Кіріспе
Неміс империясының әскери-теңіз флоты 1871-1919 жылдар аралығында
Неміс империясының әскери-теңіз флоты, немесе Kaiserliche Marine (Императорлық әскери-теңіз флоты) 1871-1919 жылдар аралығында болған Неміс империясының әскери-теңіз күштері болды. Ол негізінен жағалауды қорғауға арналған шағын Пруссия флотынан (1867 жылдан бастап Солтүстік Германия Федеративтік флоты) өркендеді. Вильгельм II императоры флотының қуатын едәуір арттырды. Басты басшысы – адмирал Альфред фон Тирпиц, ол американдық стратег Альфред Тайер Маханның теңіз күштері теориясын қабылдап, флотының көлемін және сапасын арттырды. Осының нәтижесінде Ұлыбританиямен теңіздік қарулану жарысы басталды, себебі неміс флоты әлемдегі ең ірі теңіз күштерінің біріне айналды, ол Корольдік теңіз флотынан кейін екінші орынға таңылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның су үсті флоты тиімсіз болды; оның жалғыз ірі шайқасы – Ютландия шайқасы тең түсті, бірақ соғыстың қалған бөлігінде флотының көп бөлігін портта ұстады. Су асты кемелері флоты едәуір кеңейтілді және U-боттар науқаны кезінде британдық жабдықтау жүйесіне қауіп төндірді. Соғыс бітімінің шарты бойынша Императорлық әскери-теңіз флотының негізгі кемелерін одақтастарға тапсыруға бұйрық берілді, бірақ олар өз экипаждарымен батырылды. Императорлық әскери-теңіз флотының барлық кемелері Seiner Majestät Schiff (Оның Шаңырақты Кемесі) деген мағынаны білдіретін SMS атауын алды.
Жетістіктер
Императорлық әскери-теңіз флоты маңызды операциялық жетістіктерге қол жеткізді. Коронель шайқасында ол Корольдік теңіз флотына жүз жылдан астам уақыттан бері алғашқы ірі жеңіліс сыйлады, бірақ кейіннен Фолкленд аралдары шайқасында неміс кемелер тобы жеңілді, тек бір кеме ғана құрылудан құтылды. Флот Ютландия шайқасындағы теңіз шайқасынан жоғалтқан кемелерінен көп кемені жойған күйде шықты, бірақ осы екі шайқастың стратегиялық маңызы шамалы болды. Императорлық әскери-теңіз флоты соғыс кезінде су асты кемелерін ірі масштабта сәтті қолданған алғашқы флот болды, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін 375 су асты кемесі құрамына қабылданды, сонымен қатар цеппелиндерді де пайдаланды. Ол Корольдік теңіз флотының кемелерінің санына жетпесе де, Ұлы соғыстың көп бөлігінде жақсырақ оқ-дәрілер мен жанармай сияқты технологиялық артықшылықтарына ие болды, осының арқасында су үстінен жасалған шабуылдан кемелер жарылысқа ұшырап батып кеткен жоқ, алайда ескі пре-дредноут Ютландия шайқасында су астынан жасалған шабуылдан оқ-дәрі қоймасы жарылып, тез батып кетті.
1871-1888 жылдар, император Вильгельм I
Германияның пруссиялық басшылығымен бірігуі 1871 жылы Императорлық теңіз флотының құрылуының шешуші сәті болды. Жаңадан құрылған император Вильгельм I, Пруссия королі ретінде, жаңа империя құрамына кіретін ең күшті мемлекеттің басшысы болған. Теңіз флоты Германияның бірігуіне қатысқан алдыңғы ұйым – Солтүстік Германия конфедерациясының флотымен бірдей болды, ол 1867 жылы Пруссия Корольдігінің теңіз флотын мұра еткен еді. Жаңа империяның конституциясының 53-бабы теңіз флотының тәуелсіз ұйым екенін мойындады, бірақ 1888 жылға дейін оған армия офицерлері басшылық етті және бастапқыда пруссиялық армияның ережелерін қабылдады. Жоғарғы қолбасшылық императорға берілді, бірақ оның алғашқы тағайындалған басшысы – генерал-лейтенант Альбрехт фон Стош болды. Балтық теңізіндегі Киль және Солтүстік теңізіндегі Вильгельмсхавен теңіз флотының негізгі базалары болды. Бұрынғы Теңіз министрлігі 1872 жылдың 1 ақпанында Императорлық адмиралтействоға айналды, ал Стош 1875 жылы адмирал атағын алды. Жаңа Императорлық теңіз флотының басты міндеті бастапқыда жағалауды қорғау болды, Франция мен Ресей Германияның болашақтағы ең мүмкін жаулары деп есептелді. Теңіз флотының міндеті – жау әскерлерінің жағаға қонуына жол бермеу және жағалау қалаларын бомбалаудан қорғау болды. 1872 жылдың наурыз айында офицерлерді даярлау үшін Кильде Германияның Императорлық теңіз академиясы құрылды, содан кейін мамыр айында «Машина инженерлері корпусы», ал 1873 жылдың ақпанында «Медицина корпусы» құрылды. 1879 жылдың шілдесінде торпедалар мен миналармен айналысатын жеке «Торпеда инженерлері корпусы» құрылды. 1883 жылы Стошті генерал граф Лео фон Каприви алмастырды. Осы кезде теңіз флотында жеті бронефрегат және төрт бронекорвет, 400 офицер және 5000 сарбаз болды. Жағалауды қорғау мақсаттары көбінесе өзгермеді, бірақ торпеданы дамытуға жаңа басымдық берілді, ол салыстырмалы түрде кішкентай кемелердің үлкен кемелерге сәтті шабуыл жасауына мүмкіндік берді. 1887 жылдың қазан айында Вильгельмсхавенде бірінші торпедалық дивизия, ал Кильде екінші торпедалық дивизия құрылды. 