Кіріспе
1996 жылы Скотт Хикс түсірген фильм, Бродвей мюзиклі. "Шайн" – 1996 жылы Скотт Хикс режиссерлік еткен австралиялық тарихи психологиялық драма. Жан Сарди жазған сценарий бойынша Дэвид Хелфготтың өміріне негізделген. Фильмде Армин Мюллер Шталь, Ноа Тейлор, Джеффри Раш, Линн Редгрейв, Гуги Уизерс, Соня Тодд және Джон Джилгуд түскен. "Шайн" киносы алғаш рет Санденс кинофестивалінде көрсетілді. 1997 жылы Раш 69-шы «Оскар» сыйлық салтанатындағы «Үздік актер» номинациясын жеңіп алды.
the Broadway musical
Shine is a 1996 Australian biographical psychological drama film directed by Scott Hicks from a screenplay by Jan Sardi, based on the life of David Helfgott, a pianist who suffered a mental breakdown and spent years in institutions. The film stars Armin Mueller Stahl, Noah Taylor, Geoffrey Rush, Lynn Redgrave, Googie Withers, Sonia Todd and John Gielgud. Shine had its world premiere at the Sundance Film Festival. In 1997, Rush won the Academy Award for Best Actor at the 69th Academy Awards for his performance.
Сюжет
Жас жігіт қатты жаңбырдың арасында адасып, жақын жердегі мейрамханаға кіреді. Мейрамхана қызметкерлері оған көмек керек пе, жоқ па, соны анықтауға тырысады. Оның маниялық сөйлеуі түсінуге қиын болғанымен, официантка Сильвия оның аты Дэвид Хелфгот екенін және жергілікті қонақ үйде тұрғанын біледі. Сильвия оны қонақ үйге қайтарады, бірақ ол музыкалық білімімен және әртүрлі ноталар жинағымен қызықтыруға тырысқанына қарамастан, ол кетеді. Бала кезінде Дэвид Оңтүстік Австралияның Аделаида қалашығында өсіп, жергілікті Эстеддфодтың музыкалық байқауына қатысады. Хелфготты әкесі Питер үйреткен, ол жеңіске құмар және кемелсіздікке, арсыздыққа және бағынбауға төзбейді. Эстеддфодта ойнап тұрған Дэвидті жергілікті фортепиано мұғалімі Розен байқайды, ол Питердің бастапқы қарсылығына қарамастан, Дэвидтің музыкалық білімін қабылдайды. Жасөспірім кезінде Дэвид штаттағы музыкалық чемпионатта жеңіске жетеді және концерттік скрипкашы Исаак Стерн оны Америкада оқуға шақырады. Дэвидті Америкаға жіберу үшін ақша жинау жоспарланады. Бастапқыда оның отбасы қолдайды, бірақ кейін Питер Дэвидтің кетуіне тыйым салады, оның болмауы отбасын қиратады деп ойлайды. Жағдайды одан да нашар ететін нәрсе – Питер Дэвидті дене және рухани жағынан зорлай бастайды, бұл отбасының қалған бөлігіне де қиындық туғызады. Көңілі құлаған Дэвид оқуын жалғастырады және жергілікті романист және Австралия Коммунистік партиясының негізін қалаушы Катарине Сусанна Причардпен дос болады. Дэвидтің таланты өседі, соның нәтижесінде ол Лондондағы Корольдік музыка колледжінде оқуға мүмкіндік алады. Бұл жолы Дэвид Катариненың қолдауымен әкесінен ажырасады. Бірақ әкесі Дэвидке соңғы талап қояды, тиімді түрде оны үйден қуады және ол ешқашан үйіне қайтып оралмайтынын және ешкімнің баласы бола алмайтынын айтады. Лондонда Дэвид доктор Сесил Паркспен бірге оқиды және концерттік байқауға қатысады, Сергей Рахманиновтың өте қиын 3-концертін орындауды шешеді, ол кішкентай кезінде әкесін мақтандыру үшін үйренуге тырысқан туынды. Дэвид жаттығу кезінде мінез-құлқы нашарлай бастайды. Дэвид жарыста жеңіске жетеді, бірақ құлап, психикалық күйзеліске ұшырайды. Ол психиатриялық ауруханаға жатқызылады. Австралияға оралғаннан кейін Дэвид өзінің жағдайын емдеу үшін электрошок терапиясынан өтеді. Дэвид Аделаидаға