Стивен Бико: Апартеидке қарсы күрескер және «Қара сана» қозғалысының көшбасшысы

Кіріспе

Оңтүстік Африкалық апартеидке қарсы белсенді (1946–1977)

Банту Стивен Бико ОМСГ (18 желтоқсан 1946 – 12 қыркүйек 1977) – Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы белсендісі. Идеологиялық тұрғыдан африкалық националист және африкалық социалист болған ол 1960-шы және 1970-ші жылдардағы «Қара сана қозғалысы» деп аталатын апартеидке қарсы халықтық науқанның алдыңғы қатарында болды. Оның идеялары «Франк Талк» деген псевдониммен жарияланған мақалалар сериясында жарияланды. Бико кедей кхоса отбасында өскен. 1966 жылы Натал университетінде медицинаны оқып, Оңтүстік Африка студенттерінің ұлттық одағына (NUSAS) қосылды. Оңтүстік Африкадағы нәсілдік сегрегация және ақ нәсілді азшылықтың апартеид жүйесіне қарсы күрескен Бико, NUSAS пен апартеидке қарсы басқа да топтардың апартеидтен ең көп зардап шеккен қара нәсілділер емес, ақ либералдардың билік еткеніне наразы болды. Ол жақсы ниетті ақ либералдардың қаралардың өмірін толық түсінбейтінін және көбінесе жоғарыдан қараушылықпен әрекет ететінін айтты. Ақтардың үстемдігін болдырмау үшін қаралардың өздері ұйымдасуы керек деген тұжырымға келді. Осы мақсатта ол 1968 жылы Оңтүстік Африка студенттер ұйымын (SASO) құруда жетекші рөл атқарды. Ұйымға қатысу тек «қараларға» ғана ашық болды, Бико бұл терминді банту тілінде сөйлейтін африкалықтар ғана емес, сонымен қатар аралас нәсілділер мен үндістерге де қатысты қолданды. Ол өзінің қозғалысын ақ либералдардан тәуелсіз ұстауға тырысты, бірақ ақтарға қарсы жек көрушілікке қарсы болды және ақ достары болды. Ақ нәсілді Ұлттық партия үкіметі бастапқыда SASO-ның құрылуын апартеидтің нәсілдік сепаратизм идеологиясының жеңісі деп қарастырып, қолдау көрсетті. Мартиникалық философ Франц Фанон мен афроамерикалық «Қара күш» қозғалысының ықпалымен Бико және оның жақтастары SASO-ның ресми идеологиясы ретінде «Қара сананы» қалыптастырды. Қозғалыс апартеидтің жойылуы және Оңтүстік Африканың жалпы сайлау құқығы мен социалистік экономикаға көшуі үшін күресті. Олар «Қара қауымдық бағдарламаларын» (BCP) ұйымдастырып, қаралардың психологиялық күшін арттыруға бағытталды. Бико қаралардың нәсілдік кемсінушілік сезімінен құтылуы керек деп сенді және бұл идеяны «қара – әдемі» деген ұранды танымал ету арқылы жеткізді. 1972 жылы ол «Қара халықтар конвенциясын» (BPC) құруға қатысты, оның мақсаты – қара сана идеяларын халық арасында кеңінен тарату болды. Үкімет Биконы бүлікшіл қауіп деп санап, 1973 жылы оған тыйым салу туралы бұйрық шығарды, бұл оның қызметін қатты шектеді. Ол саяси белсенділігін жалғастырып, Гинзберг ауданында денсаулық сақтау орталығы мен балалар бақшасы сияқты BCP ұйымдастыруға көмектесті. Тыйым салынған кезеңде ол көптеген анонимді қорқыту хаттарын алды және мемлекеттік қауіпсіздік қызметімен бірнеше рет ұсталды. 1977 жылдың тамыз айында ұсталғаннан кейін Бико мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің қолынан қаза тапты. Оның жерлеу рәсіміне 20 000-нан астам адам қатысты. Биконың даңқы өлімінен кейін кеңінен тарады. Ол көптеген әндер мен өнер туындыларының тақырыбы болды, ал оның досы Дональд Вудстың 1978 жылғы өмірбаяны 1987 жылғы «Cry Freedom» фильмінің негізі болды. Биконың өмірінде үкімет оның ақтарды жек көретінін айтты, апартеидке қарсы белсенділердің кейбіреулері оны сексизмге кінәлады, ал африкалық нәсілдік ұлтшылдар оның аралас нәсілділер мен үндістермен біріккен майданына сын танысты. Дегенмен, Бико апартеидке қарсы қозғалыстың алғашқы иконаларының біріне айналды және саяси шейіт, сондай-ақ «Қара сананың әкесі» ретінде танылды. Оның саяси мұрасы әлі де даулы мәселе болып табылады.