1887 жылы Каприви он бронефрегат салуды сұрады. Бұл кезде әскерді дамытуға көбірек мән берілді, оның соғыста маңызды болатыны күтілді. Алайда, Киль каналы 1887 жылдың маусым айында салынды, ол Солтүстік теңізді Ютландия түбегі арқылы Балтық теңізімен байланыстырды, бұл неміс кемелеріне басқа елдер бақылайтын сулардан өтуді болдырмай, екі теңіз арасында саяхаттауға мүмкіндік берді. Бұл сауда кемелерінің сапарын қысқартты, бірақ неміс теңіз флотын ең қызықтырған екі аймақты біріктірді, бұл 150 миллион маркаға түсті. Осы кезде Императорлық теңіз флотында 534 офицер және 15 480 сарбаз болды. Теңіз күшін кеңейту идеясына 1888-1914 жылдар аралығында Германия қарулы күштерінің үш басшысы – Вальдерзе, Шлиффен және Мольтке қарсы болды. Императордың ниеттері кеңінен белгілі болғанда оған одан да көп қарсылық білдірілген болар еді. Оның орнына ол теңіз флотын біртіндеп кеңейту жоспарын жүзеге асырды. 1888 жылдың шілдесінде Вильгельм II вице-адмирал Александр фон Монсты адмиралтействоның басшысы етіп тағайындады. Монс «Мерседес» типті темір кемелерін жобалауға жетекшілік етті, олардың төртеуі 1894 жылы әрқайсысы 16 миллион маркаға және 10 000 тонна салмаққа салынды. 1889 жылы Вильгельм II теңіз флотының жоғары деңгейін қайта ұйымдастырды, Теңіз кабинетін (Marine Kabinett) құрды, ол Германия Императорлық әскери кабинетіне тең болды, ол бұрын армия мен теңіз флоты үшін де осы рөлді атқарған. Теңіз кабинетінің басшысы теңіз күштеріне жоғарылатулар, тағайындаулар, әкімшілік және бұйрықтар беру үшін жауапты болды. Капитан Густав фон Сенден Бибран оның бірінші басшысы болып тағайындалды және 1906 жылға дейін сол қызметте болды, содан кейін ұзақ жылдар бойы қызмет еткен адмирал Георг Александр фон Мюллер алмастырды. Императорлық адмиралтейство таратылды және оның міндеттері екі ұйымға бөлінді. Императорлық теңіз флотының жоғарғы бас қолбасшысының жаңа лауазымы құрылды, ол кемелерді орналастыру, стратегия және тактика үшін жауапты болды, бұл армияның жоғарғы қолбасшысына тең болды. Вице-адмирал Макс фон дер Гольц 1889 жылы тағайындалды және 1895 жылға дейін қызмет етті. Кемелерді салу және күтіп ұстау және жабдықтарды алу Императорлық теңіз флотының мемлекеттік хатшысының (Reichsmarineamt) міндеті болды, ол канцлерге жауапты және рейхстагқа теңіз мәселелері бойынша кеңес беретін. Бірінші тағайындалған – контр-адмирал Карл Эдуард Хейснер, содан кейін 1890 жылдан 1897 жылға дейін контр-адмирал Фридрих фон Хольманн болды. Осы үш департамент басшысының әрқайсы Вильгельм II-ге жеке есеп берді. 1895 жылы бес «Бранденбург» типті эскадралық кемелерді салуға қаржы мақұлданды, олар 1902 жылға дейін аяқталды. Кемелер өз уақытында инновациялық болды, күрделі су өткізбейтін бөлімдер жүйесін енгізді және жарылыстарды жұмсарту үшін кеменің қабырғаларына көмір орналастырды. Алайда, кемелер үлкенірек артиллериялық қаруларға бағытталған тенденцияға қарсы болды, «Бранденбург» дизайнынан кіші диаметрлі қарулары болды, бірақ жылдам зарядтау дизайнымен және күшті қосымша қарулармен жабдықталды. Құны әрқайсысы 21 миллион маркаға дейін өсті, ал салмағы 11 500 тоннаға жетті. 1892 жылы Германия «Газелле» қорғалған крейсерін іске қосты, ол үш пернелі болған теңіз кемесінің біріншісі болды. Одан кейін бес «Бремена» типті қорғалған крейсері келді, Германия салған соңғы «қорғалған», «бронеленген» крейсер класы. Кемелер 1898-1900 жылдар аралығында аяқталды, палубалық бронясы болды, бірақ бортында бронясы болмады және шетелдегі міндеттерге арналған. Қаржы тапшылығы ұзақ қашықтықтағы жұмыстарға арналған немесе флоттық жұмыстарға арналған бірнеше крейсер дизайндарын жасау мүмкін болмады. Бронеленген крейсер дизайны жұмысы 1896 жылы басталды және 1900 жылы пайдалануға берілді.
1897-1906 жылдар аралығында Тирпиц пен Әскери-теңіз флотының шоттары
1897 жылдың 18 маусымында контр-адмирал Альфред фон Тирпиц әскери-теңіз флотының мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және осы лауазымда он тоғыз жыл қызмет етті. Тирпиц Германияның шетелдегі аумақтарын қорғау үшін қажетті кеңейтілген флот құруды қолдады. Ол парламентті флотты кеңейтуге рұқсат беретін бірнеше заң жобаларын қабылдауға көндірді. Германияның сыртқы саясаты, Ото фон Бисмарк саясатындай, Германия интеграциясын және әскери күшін нығайта отырып, шетелдегі ірі державалардың ықпалын ауыртпауға бағытталған еді. Енді Германия басқа елдермен бәсекелесуге тиіс болды. Тирпиц флотты танымал ету мақсатында жарнамалық науқанды бастады. Ол флот туралы танымал журналдар шығарды, Альфред Тейер Маханның «Теңіз күшінің тарихқа әсері» атты еңбегін, онда теңіз күштерінің маңыздылығы дәлелденген, неміс тіліне аударып, газеттерде жариялады, қолдау митингтерін ұйымдастырды және саясаткерлер мен өнеркәсіпшілерді флот сараптамасына шақырды. Саясаткерлерге ықпал ету және жариялау үшін түрлі қысым топтары құрылды. Мұндай ұйымдардың бірі – флот лигасы немесе Flottenverein – болат өнеркәсібінің (Альфред Крупп), кеме жасаушылық орындары мен банктердің басшыларымен құрылды және бір миллионнан астам мүшесі болды. Саяси партияларға әскери-теңіз заңдарын қолдау үшін импортталған астыққа салық салу сияқты жеңілдіктер ұсынылды. 