оралуға мүмкіндік беретіндей жағдайға жетеді. Бірақ ол әкесімен татуласуға тырысқанда, әкесінің оның отбасын тастап кеткеніне байланысты әрекеттері сәтсіз аяқталады. Бұл Дэвидтің қайтадан күйзеліске түсуіне себеп болады және ол психиатриялық ауруханаға қайтадан жатқызылуға мәжбүр болады. Көп жылдар өткен соң, ауруханадағы ерікті қызметкер Дэвидті таниды және оның музыкалық таланты туралы біледі. Әйел оны үйіне алып кетеді, бірақ оны басқару қиын екенін, зиян келтіретінін және оған қажетті күтімді бере алмайтынын түсінеді. Уақыт өте келе, Дэвидке кең қоғамға қайтадан бейімделу қиынға соғады және ол қызығушылықтарын ояту үшін қонақ үйден жиі шығып кетеді. Келесі күні Дэвид сол мейрамханаға қайта оралады, онда қонақтар оның фортепианода ойнау қабілетіне таңғалады. Иегерлердің бірі Дэвидпен дос болып, оған қамқорлық көрсетеді. Ал Дэвид мейрамханада ойнайды. Иегердің арқасында Дэвид Джиллиан есімді қызметкермен танысады. Дэвид пен Джиллиан бір-біріне ғашық болып, үйленеді. Джиллианның көмегімен және қолдауымен Дэвид әкесінің өлімімен санаса алады және жақсы қабылданылған концертке дайындалады, осылайша кәсіби музыкаға оралатынын көрсетеді.
Өндіріс
Скот Хикс 1985 жылы Аделаидада Дэвид Хелфготтің өнер көрсеткенін көргеннен кейін оның туралы фильм түсіруге шешім қабылдады. Хикс Хелфгот пен оның әйелі Джиллианды көндіруге бір жыл жұмсады, себебі ол пианисттің тағдырынан үлкен шабыт алды. Хикс досы және әріптесі Джон Макгрегорды Хелфготтің достарымен, отбасымен және ұстаздарымен сұхбаттасуға және зерттеу жұмысына көмектесу үшін шақырды. Хикстің бұрынғы толық метражды фильмі "Себастьян және Қаранқұйрық" сценарий редакторы болған Ян Сарди де сценарийдің соңғы нұсқасымен жұмыс істеуге тартылды, ол 1990-шы жылдардың басында дайын болды. Фильмнің түсірілімі үшін маңызды келісім – Pandora Cinema компаниясының халықаралық және АҚШ-тағы тарату құқықтарын сатып алуы болды. "Біз сөйлескен адам Джеффри Рашты Сиднейде сахнада көргендіктен, мен осы актердің керемет екенін айтқанда мен не туралы айтып жатқанымды түсінді", - деді Хикс.
Шығару
Shine АҚШ және Канадада 35 892 330 долларлық табыс әкелді. Фильм Австралиядағы прокатта 10 187 418 доллар жинады.
Үй медиасы
Roadshow Entertainment 1997 жылдың 4 шілдесінде VHS форматында, ал 1997 жылдың 18 қарашасында DVD форматында фильмді жарыққа шығарды. Umbrella Entertainment компаниясы фильмнің 20 жылдық мерейтойына арналған DVD-сін 2015 жылдың 5 мамырында шығарды.
Қабылдау
"Шайн" сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Rotten Tomatoes сайтында 44 рецензия негізінде 91% мақұлдау көрсеткіші тіркелді, ал орташа бағасы 8/10 болды. Сайттағы сыншылардың пікірі: "Жеффри Раштің керемет ойынымен "Шайн" арзан сезімталдыққа бой алдырмай, құнды және шабыттандыратын оқиғаны жеткізеді". Metacritic сайтында фильм 27 сыншының пікірі бойынша 100-ден 87 балл алды, бұл "көпшіліктің толық ризашылығын" көрсетеді. Сыншы Роджер Эберт фильмді төрт жұлдызбен бағалап, былай деді: "1996 жылы түсірілген фильмдердің арасында режиссерлердің шын оқиғаға негізделгенін айтқанмен, шындықтың қалың қабатын жасырған фильмдер (мысалы, "Фарго") көп болды, сондай-ақ шын оқиғаға негізделгенін мәлімдеген, бірақ оның рас екендігі күмәнді фильмдер де (мысалы, "Слиперс") бар еді. Ал бұл фильм – шын оқиғаның астында жатқан шындыққа негізделген".
