hailed the battle as a victory and it continued to be celebrated until after World War II. In Britain, the first official news came from German wireless broadcasts. Ships began to arrive in port, their crews sending messages to friends and relatives both of their survival and the loss of some 6,000 others. The authorities considered suppressing the news, but it had already spread widely. Some crews coming ashore found rumours had already reported them dead to relatives, while others were jeered for the defeat they had suffered. At 19:00 on 2 June, the Admiralty released a statement based on information from Jellicoe containing the bare news of losses on each side. The following day British newspapers reported a German victory. The Daily Mirror described the German Director of the Naval Department telling the Reichstag: "The result of the fighting is a significant success for our forces against a much stronger adversary". The British population was shocked that the long anticipated battle had been a victory for Germany. On 3 June, the Admiralty issued a further statement expanding on German losses, and another the following day with exaggerated claims. However, on 7 June the German admission of the losses of Lützow and Rostock started to redress the sense of the battle as a loss. International perception of the battle began to change towards a qualified British victory, the German attempt to change the balance of power in the North Sea having been repulsed. In July, bad news from the Somme campaign swept concern over Jutland from the British consciousness.

Бағалаулар

Ютландия – 1904 жылғы Сары теңіз шайқасынан және 1905 жылғы Цусима шайқасынан кейін, орыс-жапон соғысы кезінде болаттан жасалған линкорлар арасындағы үшінші флоттық шайқас. Ютландия шайқасында 99 кемеден тұратын неміс флоты британдық кемелерді батырды, ал 151 кемеден тұратын британдық флот неміс кемелерін батырды. Британдықтар 6 094 теңізшіні, ал немістер 2 551 теңізшіні жоғалтты. Lion және Seydlitz сияқты бірнеше кемелер ауыр зақымдар алды. 1916 жылдың жазында Неміс Ашық теңіз флотының стратегиясы – Корольдік флоттың сандық артықшылығын азайту болды. Ол үшін, жаудың жекелеген негізгі кемелеріне күшін жұмылдырып, ауыр кемелерде теңдікке қол жеткізгенше жалпы флоттық шайқасқа тартылудан жалтарды. Тактикалық тұрғыдан алғанда, Ашық теңіз флоты Ютландия шайқасында Ұлы флотқа қарағанда әлдеқайда көп шығын келтірді, және немістер шайқас орнында қалуға ниет білдірмеді. Сондықтан, кейбір тарихшылар немістердің Ютландиядағы жеңіске қол жеткізгенін қолдайды. Немістер бірден үлкен жеңіске жеткендерін мәлімдеді, ал британдықтар, керісінше, қысқаша және қарапайым нәтижелерді хабарлады. Халықтың наразылығына жауап ретінде Адмиралтействоның бірінші лорды Артур Балфур Уинстон Черчилльден оң және толыққанды екінші баяндама жазуды сұрады. Алайда, Шир осындай шығындармен болатын келесі шайқастардың Ашық теңіз флотын Ұлы флотты азайтудан бұрын құртатынын түсінген сияқты. 