Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері (туған 1938)

Рональд Касрилс (15 қараша 1938 жылы туған) – Оңтүстік Африка саясаткері, марксистік революционер, партизан және әскери қолбасшы. 2004 жылдың 27 сәуірінен 2008 жылдың 25 қыркүйегіне дейін барлау қызметтері министрі болды. 1987 жылдан 2007 жылға дейін Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) Ұлттық атқару комитетінің (ҰАК) мүшесі, сондай-ақ 1986 жылдың желтоқсанынан 2007 жылға дейін Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының (ОАКП) Орталық комитетінің мүшесі болды.

Ерте өмір

Касрилдің ата-анасы Латвия мен Литвадан келген еврей иммигранттары еді, олар 19 ғасырдың соңында патшалық тұстағы қарауылдардан қашып келген. Ол Рене (туған Коэн) мен Исидор Касрилстің ұлы. Әкесі фабрикада сатушы болған. Анасы үйленгенге дейін дүкенде сатушы болып жұмыс істеген. Анасының туысы белсенді Жаклин Аренштейн. Касрилс Йоханнесбургтегі Король Эдуард VII мектебін бітірген. 1958 жылдан 1960 жылға дейін Йоханнесбургте фильмдерге сценарий жазған, содан кейін 1960 жылдан 1962 жылға дейін Дарбандағы Lever Brothers компаниясының жарнама бөлімінде теле және кино режиссері болып жұмыс істеген.

Апартеидке қарсы белсенділік

Шарпвиллдегі қырғын Касрилсті апартеид жүйесіне қарсы радикалдыландырды және ол 1960 жылы Африка Ұлттық Конгресіне (АҰК) қосылды. 1961 жылы ол Наталдағы Демократиялық Конгрестің хатшысы болды, сондай-ақ сол жылы Оңтүстік Африка Коммунистік партиясына да қосылды. 1962 жылы ол бес жылға қоғамдық сөйлеуге тыйым салынды. Сол жылы ол Натал аймақтық командасының мүшесі ретінде Umkhonto we Sizwe (MK) құрылтайшы мүшесі болды. 1963 жылы Натал аймақтық қолбасшылығының қолбасшысы болды. 1964 жылы Одессада (КСРО) әскери оқудан өтті, ал 1965 жылдың соңында Лондонға сол жердегі қозғалыс үшін жұмыс істеуге жіберілді. Осы кезеңде Касрилс Юсуф Даду, Джо Слово және Джек Ходжсонмен бірге жұмыс істеді және олар Ұлыбританиядан Оңтүстік Африкадағы жер асты қызметін дамыту үшін арнайы комитет құрды (1966–1976). Осы уақыт ішінде ол Рэймонд Саттнер, Джереми Кронин, Ахмед Тимол, Алекс Мумбарис, Тим Дженкин және Дейв пен Сью Рабкин сияқты бірнеше адамдарды Оңтүстік Африкада жер астына пропагандалық бөлімшелер құру мақсатында оқытты. Ол АҰК-ге қызмет етті және Лондон, Луанда, Мапуто, Свазиленд, Ботсвана, Лусака және Харареде орналасқан. Касрилс ақырында МК-ның Жоғарғы Командасының мүшесі болды және 1983 жылы МК барлау басқармасының бастығы болып тағайындалды. Касрилс сондай-ақ 1985 жылдан 1989 жылға дейін АҰК-тің саяси-әскери кеңесінде қызмет етті және 1990 жылдан 1991 жылға дейін Оңтүстік Африкадағы «Вула» операциясы кезінде АҰК үшін жер астынан жұмыс істеді. Кейіннен ол 1991 жылдан 1994 жылға дейін АҰК-тің сайлауалды штабын басқарды.