1898 жылдың 10 сәуірінде Рейхстаг бірінші әскери-теңіз заң жобасын қабылдады. Ол 1904 жылдың 1 сәуіріне дейін 19 линкор, 8 бронекрейсер, 12 ірі крейсер және 30 жеңіл крейсерден тұратын флотты ұстауға рұқсат берді. Барлық кемелер есепке алынды, бірақ заң жобасында кемелерді әр 25 жылда бір рет ауыстыру қарастырылған. Флотты басқаруға жыл сайын бес миллион марка бөлінді, кеме жасауға арналған жалпы бюджет 408 миллион марканы құрады. Бұл Германия флотын Франция мен Ресейге қарсы тұруға мүмкіндік беретін күшке жеткізді, бірақ әлемдегі ең ірі флот – Корольдік флоттан кем болатын еді. Қытайдағы Боксерлер көтерілісі мен Бур соғысынан кейін 1900 жылдың 14 маусымында екінші әскери-теңіз заң жобасы қабылданды. Бұл флоттың санын шамамен екі есеге көбейтіп, 38 линкор, 20 бронекрейсер, 38 жеңіл крейсерге жеткізді. Маңыздысы, заң жобасында құрылыс бағдарламасына жұмсалатын жалпы шығынның лимиті белгіленбеген. Флотқа жұмсалатын шығындар салық арқылы өтеуге тым үлкен болды: Рейхстагтың салық салуды кеңейтуге шектеулі өкілеттігі болды, ал Германия штаттарымен келісімдер жасау саяси тұрғыдан мүмкін емес деп есептелді. Оның орнына заң жобасы ірі несиелер есебінен қаржыландырылды. Тирпиц 1899 жылы линкорлардың санын 45-ке дейін жеткізу мүмкіндігін қарастырды, бұл мақсат 1909 жылы 48-ге дейін өсті. Тирпицтің басты мақсаты – Корольдік флотқа теңесетін флот құру еді. Британдық қоғамдық пікір Германияға қарсы болғандықтан, адмирал сэр Джон Фишер екі рет – 1904 және 1908 жылдары – Ұлыбританияның қазіргі теңіздік басымдығын пайдаланып, Германия флотын «Копенгагендеуді» ұсынды, яғни 1801 және 1807 жылдары Корольдік флот Дания флотына қарсы жасағандай, Киль мен Вильгельмшафен теңіз базаларына қарсы алдын ала соққы беруді ұсынды. Тирпиц егер флоттың саны Ұлыбританияның капиталдық кемелерінің үштен екі бөлігіне жетсе, онда қақтығыста жеңіске жету мүмкіндігі бар екенін мәлімдеді. Ұлыбритания бүкіл әлемде флотын ұстап, басқа да теңіз күштерін ескеруге тиіс болды, ал неміс флоты неміс суларында шоғырландырылуы мүмкін еді. Ұлыбританияға төнген қауіпті азайтуға тырысты, бірақ неміс флоты екінші қатарлы басқа флоттармен теңестірілген кезде, оны сынға алуды көздеген бір үлкен флоттың атауын алудан қашу мүмкін емес болды. Тирпиц Германияның теңіз флотына қызығушылық танытқан басқа да екінші дәрежелі державалар онымен одақтасады деп үміттенді. Теңізде қару-жарақ жарысын бастау саясаты Ұлыбританияның қалай жауап бере алатынын дұрыс қарастырмады. 1889 жылғы «Теңіздік қорғаныс туралы» заңда көрсетілген британдық саясат Ұлыбританияның ең үлкен екі қарсыласынан асып түсетін теңіз флотын ұстап тұру болды. Британдық Адмиралтейство Германияның флоты 1906 жылға қарай әлемдегі екінші ірі флот болады деп есептеді. Корольдік флотқа үлкен реформалар жасалды, әсіресе 1904 жылдан 1909 жылға дейін бірінші теңіз лорды ретінде Фишер. 154 ескі кеме, оның ішінде 17 линкор, жаңа кемелерге жол ашу үшін бұзылды. Оқыту және оқ-дәрі бойынша реформалар, кемшіліктерді жою үшін енгізілді, бұл Тирпицтің кемелеріне басымдық беру үшін есептелген. Британдық суларда көбірек капиталдық кемелер орналастырылды. 1902 жылғы Жапониямен жасалған шарттың арқасында кемелерді Шығыс Азиядан шығаруға мүмкіндік болды, ал 1904 жылғы Франциямен жасалған Entente Cordiale Ұлыбританияға Францияның жағалауын қоса, Ла-Манш суларын қорғауға шоғырлануға мүмкіндік берді, ал Франция Британдық мүдделерді Жерорта теңізінде қорғайтын еді. 1906 жылға қарай Ұлыбританияның теңіздегі жалғыз ықтимал қарсыласы Германия екені анық болды. 1899 жылдан 1904 жылға дейін бес «Брауншвейг» классындағы линкорлар 22 миллион маркадан тұратын құнымен салынды. 1901 жылдан 1906 жылға дейін бес «Герман» классындағы линкорлар әрқайсысы шамамен 24 миллион маркаға салынды. Технологиялық жетістіктер оқ-дәрілерді жылдам оттауға мүмкіндік берді, сондықтан «Брауншвейг» классының негізгі қаруы оқ-дәрілерден тұрды. Торпедалардың қашықтығы мен дәлдігінің артуына байланысты, оларға қарсы қорғану үшін кішкентай оқ-дәрілерден тұратын қосымша қаруларға басымдық берілді. 1903 жылдан 1908 жылға дейін салынған бес «Дёйчланд» классындағы линкорлар «Брауншвейг» классымен салыстырылатын қару-жараққа ие болды, бірақ ауыррақ броняға ие болды, әрқайсысы шамамен 24,5 миллион маркаға салынды. Бронекрейсерлерді дамыту да жалғасты. «Fürst Bismarck» дизайны 1902 жылы аяқталған «Prinz Adalbert» дизайнында жақсартылды. 1904 жылы екі «Von der Tann» классындағы кемелер тапсырылды, содан кейін 1905 және 1906 жылдары ұқсас екі «Scharnhorst» классындағы бронекрейсерлер тапсырылды, олардың құны шамамен 17 миллион марканы құрады. «Gneisenau» және «Roon» кемелері 1904 жылдан 1908 жылға дейін салынды және шамамен 20,3 миллион маркаға бағаланды. Негізгі қаруы сегіз оқ-дәрі, ал кішкентай нысаналар үшін алты оқ-дәрі және он сегіз оқ-дәрі болды. 1902 жылдан 1907 жылға дейін салынған сегіз «Бреслау» классындағы жеңіл крейсерлер бұрынғы кемелерден дамытылды. Кемелерде он оқ-дәрі болды және неміс қалаларының аттарымен аталды. «Vаsа» неміс крейсерлерінің арасында алғашқысы болды, ол турбиналық қозғалтқыштармен жабдықталды, сонымен қатар торпедалық катер S 125-те де сынақтан өтті. Турбиналар жылдам, тыныш, жеңіл, сенімді және жоғары жылдамдықтарда үнемді болды. Бірінші британдық тәжірибелік дизайн (эсмин «Turbinia») 1901 жылы салынған және нәтижесінде Тирпиц турбиналарды дамыту үшін арнайы комиссия құрды. 1903 жылға қарай сенімді неміс дизайны болмағандықтан, британдық Parsons турбиналары сатып алынды.