Марапаттар
Сыйлық санаты бойынша номинация(лар) Нәтиже Сілтеме. Academy Awards үздік фильм «Джейн Скотт» үздік режиссер Скотт Хикс үздік актер Джеффри Раш үздік қосымша актер Армин Мюллер-Шталь үздік сценарий – тікелей экран үшін жазылған Сценарий авторы Ян Сарди; Оқиға авторы Скотт Хикс үздік фильм монтаждау Пип Кармел үздік түпнұсқа драмалық музыка Дэвид Хиршфельдер American Cinema Editors Awards үздік монтаждалған көркем фильм Пип Кармел Art Film Festival Awards Көркем ойыншылық фильм: үздік режиссер Скотт Хикс Australian Film Institute Awards үздік фильм «Джейн Скотт» үздік режиссура Скотт Хикс бас рөлдегі үздік актер Джеффри Раш Ноа Тейлор үздік түпнұсқа сценарий Ян Сарди үздік операторлық жетістік Джеффри Симпсон үздік костюм дизайны жетістігі Луиз Вейкфилд үздік монтаж жетістігі Пип Кармел үздік түпнұсқа музыка Дэвид Хиршфельдер үздік қойылым дизайны жетістігі Вики Нихус үздік дыбыс жетістігі Тойво Лембер, Роджер Сэвидж, Ливия Рузич және Гарет Вандерхоуп Australian Performing Rights Association Awards үздік фильм музыкасы Дэвид Хиршфельдер Australian Writers Guild Awards Көркем фильм – түпнұсқа Ян Сарди Boston Society of Film Critics Awards үздік актер Джеффри Раш British Academy Film Awards үздік фильм «Джейн Скотт» және Скотт Хикс үздік режиссура Скотт Хикс бас рөлдегі үздік актер Джеффри Раш қосымша рөлдегі үздік актер Джон Гилгуд қосымша рөлдегі үздік актриса Линн Редгрейв үздік түпнұсқа сценарий Ян Сарди үздік монтаж Пип Кармел үздік түпнұсқа музыка Дэвид Хиршфельдер үздік дыбыс Джим Гринхорн, Тойво Лембер, Ливия Рузич, Роджер Сэвидж және Гарет Вандерхоуп Camerimage Awards Алтын бақа Джеффри Симпсон қола бақа Chicago Film Critics Association Awards үздік актер Джеффри Раш ең үміткер актер Клотрудис Awards үздік актер Ноа Тейлор Critics' Choice Awards үздік фильм үздік актер Джеффри Раш Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards үздік фильм үздік актер Джеффри Раш Directors Guild of America Awards Моторлық кинодағы ең көрнекті режиссерлік жетістік Скотт Хикс Fantasporto Awards үздік режиссер Film Critics Circle of Australia Awards үздік фильм үздік актер – ер адам Джеффри Раш үздік қосымша актер – ер адам Ноа Тейлор Florida Film Critics Circle Awards үздік актер Джеффри Раш Ft. Lauderdale International Film Festival үздік фильм (Кадрлық жүлде) Скотт Хикс үздік актер (Президенттік жүлде) Ноа Тейлор Golden Globe Awards үздік көркем фильм – драма үздік актер көркем фильмде – драма Джеффри Раш үздік режиссер – көркем фильм Скотт Хикс үздік сценарий – көркем фильм Ян Сарди үздік түпнұсқа музыка Дэвид Хиршфельдер Hawaii International Film Festival үздік көркем фильм Скотт Хикс Humanitas Prize Көркем фильм санаты Сценарий авторы Ян Сарди; Оқиға авторы Скотт Хикс Japan Academy Film Prize Тамаша шетел тіліндегі фильм London Film Critics Circle Awards Жылдың актері Джеффри Раш үздік қосымша актер Армин Мюллер-Шталь National Board of Review Awards үздік фильм Топ 10 фильм National Society of Film Critics Awards үздік актер Джеффри Раш 3-орын New York Film Critics Circle Awards үздік актер Online Film & Television Association Awards үздік фильм «Джейн Скотт» үздік драмалық