Bantu Stephen Biko OMSG (18 December 1946 – 12 September 1977) was a South African anti apartheid activist. Ideologically an African nationalist and African socialist, he was at the forefront of a grassroots anti apartheid campaign known as the Black Consciousness Movement during the late 1960s and 1970s. His ideas were articulated in a series of articles published under the pseudonym Frank Talk. Raised in a poor Xhosa family, Biko grew up in Ginsberg township in the Eastern Cape. In 1966, he began studying medicine at the University of Natal, where he joined the National Union of South African Students (NUSAS). Strongly opposed to the apartheid system of racial segregation and white minority rule in South Africa, Biko was frustrated that NUSAS and other anti apartheid groups were dominated by white liberals, rather than by the blacks who were most affected by apartheid. He believed that well intentioned white liberals failed to comprehend the black experience and often acted in a paternalistic manner. He developed the view that to avoid white domination, black people had to organise independently, and to this end he became a leading figure in the creation of the South African Students' Organisation (SASO) in 1968. Membership was open only to "blacks", a term that Biko used in reference not just to Bantu speaking Africans but also to Coloureds and Indians. He was careful to keep his movement independent of white liberals, but opposed anti white hatred and had white friends. The white minority National Party government were initially supportive, seeing SASO's creation as a victory for apartheid's ethos of racial separatism. Influenced by the Martinican philosopher Frantz Fanon and the African American Black Power movement, Biko and his compatriots developed Black Consciousness as SASO's official ideology. The movement campaigned for an end to apartheid and the transition of South Africa toward universal suffrage and a socialist economy. It organised Black Community Programmes (BCPs) and focused on the psychological empowerment of black people. Biko believed that black people needed to rid themselves of any sense of racial inferiority, an idea he expressed by popularizing the slogan "black is beautiful". In 1972, he was involved in founding the Black People's Convention (BPC) to promote Black Consciousness ideas among the wider population. The government came to see Biko as a subversive threat and placed him under a banning order in 1973, severely restricting his activities. He remained politically active, helping organise BCPs such as a healthcare centre and a crèche in the Ginsberg area. During his ban he received repeated anonymous threats, and was detained by state security services on several occasions. Following his arrest in August 1977, Biko was beaten to death by state security officers. Over 20,000 people attended his funeral. Biko's fame spread posthumously. He became the subject of numerous songs and works of art, while a 1978 biography by his friend Donald Woods formed the basis for the 1987 film Cry Freedom. During Biko's life, the government alleged that he hated whites, various anti apartheid activists accused him of sexism, and African racial nationalists criticised his united front with Coloureds and Indians. Nonetheless, Biko became one of the earliest icons of the movement against apartheid, and is regarded as a political martyr and the "Father of Black Consciousness". His political legacy remains a matter of contention.