Командалық қайта ұйымдастыру
1899 жылы Императорлық Әскери-теңіз жоғарғы басшылығының орнына Германия Императорлық Әскери-теңіз штабы (Адмиралштаб) келді, ол жоспарлау, офицерлерді даярлау және теңіз барлаумен айналысты. Соғыс уақытында ол жалпы басқаруды өз мойнына алуға тиіс болды, бірақ бейбіт уақытта тек кеңес беруші рөл атқарды. Флоттың түрлі бөлімдерін тікелей басқару сол бөлімдердің командирлеріне жүктелді, олар кайзерге есепті болды. Бұл қайта ұйымдастыру кайзердің кемелерін тікелей бақылауда ұстау қалауына сай келді. Бірақ бұл бұрынғы біртұтас әскери басқару құрылымын бөліп, жалпы қорғаныс жүйесінде теңгерімділікті бұзды. Бұл Альфред фон Тирпицке де пайдалы болды, себебі ол Әскери-теңіз штабының теңіз жоспарына ықпалын жойды, бірақ соғыс кезінде өзінің басқаруын қайта құру мүмкіндігін сақтап қалды. Дегенмен, Вильгельм II өзінің флотын тікелей бақылаудан бас тартпады.
1906-1908 жылдар, Дредноутт және инновация: Бірінші роман
1906 жылғы 3 желтоқсанда Корольдік теңіз күштері жаңа линкор алды. Ол жаңа тұжырымдама бойынша жасалған алғашқы кеме ретінде танымал болды, үлкен калибрлі қару-жарақпен және бірдей калибрлі қару-жарақпен жабдықталған. Ол турбиналық қозғалтқышты жылдамдықты арттыру және қозғалтқыштарға қажетті орынды азайту үшін пайдаланды, ал қаруларды алға қарай ату кезінде үш есе көп, жақтан ату кезінде екі есе көп пайдалануға болатын етіп орналастырды. Бұл жоба бірегей британдық тұжырымдама емес еді, себебі ұқсас кемелер әлемнің түкпір-түкпірінде салынып жатты, сонымен қатар ол неміс теңіз күштерінің кеңеюіне тікелей қарсылық ретінде қарастырылмады, бірақ Германияны теңіз құрылысын қайта қарастыруға дереу мәжбүр етті. Линкордың дизайны жеңілірек бронямен және жоғары жылдамдықпен толықтырылды, ол шайқас крейсеріне айналды. Дизайн революциясы, персонал мен оқытудағы жетістіктер Корольдік теңіз күштерінің үштен екі бөлігіне тең флоттың шайқаста мүмкіндік беретіні туралы неміс болжамдарын күмәнді етті. 1906 жылы Германия табысының 60% армияға жұмсады. Теңіз күштерін одан әрі дамыту үшін үлкен қаражат табу қажет болды, немесе теңіз күштерін кеңейтуден бас тарту қажет еді. 1905 жылдың қыркүйегінде Тирпиц жалғастыру туралы шешім қабылдады, бұл шешім канцлер Бернхард фон Бюлов пен кайзер келісімге келді, ал «Дредноут» әлі жоспарлау кезеңінде болды. Үлкен кемелер табиғи түрде қымбатқа түсер еді, сонымен қатар порттарды, шлюздерді және Киль каналын кеңейтуді қажет ететін еді, бұл да өте қымбатқа түсер еді. Жаңа дредноуттардың бағасы 19 000 тонналық кемелер үшін 36,5 миллион марка (Дредноуттан 17 900 тонна үлкен), ал шайқас крейсерлері үшін 27,5 миллион марка болып бағаланды. Каналды қазуға 60 миллион марка бөлінді. Рейхстаг бағдарламаға келісіп, теңіз заңдарын өзгертетін және дредноут бағдарламасына және қажетті инфрақұрылымға 940 миллион марка бөлетін «Новелланы» (қосымша заң) қабылдады. Жыл сайын екі дредноут және бір шайқас крейсері салынуға тиіс болды. Төрт «S» кемесінің құрылысы 1907 жылы ең жоғары құпиялылықпен басталды. Неміс теңіз кемелерін жобалаудың бас конструкторы Ханс Бюркнер болды. Кемелердің бортындағы броняның қалыңдығы үлкен калибрлі қарулардың калибріне тең болуы керек деген қағида енгізілді, ал кемелер зақымданған жағдайда су басуға төзімді болу үшін ішкі жағынан герметикалық бөліктерге бөлінді. Бұл жобаны турбиналардың орнына поршендік қозғалтқыштарды пайдалану қажеттілігі қиындатты, себебі жеткілікті қуатты және неміс теңіз күштеріне қанағаттандыратын конструкция болған жоқ. Мұнаралар кеменің ортасынан жоғары орналастырылмады, керісінше, бортына орналастырылды, яғни екі мұнара жақтан ату кезінде әрқашан кеменің дұрыс емес жағында болар еді. Негізгі қару-жарақ он екі 28 см-лік зеңбірек болды. Кемелердің барлығы 1910 жылға дейін аяқталды, бюджеттен асып, әрқайсысының құны 37,4 миллион марканы құрады. 1910 жылы олар Кильден Вильгельмсхавенге көшірілді, онда екі жаңа үлкен кемежай аяқталды және тағы басқалары салынып жатты. Бірінші неміс шайқас крейсері 1908 жылдың наурыз айында құрылысы басталды. Төрт Парсонс турбинасы қолданылып, жылдамдық 27 түйінге дейін арттырылды және салмақ азайтылды. Төрт екі зеңбіректі мұнара 28 см-лік зеңбіректерді орнатты; екі орталық мұнаралар кеменің екі жағында орналастырылған, бірақ олар смещендірілді, сондықтан енді екі жаққа да атуға болатын болды. Жоба сәтті деп танылды, бірақ құны 35,5 миллион марка 1906 жылғы қаражаттан едәуір жоғары болды. Жеңіл крейсерлерді дамыту «Газелле» және «Бремен» жеңіл крейсерлерімен жалғасты, олар Тынық мұхитында Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында жасаған әрекеттерімен танымал болды. Кемелердің салмағы 3300 тонна, он 10,5 см жылдам ату қаруларымен және 24 түйінге дейін жылдамдықпен жабдықталған. Құны 7,5 миллион және 6 миллион марканы құрады. 