Бишо қазасы

1992 жылғы 7 қыркүйекте АҰҰ-ның 80 000-ға жуық наразысы Оңтүстік Африкадағы Цискей бантустанының Бишо қаласының сыртында жиналып, Цискей басшысы Упа Гкозоның отставкасын және Цискейдің Оңтүстік Африкаға қайта қосылуын талап етті. Наразылыққа Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының бас хатшысы Крис Хани, Сирил Рамафоса, Стив Тшвете және Ронни Касрилс сияқты АҰҰ жетекшілері қатысты. Цискей үкіметі наразылыққа қатысушыларға Бишоға кіруге тыйым салды. Касрилс қарусыз топты бастап, Бишоға кіру үшін Цискей қорғаныс күштерінің қатарын бұзуға тырысты. Цискей қорғаныс күштерінің әскерлері наразылыққа қатысушыларға автоматты қарудан оқ атып, 28 адамды өлтіріп, 200-ден астам адамды жарақаттады. Цискей қорғаныс күштерінің бір мүшесі де қаза тапты, бірақ бұл күштің өзге бір мүшесінің оғынан болды. 425-тен астам оқ атылды, алғашқы атыс бір жарым минут, екіншісі бір минутқа созылды. Голдстоун комиссиясына осы қырқынысты тергеу тапсырылды. Комиссия Гкозоның айтуынша, наразылыққа қатысушылар оқ атқан деген дәлел жоқ екенін атап өтті және Цискей басшысын наразылықты тыйым салғаны үшін айыптады. Комиссия Касрилсті наразылыққа қатысушыларды Бишоға кіруге итермелегені үшін сынады.

ҚХА үкіметінде

1994 жылы Оңтүстік Африкада алғашқы толыққанды демократиялық сайлаулар өткеннен кейін Касрилс Өткінші Атқарушы Кеңестің (ӨАК) қорғаныс мәселелері жөніндегі кіші кеңесіне мүше болды. 1994 жылдың 24 маусымында ол қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалды және 1999 жылдың 16 маусымына дейін осы лауазымды атқарды. Сонымен қатар, ол 1999 жылдан 2004 жылға дейін Су істері және Орман шаруашылығы министрі болды, ал 2004 жылы барлау қызметтері министрі болып тағайындалды. 2008 жылдың қыркүйек айында президент Табо Мбеки отставкаға кеткеннен кейін Касрилс 23 қыркүйекте отставкасын ұсынған министрлер кабинетінің мүшелерінің қатарында болды.

Израиль-Палестина қақтығысына қатысты ұстанымдар

Касрилс Израиль үкіметін қатты сынға алуымен және палестиналық саяси күреске деген ықыласымен танымал. Ол 2001 жылы «Оңтүстік Африкалық еврейлердің ар-ождан жарияланымын» жазғаннан кейін халықаралық деңгейде танылды. Палестинаның барлық сайланған партияларымен бірге Палестина аумақтарындағы шараларға қатысып, 1967 жылғы шекараларға негізделген екі мемлекеттік шешімді қолдайды. 2006 жылдың соңы мен 2007 жылдың басында АНК-ның теориялық журналы «Umrabulo» журналында жарияланған «Дәуіт пен Голиат: Таяу Шығыста кім кім?» атты екі бөлімді эссесінде Касрилс 1948 жылдан бергі Израиль-Палестина тарихын Израиль үкіметтерінің және әскери әрекеттерінің қатты сын тұрғысынан баяндады. Эссесінің бір бөлігі «Mail&Guardian» газетінде «Солпанның ашуы: Ливандағы Израиль» деген тақырыппен қысқартылған түрінде жарияланды. Мақала қызу дау тудырды, себебі Касрилс 2006 жылдың шілдесінде Ливанға Израильдің басып кіруінен кейін азаматтық құрбандардың нәтижесіне қатысты пікір білдіріп, Израиль басшылығына сілтеме жасап: «Біз нәресте өлтірушілерді «бала өлтірушілер» деп атауымыз керек және нацистерді еске түсіретін әдістерді қолданушыларға олардың нацистер сияқты әрекет ететінін айтуымыз керек» деді. 2006 жылдың қарашасында Оңтүстік Африкалық еврейлер комитеті Касрилске қарсы жеккөрушілік сөздерге байланысты шағымды Оңтүстік Африканың Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына жолдады, себебі «Umrabulo» және «Mail&Guardian» газеттеріндегі мақалалар Конституциялық қорғауды (атап айтқанда, Құқықтар туралы заңның 16(2)(c) тармағын) бұзды. 2007 жылдың 29 наурызында Комиссия Касрилс жеккөрушілік сөздерге қатыспағанын шешіп, былай деді: «Касрилс мырзаның бейбіт келіссөздерге шақыруы Израиль мемлекетін жоюға шақыру деп түсіндіруге сәйкес келмейді. Оның пікірлерін де Холокостты жоққа шығарумен байланыстыруға негіз жоқ». 2007 жылдың мамырында Палестина аумақтарына сапары барысында Касрилс ХАМАС-тың саяси көшбасшысы Исмаил Ханиямен кездесіп, оны мұсылман әлемінен тыс Оңтүстік Африкаға алғашқы рет сапар жасауға шақырды. Оңтүстік Африканың еврейлер депутаттары кеңесі бұл шақыруды сынға алып, Ханияның ХАМАС ұйымының «расистік идеологиясы», сол кездегі палестиналық біртұтас үкіметін басқарғандығы, Оңтүстік Африканың апартеидтен кейінгі идеалдарына қайшы келеді деп мәлімдеді. 2007 жылдың 7 мамырында «Haaretz» газетінде Касрилс шақыруды сынға алғандарға жауап беріп: «Осы шақыруларға қарсылық білдіретіндер Оңтүстік Африканың өзгеруінен ештеңе үйренбегендерін көрсетеді» деді. 2023 жылдың 7 қазанында, Хамас Газа секторына жақын Израиль ауылдарына күтпеген шабуыл жасаған күні, Касрилс Палестиналық ынтымақтастық науқанының басқа мүшелерімен бірге Хамасқа қолдау білдірді. Ол «Газадағы палестиналық қарсылық күштерінің» операциясын олардың қарсылық таныту құқығының заңды көрінісі деп мойындады.