фильм үздік режиссер Скотт Хикс үздік актер Джеффри Раш үздік драмалық актер үздік сценарий – тікелей экран үшін жазылған Ян Сарди үздік музыка Дэвид Хиршфельдер Producers Guild of America Awards Театрлық көркем фильмдердің ең көрнекті өндірушісі «Джейн Скотт» Rotterdam International Film Festival Awards Көрермендер жүлдесі Скотт Хикс Satellite Awards үздік көркем фильм – драма үздік режиссер Скотт Хикс үздік актер көркем фильмде – драма Джеффри Раш үздік қосымша актер көркем фильмде – драма Армин Мюллер-Шталь үздік түпнұсқа сценарий Ян Сарди Screen Actors Guild Awards Көркем фильмдегі актерлердің ең көрнекті өнері Джон Гилгуд, Армин Мюллер-Шталь, Линн Редгрейв, Джеффри Раш, Ноа Тейлор және Гуги Уизерс бас рөлдегі ер адам актерінің ең көрнекті өнері Джеффри Раш қосымша рөлдегі ер адам актерінің ең көрнекті өнері Ноа Тейлор Society of Texas Film Critics Awards үздік актер Джеффри Раш Southeastern Film Critics Association Awards үздік фильм 6-орын үздік актер Джеффри Раш St. Louis International Film Festival Көрермендер таңдауы жүлдесі Скотт Хикс Toronto International Film Festival Халық таңдауы жүлдесі Metro Media Award Turkish Film Critics Association Awards үздік шетелдік фильм 15-орын Writers Guild of America Awards үздік сценарий – тікелей экран үшін жазылған Сценарий авторы Ян Сарди; Оқиға авторы Скотт Хикс Yoga Awards Ең нашар шетелдік актер Джеффри Раш
Тарихи ақиқат
Кейбір отбасы мүшелері Дэвид Хелфготтың өміріндегі белгілі бір оқиғалар мен қарым-қатынастар фильмде дәл келтірілмегенін мәлімдеді. Хелфготтың әпкесі Маргарет Хелфгот өзінің "Тюнда жоқ" атты кітабында Хелфготтың әкесі Питер Хелфготтың сүйікті күйеуі, тым кешірімді ата-ана болғанын және "Шайн" фильмінде бейнеленген қатыгез диктатор емес екенін айтады. Ол Питер Хелфготтың 14 жасында Дэвидтің шетелге кетуіне кедергі жасау шешімінің, оның мұндай тәуелсіздікке дайын еместігін дұрыс бағалау болғанын айтады. Маргарет және Лес Хелфгот (Дэвидтің ағасы) "Дэвид Австралияға оралғаннан кейін оның отбасы мүшелерімен арада ешқандай жік болған жоқ. Керісінше, ол бірден отбасылық үйге қайтып келді және біздің отбасымыз оны күткен. Әкесі "көпшіл" емес еді, және ол Дэвидтің шетелге кетуіне қарсы болған себебі – ұлының қауіпсіздігі үшін алаңдағандық еді." Лес Хелфгот әкесінің "Шайн" фильміндегі және Джиллиан Хелфготтың өмірбаянындағы бейнесін "толығымен жалған" деп сипаттады. Дэвид Хелфготтың бірінші әйелі Клэр Папп сонымен қатар Питер Хелфготтың фильмде "қатты жала жапқандарын" айтты. Хелфготтың анасы фильм оны мазалап, "жамандық жасалғандай" сезінгенін айтты. Джон Макгрегор, зерттеуге қатысып, "Шайн" үшін алғашқы сценарийді жазған адам, Хелфготттардың әкесінің бейнесі Дэвидтің ғана емес, сонымен қатар (Маргаретті қоспағанда) әрбір отбасы мүшесі мен отбасы досы, олармен және Скотт Хикспен сұхбаттасқан, сондай-ақ Дэвидтің өмірінің басындағы кәсіби немесе музыкалық байланысы бар барлық адамдармен қолдағанын мәлімдеді.
Пианинода ойнау қабілеті
Жаңа Зеландиялық философ Денис Даттон фильм Хельфготтың пианисттік шеберлігін шамадан тыс көтеріп көрсеткенін, соның салдарынан таланттырақ және тәртіпті пианиношыларға назар аудармайтынын айтады.