1907 және 1911 жылдар аралығында 4 дана шығарылды, олардың әрқайсысы 4400 тонна және 8 миллион марканы құрады. Олар турбиналармен, он екі 10,5 см-лік зеңбіректермен жабдықталған, сонымен қатар 100 минаны алып жүруге және қоюға жабдықталған. 1907 жылдан бастап барлық торпедалық катерлер турбиналық қозғалтқыштармен жасалды. Олардың маңыздылығына қарамастан, неміс теңіз күштері 1904 жылға дейін басқа эксперимент – су асты кемесі мәселесін шешуден бас тартты. Бірінші су асты кемесі 1906 жылдың желтоқсанында жеткізілді. Бірінші су асты кемесінің салмағы су бетінде 238 тонна, су астында 283 тонна болды. Керосинді қозғалтқыш 10 түйінге дейін жылдамдыққа жетеді, ал су астында жүретін кеме батареямен электр қозғалтқышын пайдаланып 5 түйінде 50 теңіз миліне дейін жүре алатын болды. Кемелер 1897 жылы алғаш рет сәтті пайдаланған Максиме Лаубеуфтың жобасына сәйкес жасалды, екі қабатты корпус пен негізгі экипаждың сыртындағы флотациялық резервуарлармен жабдықталған. Су асты кемесінде алдыңғы жағында бір торпедалық түтік және барлығы үш торпеда болды. Алғашқы қозғалтқыштар шулы және түтінді болды, сондықтан су асты кемесінің тиімділігін арттырған тыныш және таза дизельдік қозғалтқыштар 1910 жылы енгізілді, оларды жау анықтау қиын болды.
1908 жылдан 1912 жылға дейін, Екінші роман
Германияның кемелерге жұмсаған шығыны үнемі артып келе жатты. 1907 жылы флотқа 290 миллион марка жұмсалды, 1908 жылы бұл көрсеткіш 347 миллион маркаға, яғни ұлттық бюджеттің 24 пайызына жетті, сонымен қатар 500 миллион маркалық бюджет тапшылығы күтілуде. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Германияның теңіз шығындарына байланысты мемлекеттік қарызы бір миллиард маркаға артты. Неміс кемелерінің әрқайсысы алдыңғысына қарағанда қымбат болғанымен, британдықтар келесі буын (3 кеме) және (3) линкорлардың құнын төмендетуге қол жеткізді. Британдық крейсерлер неміс кемелерінен де қымбат болды. Жалпы алғанда, неміс кемелері британдық кемелерге қарағанда 30 пайызға қымбат тұсты. Бұл жағдай Рейхстагта одан әрі кеңеюге қарсылықтың күшеюіне себеп болды, әсіресе Ұлыбританияның Германияның кеңейту бағдарламасына тең келіп, тіпті одан да асып түсуге ниеттенгені анық болғанда. 1908 жылы флоттың өзінде жаңа кемелерге жеткілікті қаржы жоқтығы және экипаж тапшылығы туралы шағымдар көбейді. Қаржы министрі Герман фон Штенгель бюджет тапшылығын шешуге жол таба алмағандықтан отставкаға кетті. 1907 жылғы сайлауда Рейхстаг әскери жетістіктерге көбірек бейім болды, себебі бұрынғы парламент Германияның Оңтүстік-Батыс Африкадағы отарларындағы көтерілістерді басуға қаражат бөлген жоқ. Қиындықтарға қарамастан, Тирпиц 1908 жылдың наурыз айында Рейхстагты тағы бір «Новелланы» қабылдауға көндірді. Бұл кемелердің қызмет мерзімін 25 жылдан 20 жылға дейін қысқартты, осы арқылы жылдам жаңғыртуға мүмкіндік берді және жылдық құрылыс деңгейін төрт капиталдық кемеге дейін арттырды. Тирпицтің мақсаты 1914 жылға қарай 16 линкор және 5 линкорлық крейсерден тұратын флот құру, ал 1920 жылға қарай 38 линкор және 20 линкорлық крейсерден тұратын флот құру еді. Сонымен қатар, 38 жеңіл крейсер және 144 торпедалық катер қажет болды. Заң жобасында 1912 жылы құрылыс жылдық екі кемеге дейін төмендеуі көзделген, бірақ Тирпиц бұл шешімді кейінірек өзгерте алатынына сенімді болды. Ол кеме жасау саласына белсенді түрде қатысып жүрген неміс өнеркәсібінің құрылыс деңгейін сақтау үшін жаңа науқанды қолдайды деп күтті. 1909-10 жылдары 22 800 тонналық, 6 мұнарада 12 зеңбірек орнатылған, максималды жылдамдығы 21 теңіз шақырымын құрайтын және құны 46 миллион марка болатын төрт линкор салынды. Мұнаралардың орналасуы кеменің ортасын машиналар үшін пайдалану қажеттілігімен байланысты болды, мұнаралардың орналасуының кемшіліктеріне қарамастан. Енді кемелер торпедалармен жабдықталды. 