Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы

Genyodectes ("жақ тістеу", грек сөздері genys ("жақ") және dektes ("тістеу")) – Оңтүстік Американың төменгі кредалық (Аптиан) кезеңінен табылған теропод динозаврлар туысы. Голотиптік материал (MLP 26–39, Museo de La Plata, La Plata, Аргентина) Аргентинаның Чубут провинциясындағы Cerro Barcino Formation, Cañadón Grande, Departamento Paso de Indios аймағынан жиналған және толық емес мұрыннан, оның ішінде премаксилладан, екі жақ сүйектің бөліктерінен, оң және сол жақ тіс сүйектерінен, көптеген тістерден, сол жақ көкжиектің фрагментінен және үстіңгі тіс сүйектерінің бөліктерінен тұрады. Бұл элементтер көбінесе нашар сақталған, ал кейбіреулері біріккен күйде. Genyodectes-тің премаксилласы Ceratosaurus динозаврының тістеріне ұқсас, салыстырмалы түрде үлкен және ілгері шығыңқы тістерге ие. Түрлік атауы "serus" – "кейінгі" дегенді білдіреді. 2016 жылы оның ұзындығы 6,25 метр, ал салмағы 790 кг шамасында деп есептелді.

Таксономия және филогенезия

Таксон өзінің фрагментті табиғаты және оның нақты географиялық және стратиграфиялық шығу тегіне қатысты күмәнділігімен байланысты ұзақ уақыт бойы номен дубиум деп есептелді (Tykoski et Rowe, 2004, 50 б.). Алайда, Раухуттың (2004) типтік материалды қайта сипаттауы осы мәселелерге жарық түсірді және Genyodectes serus, яғни туысқа жатқызылған жалғыз түрдің таксономиялық жарамдылығын анықтады. Ағылшын палеонтологы сэр Артур С. Вудвард 1901 жылы Genyodectes туралы сипаттама берді, ал Лонкозаврдан (Ameghino, 1899; nomen dubium) кейін, ол Оңтүстік Америка құрлығынан сипатталған екінші құс емес динозавр болып табылады және 1970 жылдарға дейін Оңтүстік Американың ең толық зерттелген тероподы болып қала берді. Соңғы он жылда голотип мегалозаврид, тираннозаврид, Theropoda incertae sedis және мүмкін абелизаврид (әлде тіпті Abelisaurus-тың жоғары синонимі) ретінде әртүрлі жатқызылды. Алайда, голотипті ол ұзақ уақыт бойы көрсетілген «жасанды матрицадан» алып тастау үлгіні қайта қарауға мүмкіндік берді. Раухут (2004, 900 б.) үлгіде маңызды абелизаврид және тираннозаврид синапоморфияларының жоқтығын анықтады, бірақ көптеген неоцератозаврлық белгілерді тапты. «Премаксил тістерінің бір-біріне үстіне жабысып, эшалон тәрізді орналасуы және ең ұзын максил тістерінің тәждері апикобазальды бағытта төменгі жақ сүйегінің минималдық дорсовентрал тереңдігінен ұзын болуымен, Ceratosaurus-тан басқа барлық тероподтардан ерекшеленеді. Ceratosaurus-тан үш емес, төрт премаксил тісінің болуымен де ерекшеленеді».