Жас кезі: 1946-1966

Банту Стивен Бико 1946 жылдың 18 желтоқсанында Шығыс Кейп провинциясының Таркастад қаласында әжесінің үйінде дүниеге келді. Мзингае Мэтью Бико мен Элис 'Мамцет' Биконың үшінші баласы болған ол, үлкен әпкесі Букельва, ағасы Хая және кіші әпкесі Нобанделемен бірге өсті. Оның ата-анасы Уиттлизеде үйленген, әкесі полиция қызметкері болып жұмыс істеген. Мзингае Куинстаунға, Порт-Элизабетке, Форт-Коксқа және, ақырында, Король Уильям қаласына ауыстырылды, онда ол Элиспен бірге Гинсберг кентіне қоныстанды. Бұл шағын қалашықта 800-ге жуық отбасы тұрды, әр төрт отбасы бір сумен қамтамасыз ету және дәретхананы пайдаланды. Кентте африкалықтар мен түрлі-түсті адамдар бірге өмір сүрді, онда коса, африкаанс және ағылшын тілдері қолданылды. Полиция қызметінен кеткеннен кейін Мзингае Оңтүстік Африка университетінде заң факультетінде оқумен қатар Король Уильям қаласындағы туысқандық істер жөніндегі кеңседе клерк болып жұмыс істеді. Элис алдымен жергілікті ақ нәсілді отбасыларға үй шаруасын жүргізіп, кейін Король Уильям қаласындағы Грей ауруханасында аспазшы болып жұмыс істеді. Апасының айтуынша, анасының қиын еңбек жағдайларын көргені Биконың саяси санасының қалыптасуына ықпал еткен. Биконың 'Банту' деген есімі коса тілінде 'адамдар' деген мағынаны білдіреді, ол оны 'Umntu ngumntu ngabantu' ('адам басқа адамдар арқылы адам') деген мақалмен байланыстырды. Бала кезінде оны 'Гуфи' және 'Xwaku Xwaku' деп атаған, соңғысы оның шалақы келбетіне байланысты болған. Ол отбасының ағылшыншыл христиан дінінде тәрбиеленді. 1950 жылы, Бико төрт жаста болғанда, әкесі ауырып, Кискаммахоектегі Сент-Мэтью ауруханасына жатқызылды және қайтыс болды, осылайша отбасы анасының табысына тәуелді болды. Бико екі жыл Сент-Эндрюс бастауыш мектебінде, ал төрт жыл Чарльз Морган жоғары бастауыш мектебінде оқыды, екеуі де Гинсбергте орналасқан. Ол өте зиялы бала ретінде танылып, бір жылды өткізіп оқуға рұқсат алды. 1963 жылы ол Forbes Grant орта мектебіне ауысты. Бико математика мен ағылшын тілінен жақсы нәтижелер көрсетіп, емтихан нәтижелері бойынша сыныпта бірінші орын алды. 1964 жылы Гинсберг қауымы оған ағасы Хаямен бірге Элис, Шығыс Кейп провинциясындағы беделді интернат – Lovedale мектебінде оқуға стипендия ұсынды. Стив келгеннен кейін үш ай өткен соң, Хаяны үкімет тарапынан тыйым салынған африкалық ұлтшылдар тобы – Панафрикалық Конгрестің (PAC) қарулы бөлімі Покомен байланысы бар деген айып тағылды. Хая мен Стив екеуі де полицияға ұсталды және тексерілді, біріншісі кінәлі деп танылып, кейін апелляцияда ақталды. Стивтің Покомен байланысы туралы нақты дәлелдер ұсынылмады, бірақ ол Lovedale мектебінен шығарылды. Кейіннен ол осы жағдайға қатысты: "Менде билікке деген көзқарас басқа нәрселерге қарағанда күштірек болды. Мен билікті жек көрдім" деді. 1964-1965 жылдары Бико Наталь провинциясының Марианхилл қаласындағы католик интернатында оқыды. Колледжде либералды саяси атмосфера болды, және Бико өзінің саяси санасын осы жерде дамытты. Ол Оңтүстік Африкадағы ақ нәсілді азшылық үкіметін елдің қара нәсілді көпшілігін ұсынылатын басқарумен алмастыруға қызығушылық танытты. Осы кезде Биконың батырларына айналған отаршылдыққа қарсы күрескен көшбасшылардың арасында Алжирдің Ахмет Бен Белла және Кенияның Джарамоги Огинга Одинга болды. Кейіннен ол отбасындағы 'саясаткерлердің' көпшілігі коммунизмге қарсы және африкалық нәсілшіл идеяларды ұстанатын PAC-қа көңіл білдіргенін айтты. Бико PAC-тың 'жақсы ұйымдастырылуын' және оның көптеген мүшелерінің батылдығын бағалады, бірақ ол оның нәсілдік шектеулі көзқарасына көнбеді, барлық нәсілдік топтардың мүшелері үкіметке қарсы бірігуі керек деп сенді. 1964 жылдың желтоқсанында ол Звелитшаға барып, ульвалуко сүндеттеу рәсіміне қатысты, бұл оның балалық шағынан еркекке айналуын символдық түрде белгіледі.