1909 мен 1913 жылдар арасында салынған «Мерседес» турбиналық қозғалтқыштарды пайдалану арқылы дизайн өзгертілді. Кемеде он 30,5 см-лік зеңбірек болды, ортадағы екі бүйірлік мұнарасы алынып тасталды, бірақ орта сызықта қосымша мұнара орнатылды. «Фон дер Танн» дизайнындағыдай, барлық зеңбіректер екі жақтан да кең жақта атуға мүмкіндік берді, бұл «Хельголанд» дизайнына қарағанда жалпы саны аз болғанына қарамастан, көбірек зеңбіректің атуына мүмкіндік берді. Әдеттегі төрт емес, бес кеме салынды, біреуі флоттың флагманы ретінде тағайындалды. Бір кеме, «Морской», үш емес, екі турбинамен жабдықталды, дизельдік қозғалтқышты қосымша пайдалану жоспарланған, бірақ «Хоуолдт» қозғалтқышы уақытында дайын болған жоқ. Нәтижесінде «Луитпольдтың» максималды жылдамдығы 20 теңіз шақырымын құрады, ал басқа кемелерде 22 теңіз шақырымын құрады. Кемелер алдыңғы кластың кемелеріне қарағанда үлкен болды (24 700 тонна), бірақ құны арзан болды (45 миллион марка). Олар Бірінші дүниежүзілік соғысқа дайындалған Ашық теңіз флотының үшінші эскадрильясының құрамына кірді. 1908 мен 1912 жылдар арасында екі «С» класты кеме салынды, олардың орта сызығында, артқы мұнараның үстіне қосымша мұнара орнатылды, бірақ 28 см-лік зеңбіректер қолданылды. «Ашық теңіз флотының» құрамына кірді, ал «Медитеррандық эскадрильяның» құрамына кірді және Бірінші дүниежүзілік соғысты Осман флотының құрамында өткізді. Кемелердің құны 42,6 және 41,6 миллион марканы құрады, максималды жылдамдығы 28 теңіз шақырымын құрады. «Мольтке» дизайнының сәл кеңейтілген нұсқасы ретінде салынды, максималды жылдамдығы 29 теңіз шақырымын құрады. Барлық крейсерлер 1908 жылдан бастап турбиналық қозғалтқыштармен жабдықталды. 1910-1912 жылдар арасында 4 600 тонналық төрт жеңіл крейсер салынды, олардың әрқайсысының құны шамамен 7,4 миллион марканы құрады. Кемелерге негізгі көмірмен жабдықтаудың тиімділігін арттыру үшін мұнай жағу жүйесі орнатылды. Олардан кейін ұқсас, бірақ сәл үлкен және сәл жылдам «Газелле» және «Бремен» жеңіл крейсерлері пайда болды. 1907 жылы Зондербургте (Кильдің солтүстігінде) теңіз артиллерия мектебі құрылды. Бұл жаңа буын зеңбіректердің қиындықтарын шешуге бағытталған, олардың әлеуетті ұзын қашықтығы үшін оларды осы қашықтықтағы нысаналарға бағыттай алатын аспаптар қажет болды. 1914 жылға қарай, зеңбіректердің көлемі үнемі артып келе жатқанда тәжірибелер жүргізілді. Капиталдық кемелердің жоғары жақтағы мачталарында қашықтықты анықтау құралдарымен жабдықталған бақылау мұнаралары орнатылды, ал кеме дизайны дәлдікті арттыру үшін зеңбіректерді кеменің орта сызығында орналастыру үшін өзгертілді. 1910 жылы екі дизельдік қозғалтқышпен қозғалатын алғашқы суасты қайығының құрылысы басталды. U 19 алғашқы неміс суасты қайығынан екі есе үлкен болды, 8 теңіз шақырымымен круиздік жылдамдықта немесе 15 теңіз шақырымы максималды жылдамдықта бес есе көп қашықтыққа саяхаттады. Алдыңғы және артқы бөліктерде екі торпедалық түтік болды, ал алты торпеда тасымалданды. Кемелер 80 метр тереңдікте жұмыс істеуге арналған, бірақ 90 метрге дейін сүңгіп кетуге мүмкіндік берді.
1912 жылдан 1914 жылға дейін, Үшінші роман
Әскери-теңіз флотына жұмсалатын қаражат жыл өткен сайын өсіп отырды. 1909 жылы канцлер Бернхард фон Бюлов пен қазынашылық министрі Рейнхольд фон Сидо дефицитті азайту үшін салықты көбейтетін жаңа бюджетті қабылдауға тырысты. Социал-демократиялық партиялар тауарларға салынатын салықтың көтерілуін қабылдамады, ал консерваторлар мұралық салықтың көтерілуіне қарсы болды. Бюлов пен Сидо жеңіліске ұшырап, отставкаға кетті, ал Теобальд фон Бетман Холлвег канцлер болды. Оның шешімін табуға тырысқан әрекеті – британдықтармен келісілген теңіз құрылысын баяулату туралы келіссөздер бастау болды. 1911 жылы Агадир дағдарысы Франция мен Германияны қақтығысқа әкелгенде келіссөздер сәтсіз аяқталды. Германия Францияны Мароккода еркіндік беру үшін Орта Конгодағы аумақты беруге «сендіруге» тырысты. Бұл Германияның экспансиялық мақсаттарына байланысты Ұлыбританияда алаңдаушылықты арттырып, Ұлыбританияны Франциямен тығыз қарым-қатынас орнатуға, соның ішінде теңіз ынтымақтастығына итермеледі. Тирпиц бұл жағдайды тағы да әскери-теңіз күштерін кеңейту және жыл сайын төрт кеме салуды 1912 жылға дейін жалғастыру үшін мүмкіндік ретінде қарастырды. 