ҚХА-ны зейнеткерлікке шыққаннан кейін сынға алу

Касрилс Якоб Зума басқаратын АНК-ны қатысты сынады. Ол өзі "полициялық мемлекетке құлдырау" деп атаған жағдайды сынға алады. 2014 жылдың сәуір айында ол АНК мүшесі және бұрынғы үкімет министрі Нозезебе Мадлала Рутледжбен бірге «Жоқ деңіз» науқанын бастады. Науқанның мақсаты – адамдарды 2014 жылғы жалпы сайлауда Зумаға және оның үкіметіндегі жемқорлыққа қарсы наразылық білдіру үшін наразылық дауыс беруге немесе бюллетеньді бүлдіруге шақыру. 2014 жылдың желтоқсан айында Касрилс Оңтүстік Африка Ұлттық металл жұмысшылары кәсіби одағы (NUMSA) басқаратын жаңа құрылған жұмысшылар партиясы – Біріккен майданның ұлттық жұмыс комитетіне сайланды. Сондай-ақ, ол жаңадан құрылған солшыл оппозициялық партия – Экономикалық Азаттық Жолы туралы жағымды пікір білдірді. 2016 жылдың сәуір айында, Экономикалық Азаттық Жолы президент Зумаға қарсы маңызды сот жеңісіне жеткеннен кейін, Касрилс тағы бірнеше белгілі бұрынғы АНК өкілдерімен бірге Зуманың отставкаға кетуін талап етті.

Жарияланымдар

Касрилс Бертран Рассел туралы кітаптар мен поэзия жазды; саясат, қорғаныс және су мен орман шаруашылығы мәселелері бойынша көптеген мақалалар жазды. Оның "Қоралданған және қауіпті" атты автобиографиясы алғаш рет 1993 жылы жарық көрді және 1998 және 2004 жылдары жаңартылып, қайта басылды. 2010 жылы алғаш рет жарық көрген "Күтпеген құпия агент" ронидің бірінші әйелі Элеонораның апартеид режиміне қарсы көрсеткен батылдығы туралы жеке тәжірибесін баяндайды. Ол 2011 жылғы Алан Патон сыйлығының иегері атанды. 2012 жылы Касрилс "Лондондық жалдамалы сарбаздар: Апартеидке қарсы құпия соғыс" атты жаңа кітапқа алғы сөз жазды, онда Касрилспен Оңтүстік Африкаға көптеген миссияларға жіберілген, Оңтүстік Африка азаматтары емес ақ нәсілді адамдардың оқиғалары келтірілген. Олар парақша бомбалары және басқа да үгіт материалдарын таратқан. Касрилс 2017 жылы сол кездегі Оңтүстік Африка президенті Джейкоб Зумамен жұмыс істеу тәжірибесі туралы "Карапайым адам" атты кітап жариялады. 2021 жылы Касрилс "Апартеидке қарсы халықаралық бригада: Оңтүстік Африканы азат ету соғысының құпиялары" кітабын редакциялады, онда апартеидке қарсы күресте Umkhonto We Sizwe (MK) ұйымымен ынтымақтастық жасаған әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдардың тәжірибелері жинақталған.

Жеке өмір

Касрилстің алғашқы әйелі Элеонора Касрилс, ол да көрнекті апартеидке қарсы белсенді болған, 45 жылдық некеден кейін 2009 жылы қайтыс болды. 2012 жылдың 2 ақпанында ол Кейптаундағы Винберг Ішкі істер кеңсесінде журналист Амина Френске үйленді. Ол Жаклин Аренштейнмен туыс.