19 тамыздағы шабуылды Ұлы флот тосқауылға алғаннан кейін, ол Ұлы флоттың портқа оралғанға дейін Корольдік флоттың жекелеген эскадрильясын тұтқындау мүмкін емес деп ойлады. Сондықтан Ашық теңіз флоты Солтүстік теңізге жасаған шабуылдарын тоқтатып, 1917 жылдың көп бөлігінде Балтық теңізіне көшті, ал Шеер Британияға қарсы тактикасын Атлантикадағы шектеусіз су асты кемелері соғысына ауыстырды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, оқиғаға қатысты көптеген зерттеулер жасалды, бірақ нақты келісімге қол жеткізілмеді. Шайқас бастапқыда шешілмейтін деп есептелді, және бұл көзқарас әлі де күшін сақтап тұр. Саны жағынан басымдыққа қарамастан, британдықтар Трафальгарға ұқсас шешуші шайқасқа деген үміттерімен көңілі қалды, сондай-ақ Альфред Маханның ықпалды стратегиялық доктриналарының мақсатына жете алмады. Ашық теңіз флоты флоты ретінде сақталды. Оның көп бөлігі бір айдың ішінде қалпына келтірілді, тіпті шайқаста ең көп зақымданған Seydlitz кемесі қазан айына қарай жөнделіп, қараша айында ресми түрде қызметке қайта оралды. Алайда, немістер британдық флоттың маңызды бөлігін жоюға қол жеткізе алмады және Ашық теңіз флотының Атлант мұхитында жұмыс істеуіне жағдай жасау мақсатында ешқандай прогресс болмады. Кейіннен Ютландия британдықтардың стратегиялық жеңісі деп есептеуге көптеген қолдау көрсетілді. Британдықтар неміс флотын жоймаған және жауларынан көбірек кемелер мен адамдарды жоғалтқан болса да, немістер портқа шегінді. Шайқас аяқталған кезде британдықтар аймақтың бақылауында болды. Британия блокаданы күшінде ұстап, Германияның маңызды импортын 55%-ға дейін төмендетті, бұл Германияның соғыс жүргізу қабілетіне әсер етті. Неміс флоты Солтүстік теңізге тек үш рет шабуыл жасады: 19 тамызда, 1916 жылғы қазанда және 1918 жылғы сәуірде. Үшеуі де капиталдық кемелермен қарсылыққа ұшырамады және екі тарап та миналар мен су асты кемелерінің тәуекелдерін қабылдауға дайын болмағандықтан тез тоқтатылды. Осы үш сәтсіз операциядан басқа, Ашық теңіз флоты – британдық флотпен тағы бір кездесуді қауіптенбеуге ниеттеніп – соғыстың қалған бөлігінде Балтық теңізінде өз қызметін шектеді. Джелликоу миналар мен су асты кемелерінің қаупіне байланысты Ұлы флотқа Хорнс рифінің оңтүстігіне баруға тыйым салатын бұйрық берді. Неміс теңіз сарапшысы 1918 жылдың қарашасында Ютландия туралы жазған: "Біздің флоттың шығындары ауыр болды. 1916 жылдың 1 маусымында әрбір ойлы адам үшін бұл шайқас соңғысы болуы керек екені анық болды". Шайқас аяқталған кезде британдықтар сандық артықшылықтарын сақтап, 23 дредноутқа және төрт жеңіл крейсерге ие болды, ал немістерде 10 дредноут ғана болды. Бір айдан кейін Ұлы флот Ютландияға барудан бұрынғыдан күшті болды. Жақында жасалған бірнеше бағалауларда Ютландия, линкорлар арасындағы соңғы ірі флоттық шайқас, су асты кемелерінің, миналардың және торпедалардың дамуынан кейін линкорлардың маңыздылығын көрсеткені айтылды. Бұл көзқарас бойынша, Ютландияның ең маңызды салдары немістердің Атлантикада шектеусіз су асты кемелері соғысын бастауы болды. Соғыстар арасында көптеген линкорлар салынған болса да, бұл нәтиже флоттық шайқастардың дәстүрлі парадигмасына сәйкес технологиялық таңдауларды шектеген линкор жақтастарының теңіз шешімдерін қабылдаудағы әлеуметтік үстемдігін көрсетеді. Линкорлар Екінші дүниежүзілік соғыста салыстырмалы түрде аз рөл атқарды, онда су асты кемелері мен ұшақ тасушылар теңіз соғысының басты шабуылдық құралдары болып қалыптасты.

