Кіріспе
Қарағайдың түрі Pinus hartwegii (син. P. rudis, P. donnell smithii), Хартвегтің қарағайы, мексикалық тау қарағайы немесе pino de las alturas – Мексика мен Орталық Американың, шығысында Гондурасқа дейінгі тауларына тән қарағай. Ол 1838 жылы сипаттаған Карл Теодор Хартвегтің құрметіне аталған.
Pinus hartwegii (syn. P. rudis, P. donnell smithii), Hartweg's pine, the Mexican mountain pine, or pino de las alturas, is a pine native to the mountains of Mexico and Central America east to Honduras. It is named after Karl Theodor Hartweg, who described it in 1838.
Тарату
Pinus hartwegii – өте биік тауларда өсетін түр. Ол Мексиканың ең биік тауларының көп бөлігіндегі альпілік ағаш шегін құрайды. Чиуауа штаты мен Нуэво-Леоннан (26°) бастап, 29° солтүстік ендікте Сиерра-Мадре-Окзидентал және Сиерра-Мадре-Ориентал (тау жоталарында) Сальвадор – Гондурас шекарасындағы тау жоталарының ең биік шыңдарына дейін (15° солтүстік ендік) өседі. Сиерра-Мадре-Окзидентальда бұл қарағай өте құрғақ қыстарда және жазда мол жаңбыр жауатын маусымда өседі, қазаннан наурызға дейін үнемі аяз болады. Бұл қарағай көптеген түрлерге тән биік тауларда кішірейіп, бұрылып өспейді. Тіпті альпілік ағаш шегінде де бұл ағаш сол биіктіктегі суықтан және желмен соққан мұздан зақымдана қоймайды. Осы себепті Pinus hartwegii ағаш шегінің экофизиологиясы бойынша эволюциялық ерекшеліктері зерттелді.
Сипаттама
Pinus hartwegii – биіктігіне жететін, кең, дөңгелек тәжді мәңгі жасыл ағаш. Қабығы қалың, қара сұр қоңыр түсті, қабыршақты немесе жарықшақты. Жапырақтары ине тәрізді, қара жасыл, бір шоғырға бес (кейде төрт) дана, ұзындығы 10–20 см, қалыңдығы 1,2–1,5 мм, тұрақты шоғыр қабығы 1,5–2 см. Конустары жұмыртқа тәрізді, 6–13 см ұзындығында, қара немесе күлгін түсті, піскенде көктемде 5–7 см-ге дейін кеңейеді. Тұқымдары қанатты, 5–6 мм ұзындығында, қанаты 1,5–2,5 см. Гүлдеу көктемнің соңында болады, конустар 20–22 айдан кейін піседі. Бұл түр Pinus montezumae (Монтезума қарағайы) түрге жақын, одан жапырақтарының қысқалығымен, қара (қоңыр емес) және кішірек конустарымен ерекшеленеді; Монтезума қарағайын биік тауларда ығыстырады және орта биіктікте кездесетін жерлерде онымен будандасады.