1912 жылдың қаңтар айындағы сайлауда әскери экспансияға қарсы шыққан Социал-демократтар ең үлкен партияға айналған Рейхстагқа келді. Әскери-теңіз флотына жұмсалатын шығындардың үнемі өсіп келе жатқанын ескерген неміс армиясы өзінің көлемін Францияға жақындату үшін 136 000 адамнан көбейтуді талап етті. 1912 жылы ақпанда британдық соғыс министрі виконт Холдейн Берлинге келді. Осы арада Ұлыбританияда Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль неміс теңіз флотын «зияраттануға арналған зат» деп сипаттаған баяндама жасады, бұл Германияда қорлау деп саналды. Әңгімелесулер еш нәтиже бермеді, кім не ұсынды деген сұраққа жауап қайтарумен аяқталды. Бетман Холлвег армияға кететін шығындардың кепілдендірілген үлесін талап етті, бірақ армия офицерлері оны ашық қолдаудан бас тартқанда сәтсіз аяқталды. Тирпиц алты жаңа капиталды кемелерді талап етті және 1912 жылы сәуірде қабылданған жаңа бірлескен әскери бюджетте 15 000 қосымша теңізшімен бірге үшін алды. Жаңа кемелер, қазіргі резервтік флагман және төрт резервтік линкерлермен бірге Ашық теңіз флотының жаңа эскадрильясына айналды. Барлығы флотта сегіз линкерлік, он екі ірі крейсерлік және отыз кіші, сонымен қатар шетелде қызмет ететін қосымша крейсерлік бес эскадрилья болады. Тирпиц алмастыру бағдарламасымен, бұрынғы кемелердің жағалау қорғанысы эскадрильясы алтыншы флоттық эскадрильяға айналады, ал қазіргі сегіз жауынгерлік крейсерлерге тағы сегіз қосылады. Жоба бойынша 1920 жылға қарай 100 000 адамнан тұратын негізгі флоттың құрамына 49 линкер мен 28 линкерлік крейсер кіруі керек еді. Кейзер британдықтар туралы: «Біз оларды қабырғаға тіреуге алдық» деп айтты. Тирпицке көбірек кемелерді алуға мүмкіндік берілсе де, әскери шығындардың үлесі 1912 жылы және одан кейін, 1911 жылы 35% -дан 1912 жылы 33% -ға және 1913 жылы 25% -ға дейін төмендеді. Бұл әскери жоспарлаушылардың Еуропадағы құрлықтағы соғыс күшейе түсуі мүмкін деген көзқарасының өзгеруін және Тирпицтің теңіз флотын пайдалану арқылы дүниежүзілік кеңею жоспарын тастап кетуін көрсетті. 1912 жылы генерал фон Мольтке: «Мен соғыс болмай қоймайды деп ойлаймын, және неғұрлым ертерек болса, соғұрлым жақсы» деп түсіндірді. Кейзердің інісі, Пруссияның адмиралы ханзада Генрих, әскери-теңіз флотының құны тым жоғары деп есептеді. Британияда Черчилль Германияның әрбір кемесіне екі үлкен кеме салу ниеті туралы мәлімдеді және флотты Жерорта теңізінен Ла-Манш суларына дейін жылжыту үшін қайта ұйымдастырды. Британдық әскери-теңіз офицерлерін қызмет еткен уақытына емес, еңбегі мен қабілетіне қарай жоғарылату саясаты енгізілді, бұл Джеллико мен Биттидің тез жоғарылатуын көрсетті, екеуі де алдағы Бірінші дүниежүзілік соғыста маңызды рөл атқарды. 1913 жылы француздар мен британиялықтар Германияға қарсы бірлескен теңіз әрекеттерін жоспарлады, ал Франция өзінің Атлантика флотын Бресттен Тулонға көшіріп, британдық кемелердің орнына қойды. Британия да жаңа соғыс кемелерінің мүмкіндіктерін кеңейту арқылы қару-жарақ жарысын күшейтті. 1912 жылы 32 мың тонналық бес кемеде пулеметтер болады және олар толықтай мұнаймен жабдықталады, бұл 25 түйін жылдамдығына мүмкіндік береді. 1912-13 жылдары Германия 27 000 тонналық және 26-27 түйіндік ең жоғары жылдамдықты, әрқайсысы 56-59 миллион марканы құрайтын үш кемесі бар, соғыс крейсерлеріне назар аударды. Бұл кемелерде екі 30,5 см пушкасы орналасқан төрт мұнара болды, ал мұнаралар кеменің екі басында орналасқан, ал ішкі мұнара сыртқы мұнарадан биік орналасқан. Германияда жасалған алғашқы кемелердің бірі болып, оған зениттік қарулар орнатылды. 1913 жылы Германия британдық шақыруға жауап ретінде екі жаңа линкерді жасауға кірісті. Бұл кемелер Ютланд шайқасынан кейін ғана пайдалануға берілді, сондықтан соғыстың ешқандай маңызды теңіз шайқасында қатыспады. Олардың суыруы 28 600 тонна, экипажы 1100 адам және жылдамдығы 22 түйін, құны 50 миллион марка болды. Пушкалар алдыңғы жауынгерлік крейсерлердегідей орналасқан, бірақ олардың диаметрі енді үлкен болды. Кемелерде төрт 8,8 см зениттік және сонымен қатар сегіз 15 см жеңіл пушкасы болды, бірақ олар көмірмен жұмыс істеді. Кеменің жанындағы көмір қоймалары снарядтардан қорғауға көмектеседі деп есептелді, бірақ Германияда мұнайдың сенімді қоры болмады. Осы сыныптан тағы екі кеме кейінірек жасауға кірісті, бірақ олар аяқталған жоқ. 1912-1913 жылдары Германияда ресейлік теңіз күштері үшін үш жеңіл крейсер құрылысы басталды, олардың құны шамамен 9 миллион марканы құрады. Кемелер Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тартып алынды, олар «Грейф», «Бремен» және «Висбаден» аталды. Тағы екі үлкен крейсер, «Дрезден» және «Эмден» тағы да құрылысқа кірісті және 1915 жылы пайдалануға берілді. AG Vulcan компаниясы Кильде 1914 жылға дейін 800 тоннаға дейін жеткен V 25-тен V 30-ға дейінгі торпедалық катерлер көптеп салынды. 1912 жылы Германия Жерорта теңізіндегі эскадрилья құрды, оған «Гебен» жауынгерлік крейсері және «Бреслау» жеңіл крейсері кірді.
