Толық метаморфоздың ерекше түрлері және психологиялық жағдайлары
Hypermetamorphosis
Толық метаморфоздың ерекше түрі – гиперметаморфоз жұмыртқадан шығушы ұлар сатыларында морфологиялық және функционалдық айырмашылықтармен сипатталады. Entomologiя.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Толық метаморфоздың жоғары өзгергіштік түрлері психологиялық жағдай
High variability forms of complete metamorphosis
the psychological condition
Гиперметаморфоз немесе гетероморфоз – энтомологияда негізгі қолданылатын термин; ол толық жәндік метаморфозы, яғни холометаболизмнің түрлеріне жатады. Гиперметаморфоздың ерекшелігі – кейбір сатылар, әдетте дернәсіл сатылары, қызметтік және сыртқы түрлері жағынан қалғандарынан өзгеше болады. Мұндай сатылар арасындағы айырмашылықтар көбінесе тіршілік циклының уақытша кезеңдерін көрсетеді; мысалы, бір саты қоректі іздеу кезінде жылдамдығымен ерекшеленсе, келесі саты бірден қозғалыс мүшелерін тастап, толық жетілгенге дейін және көбею сатысына ауысуға дайын болғанға дейін қоректенуге бейімделеді, ал оның қоректену қажеттіліктері дернәсілдерге қарағанда мүлдем басқаша болады.
Hypermetamorphosis, or heteromorphosis, is a term used mainly in entomology; it refers to a class of variants of holometabolism, that is to say, complete insect metamorphosis. Hypermetamorphosis is exceptional in that some instars, usually larval instars, are functionally and visibly distinct from the rest. The differences between such instars usually reflect transient stages in the life cycle; for instance, one instar might be mobile while it searches for its food supply, while the following instar immediately sheds its locomotory organs and settles down to feed until it is fully grown and ready to change into the reproductive stage, which in turn, does not have the same nutritional requirements as the larvae.
Сипаттама
Гиперметморфоз, энтомологияда қалыпты қолданылатын термин, холометаболизмнің варианттарының класына жатады. Гиперметморфоз кезінде кейбір личинка сатылары функционалды және морфологиялық тұрғыдан бір-бірінен ерекшеленеді. Құс, көбелек немесе ара сияқты голометаболикалық жәндіктердегі жалпы жағдай – барлық личинка сатылары ұқсас болып көрінеді, жәндік жетілген сайын үлкейеді. Бірақ гиперметморфты жәндіктерде кем дегенде бір саты, әдетте біріншісі, қалғандарынан айқын түрде ерекшеленеді. Көптеген гиперметморфты түрлерде алғашқы сатылар көптеген, кішкентай, өте жылдам личинкалар болып келеді, олар тамақ іздеуге тиіс. Жылдамдылығымен ерекшеленетін бірінші сатының жалпы атауы – пландиум, грек тілінен алынған πλάνος (planos) сөзінен, яғни "саяхаттаушы" деген мағынаны білдіреді. Типтік мысалдарда, бірінші сатыдағы личинканың морфологиясы камподеиформалы (ұзын, жалпақ және белсенді, шамамен Campodea туысына жататын жәндіктердің морфологиясына ұқсас). Дегенмен, пландиумдардың түрлі отбасылар мен қатарларда кездесетін формаларында айтарлықтай әртүрлілік бар; Meloidae қоңыздар отбасында үш тырнақты пландиум бастапқыда триунгулин деп аталды, ал Strepsiptera сияқты ұқсас пландиумдар триунгула деп те аталуы мүмкін. Көптеген түрлер пландиум түрінде тамақтанбайды; олар алдымен терісін ауыстырып, дене пішінін тамақ іздеуге емес, тамақтануға бейімделген формаға өзгертеді. Екінші саты сыртқы түрі мен мінез-құлқы жағынан мүлдем өзгеше, көбінесе қуыршаққа дейінгі сатыларда құрт немесе дернәсіл сияқты болады. Әдетте, бірінші экдизден кейінгі сатылар көбінесе тұрақты формада болады және өте жылдам қозғалмайды, соңғы личинка сатысы қуыршақ формасына айналғанша тамақтану мен өсуге бейімделеді. Холометаболикалық түрлердің кейбір мысалдарында ең ерте сатылар мен кейінгі сатылар арасында айқын айырмашылықтар бар, бірақ олар әдетте гиперметморфты деп есептелмейді. Мысалы, көптеген Papilionidae-дің ерте сатылары құс зәрiне ұқсас түс, пішін және текстураға ие; кейінірек сатылар үлкеніп, мұндай камуфляжда көзге түседі, әдетте жасыл түсті болады. Жәндіктердің препупасы немесе соңғы личинка сатысы тамақтануды тоқтатады және (кейбір жағдайларда) қуыршақтануға орын іздейді, бірақ бұл да гиперметморфоз деп саналмайды.
Hypermetamorphosis, as the term normally is used in entomology, refers to a class of variants of holometabolism. In hypermetamorphosis some larval instars are functionally and morphologically distinct from each other. The general case in holometabolous insects such as flies, moths, or wasps, is that all larval stages look similar, growing larger as the insect matures. In hypermetamorphic insects however, at least one instar, usually the first, differs markedly from the rest. In many hypermetamorphic species, the first instars are numerous, tiny, very mobile larvae that must find their way to a food source. The general term for a mobile first instar is a planidium, from the Greek language πλάνος (planos) meaning "roaming". In typical examples the first instar larval morphology is campodeiform (meaning: elongated, flattened, and active, more or less resembling the morphology of insects in the genus Campodea). There is however, considerable variety in the forms of planidia that occur in various families and orders; in the beetle family Meloidae, the three clawed planidium originally was called a triungulin, and similar planidia for example, those of the Strepsiptera, may also be called triungula. In their planidial form, many species do not feed; they first change their skin and change their bodily form to a form suited to eating rather than seeking out food. The second instar is completely different in appearance and behavior, often becoming grub or maggot like in the instars before pupation. As a rule, the instars after the first ecdysis are of more or less constant form and not highly mobile, being specialised for feeding and growth until the final larval instar metamorphoses into the pupal form. There are examples of holometabolic species in which there are certain striking differences between the earliest instars and the later instars, though without their generally being regarded as hypermetamorphic. For example, early instars of many Papilionidae are of a colour, shape and texture that suggest bird droppings; later instars that are larger and would simply stand out in such camouflage, typically become green. The prepupa or last larval instar of insects ceases to feed and (in some cases) searches for a place to pupate, but this also is not considered hypermetamorphosis.