Jutland was the third fleet action between steel battleships, following the Battle of the Yellow Sea in 1904 and the Battle of Tsushima in 1905, during the Russo Japanese War. At Jutland, the Germans, with a 99 strong fleet, sank of British ships, while a 151 strong British fleet sank of German ships. The British lost 6,094 seamen; the Germans 2,551. Several other ships were badly damaged, such as Lion and Seydlitz. As of the summer of 1916, the High Seas Fleet's strategy was to whittle away the numerical advantage of the Royal Navy by bringing its full strength to bear against isolated squadrons of enemy capital ships whilst declining to be drawn into a general fleet battle until it had achieved something resembling parity in heavy ships. In tactical terms, the High Seas Fleet had clearly inflicted significantly greater losses on the Grand Fleet than it had suffered itself at Jutland, and the Germans never had any intention of attempting to hold the site of the battle, so some historians support the German claim of victory at Jutland. The Germans declared a great victory immediately afterwards, while the British by contrast had only reported short and simple results. In response to public outrage, the First Lord of the Admiralty Arthur Balfour asked Winston Churchill to write a second report that was more positive and detailed. However, Scheer seems to have quickly realised that further battles with a similar rate of attrition would exhaust the High Seas Fleet long before they reduced the Grand Fleet. Further, after the 19 August advance was nearly intercepted by the Grand Fleet, he no longer believed that it would be possible to trap a single squadron of Royal Navy warships without having the Grand Fleet intervene before he could return to port. Therefore, the High Seas Fleet abandoned its forays into the North Sea and turned its attention to the Baltic for most of 1917 whilst Scheer switched tactics against Britain to unrestricted submarine warfare in the Atlantic. At a strategic level, the outcome has been the subject of a huge amount of literature with no clear consensus. The battle was widely viewed as indecisive in the immediate aftermath, and this view remains influential. Despite numerical superiority, the British had been disappointed in their hopes for a decisive battle comparable to Trafalgar and the objective of the influential strategic doctrines of Alfred Mahan. The High Seas Fleet survived as a fleet in being. Most of its losses were made good within a month—even Seydlitz, the most badly damaged ship to survive the battle, was repaired by October and officially back in service by November. However, the Germans had failed in their objective of destroying a substantial portion of the British Fleet, and no progress had been made towards the goal of allowing the High Seas Fleet to operate in the Atlantic Ocean. Subsequently, there has been considerable support for the view of Jutland as a strategic victory for the British. While the British had not destroyed the German fleet and had lost more ships and lives than their enemy, the Germans had retreated to harbour; at the end of the battle, the British were in command of the area. Britain enforced the blockade, reducing Germany's vital imports to 55%, affecting the ability of Germany to fight the war. The German fleet would only sortie into the North Sea thrice more, with a raid on 19 August, one in October 1916, and another in April 1918. All three were unopposed by capital ships and quickly aborted as neither side was prepared to take the risks of mines and submarines. Apart from these three abortive operations the High Seas Fleet—unwilling to risk another encounter with the British fleet—confined its activities to the Baltic Sea for the remainder of the war. Jellicoe issued an order prohibiting the Grand Fleet from steaming south of the line of Horns Reef owing to the threat of mines and U boats. A German naval expert, writing publicly about Jutland in November 1918, commented, "Our Fleet losses were severe. On 1 June 1916, it was clear to every thinking person that this battle must, and would be, the last one". At the end of the battle, the British had maintained their numerical superiority and had 23 dreadnoughts ready and four battlecruisers still able to fight, while the Germans had only 10 dreadnoughts. One month after the battle, the Grand Fleet was stronger than it had been before sailing to Jutland. A third view, presented in a number of recent evaluations, is that Jutland, the last major fleet action between battleships, illustrated the irrelevance of battleship fleets following the development of the submarine, mine and torpedo. In this view, the most important consequence of Jutland was the decision of the Germans to engage in unrestricted submarine warfare. Although large numbers of battleships were constructed in the decades between the wars, it has been argued that this outcome reflected the social dominance among naval decision makers of battleship advocates who constrained technological choices to fit traditional paradigms of fleet action. Battleships played a relatively minor role in World War II, in which the submarine and aircraft carrier emerged as the dominant offensive weapons of naval warfare.