Әуе қуаты
1891 жылы әуе шарымен сынақтар басталды, бірақ нәтижелер қанағаттандырмайтын болды және теңіз күштері ешқайсысын сатып алмады. 1895 жылы граф Фердинанд фон Цеппелин өзінің жаңа қатаң дирижабльдеріне әскери және теңіз күштерінің қызығушылығын тудыруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. «Цеппелин» дирижабльдері тым баяу деп есептелді және су үстінде сенімді жұмыс істеуіне қатысты алаңдаушылықтар болды. 1909 жылы теңіз күштері кемелерден ұшақтарды ұшыру туралы ұсыныстарды қабылдамады, ал 1910 жылы Цеппелиннің дирижабльдерін де қабылдамады. Соңында 1911 жылы ұшақтармен сынақтар басталды және 1912 жылы Тирпиц теңіз барлауы үшін бірінші дирижабльді 850 000 маркаға сатып алуға келісті. Бұл машинаның Ұлыбритания үстінде жұмыс істеуге жеткіліксіз қашықтығы болды, бірақ ұшақтарға қарсы қолдануға арналған пулеметтері және тәжірибелік бомбалары болды. Келесі жылы тағы он машинаға тапсырыс берілді және Берлинге жақын Иоганнистальда жаңа теңіз әуе бөлімі құрылды. Алайда, 1913 жылдың қыркүйегінде L 1 дауылда жойылды, ал келесі айда L 2 газ жарылысынан жоғалып кетті. Жеткізілмеген машиналарға берілген тапсырыстар алынып тасталды, нәтижесінде теңіз күштерінде бір ғана машина қалды – L 3. 1910 жылы ханзада Генрих ұшуды үйреніп, теңіз авиациясын қолдады. 1911 жылы Albatros гидроұшақтарымен тәжірибелер жүргізілді, ал 1912 жылы Тирпиц гидроұшақтарды сынау үшін 200 000 марка бөлді. Curtiss гидроұшағы қабылданды. 1913 жылға қарай төрт ұшақ болды, олардың ішінде британдық Sopwith та болды, және 1918 жылға қарай алты теңіз әуе станциясын құрудың ұзақ мерзімді жоспарлары жасалды. 1914 жылға қарай Marine Fliegerabteilung, армияның жақсы дамыған Fliegertruppe құрлықтағы авиациялық бөлімшелерінің теңдес бөлімі, он екі гидроұшақтан және бір құрлықтағы ұшақтан тұрады және 8,5 миллион маркалық бюджетке ие болды. 1914 жылы флотпен бірге жұмыс істейтін гидроұшақтарды сынау нәтижелері көңіл көншітпеді; қатысқан төрт ұшақтың бірі құлады, біреуі ұшыра алмады және тек біреуі барлық міндеттерді орындады. Ең табысты ұшақ британдық үлгі болды, және шындығында, Ұлыбританиядағы тәжірибелер Уинстон Черчилльтің қолдауымен жүргізілді, олар паромдар мен лайнерлерді гидроұшақ тасымалдағыштарына айналдыруды қамтыды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Германияның императорлық әскери-теңіз флотында 22 пре-дредноут, 14 дредноут және 4 жеңіл крейсер болды. 1914 жылдың тамызы мен қарашасы арасында тағы үш "Кениг" классының кемелері құрылып аяқталды, ал 1916 жылы екі "Байерн" классының линкоры пайдалануға берілді. "Дерфлингер" және басқа да жеңіл крейсерлер 1914 жылдың қыркүйегінде, 1916 жылдың наурызында және 1917 жылдың мамырында сәйкесінше аяқталды. Ең соңғы пре-дредноуттардан басқаларының барлығы дерлік тез арада қызметтен шығарылды, осылайша олардың экипаждары тиімдірек кемелерге ауыстырылды. Әскери-теңіз флотының негізгі күштері Ашық теңіз флоты және U-кемелер флоты болуға тиіс болды. Кішігірім флоттар неміс теңіз үстіндегі протектораттарына орналастырылды, олардың ең маңыздысы Циньдаодағы Шығыс Азия эскадрильясына жіберілді. Неміс әскери-теңіз флотының U-кемелері 1915 жылдың 7 мамырында жолаушылар лайнері мен қосымша крейсерді батыруға да үлкен үлес қосты, бұл оқиға АҚШ-тың екі жылдан кейін, 1917 жылы соғысқа қосылуына себеп болған маңызды оқиғалардың бірі болды.
Әскери-теңіз әскері
Теңіз жауынгерлері Seebataillone (теңіз батальондары) деп аталды. Олар Пруссия теңіз күштерінде, Солтүстік Германия Федералды теңіз күштерінде, Императорлық Германия теңіз күштерінде және қазіргі Германия теңіз күштерінде қызмет етті.
Соғыстан кейінгі
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, әскери-теңіз флотының қазіргі заманғы кемелерінің көп бөлігі (барлығы 74) Скапа-Флоуға (1918 жылдың қарашасы) интернирленді, онда флотының барлық кемелері (кейбір ерекшеліктерден басқа) 1919 жылдың 21 маусымында командирі, контр-адмирал Людвиг фон Ройтердің бұйрығымен экипаждары тарапынан батырылды. Эрнест Кокс кейіннен Скапа-Флоудағы көптеген кемелерді құтқарып алды. Императорлық әскери-теңіз флотының аман қалған кемелері Веймар республикасының рейхсмаринасын құруға негіз болды.
Рангылар мен рейтингтер
Императорлық Германия әскери-теңіз күштерінің шендер мен лауазымдар жүйесі Пруссияның және басқа солтүстік мемлекеттердің теңіз күштерінің жүйелерін біріктірген.
Пайдаланылған әдебиеттер
Фрэнкс, Норман, Бейли, Фрэнк В., Гест, Расселл. Сызықтардан жоғары: Неміс әуе қызметінің, Әскери-теңіз әуе қызметінің және Фландрия теңіз жаяу әскерлерінің аса және ұрысшы бөлімшелері, 1914–1918 жылдар. Grub Street, 1993. , Халперн, Пол Г. Бірінші дүниежүзілік соғыстың теңіз тарихы (Аннаполис: Теңіз институтының баспасы, 1995). Леман, Эрнст А.; Мингос, Говард. Зеппелиндер: Әуе кемелерінің дамуы, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Зеппелиндердің әуе шабуылы тарихы. VI тарау: "Солтүстік теңіздегі патрульдеу – Ютландиядағы Зеппелиндер" (онлайн тарау).
Halpern, Paul G. A naval history of World War I (Annapolis: Naval Institute Press, 1995). Lehmann, Ernst A.; Mingos, Howard. The Zeppelins: The Development of the Airship, with the Story of the Zepplin Air Raids in the World War. Chapter VI: "THE NORTH SEA PATROL—THE ZEPPELINS AT JUTLAND"(online chapter).
Негізгі дереккөздер
Шир, адмирал Рейнхард. Германияның Ашық теңіз флоты Бірінші дүниежүзілік соғыста (Frontline Books, 2014).
Неміс тілінде
Корд Эберспехер: "Неміс Янцзы патрульдері". Германияның империализм дәуіріндегі Қытайдағы канонерлік саясаты 1900–1914 жж. (Неміс Янцзы патрулі. Империализм дәуіріндегі Қытайдағы неміс канонерлік дипломатиясы), Бохум 2004. Герхард Вихманн: Латын Америкасындағы пруссиялық-неміс теңіз күштері 1866–1914 жж. (Латын Америкасындағы пруссиялық неміс теңіз күштері 1866–1914 ж. Неміс канонерлік саясатын зерттеу), Бремен 2002, Шнайдер, Деннис: Неміс империясындағы флот саясаты, 1890-шы жылдардан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін, GRIN Verlag 2009.