Bantu Stephen Biko was born on 18 December 1946, at his grandmother's house in Tarkastad, Eastern Cape. The third child of Mzingaye Mathew Biko and Alice 'Mamcete' Biko, he had an older sister, Bukelwa, an older brother, Khaya, and a younger sister, Nobandile. His parents had married in Whittlesea, where his father worked as a police officer. Mzingaye was transferred to Queenstown, Port Elizabeth, Fort Cox, and finally King William's Town, where he and Alice settled in Ginsberg township. This was a settlement of around 800 families, with every four families sharing a water supply and toilet. Both Africans and Coloured people lived in the township, where Xhosa, Afrikaans, and English were all spoken. After resigning from the police force, Mzingaye worked as a clerk in the King William's Town Native Affairs Office, while studying for a law degree by correspondence from the University of South Africa. Alice was employed first in domestic work for local white households, then as a cook at Grey Hospital in King William's Town. According to his sister, it was this observation of his mother's difficult working conditions that resulted in Biko's earliest politicisation. Biko's given name "Bantu" means "people" in IsiXhosa; Biko interpreted this in terms of the saying "Umntu ngumntu ngabantu" ("a person is a person by means of other people"). As a child he was nicknamed "Goofy" and "Xwaku Xwaku", the latter a reference to his unkempt appearance. He was raised in his family's Anglican Christian faith. In 1950, when Biko was four, his father fell ill, was hospitalised in St. Matthew's Hospital, Keiskammahoek, and died, making the family dependent on his mother's income. Biko spent two years at St. Andrews Primary School and four at Charles Morgan Higher Primary School, both in Ginsberg. Regarded as a particularly intelligent pupil, he was allowed to skip a year. In 1963 he transferred to the Forbes Grant Secondary School in the township. Biko excelled at maths and English and topped the class in his exams. In 1964 the Ginsberg community offered him a bursary to join his brother Khaya as a student at Lovedale, a prestigious boarding school in Alice, Eastern Cape. Within three months of Steve's arrival, Khaya was accused of having connections to Poqo, the armed wing of the Pan Africanist Congress (PAC), an African nationalist group which the government had banned. Both Khaya and Steve were arrested and interrogated by the police; the former was convicted, then acquitted on appeal. No clear evidence of Steve's connection to Poqo was presented, but he was expelled from Lovedale. Commenting later on this situation, he stated: "I began to develop an attitude which was much more directed at authority than at anything else. I hated authority like hell." From 1964 to 1965, Biko studied at St. Francis College, a Catholic boarding school in Mariannhill, Natal. The college had a liberal political culture, and Biko developed his political consciousness there. He became particularly interested in the replacement of South Africa's white minority government with an administration that represented the country's black majority. Among the anti colonialist leaders who became Biko's heroes at this time were Algeria's Ahmed Ben Bella and Kenya's Jaramogi Oginga Odinga. He later said that most of the "politicos" in his family were sympathetic to the PAC, which had anti communist and African racialist ideas. Biko admired what he described as the PAC's "terribly good organisation" and the courage of many of its members, but he remained unconvinced by its racially exclusionary approach, believing that members of all racial groups should unite against the government. In December 1964, he travelled to Zwelitsha for the ulwaluko circumcision ceremony, symbolically marking his transition from boyhood to manhood.

Студенттік белсенділіктің алғашқы кезеңдері: 1966-1968

Бастапқыда Бико университетте заңгер мамандығын оқуға қызығушылық танытқан, бірақ оның айналасындағы көптеген адамдар оған бұл туралы кеңес бермеді, себебі заңгерлік мамандығы саяси белсенділікпен тым байланысты екенін есептеді. Олар оны медицинаны таңдауға көндірді, өйткені бұл мамандық бойынша жақсы жұмыс табу мүмкіндігі жоғары деп саналды. Ол стипендия алып, 1966 жылы Наталь университетінің медицина факультетіне қабылданды. Сол жерде ол өмірбаясын жазған Ксолела Мангкудың айтуынша, «Оңтүстік Африканың түкпір-түкпірінен келген ерекше білімді және әлемдік көзқарымы кең студенттер тобына» қосылды. Олардың көптегені кейін апартеидтен кейінгі кезеңде маңызды лауазымдарға ие болды. 1960 жылдардың соңы бүкіл әлемде радикалды студенттік саясаттың өркендеу кезеңі болды, бұл 1968 жылғы наразылықтарда көрініс тапты, және Бико осы ортаға белсенді түрде қатысуға құштар болды. Университетке келгеннен кейін көп ұзамай ол Студенттік өкілдік кеңесіне (СӨК) сайланды. Университеттің СӨК-і Оңтүстік Африка студенттерінің ұлттық одағына (NUSAS) мүше болды. NUSAS көпұлтты мүшелікті қалыптастыруға тырысты, бірақ Оңтүстік Африка студенттерінің көпшілігі елдің ақ нәсілді азшылығынан болғандықтан, ол ақ нәсілділердің басымдығын сақтады. NUSAS-тың ақ нәсілді басшысы Клайв Неттлтон былай деді: «Мәселенің мәні мынада: NUSAS ақ нәсілділердің бастамасымен құрылған, ақ нәсілділердің қаржысымен қаржыландырылады және оның көптеген мүшелерінің пікірін көрсетеді». NUSAS ресми түрде апартеидке қарсы болды, бірақ консервативті ақ студенттердің қолдауын сақтау үшін қарсылығын жұмсартты. Бико және басқа бірнеше қара нәсілді африкалық NUSAS мүшелері ақ студенттердің жатақханаларында ұйымдастырылған кештерге қара нәсілді африкалықтардың кіруіне тыйым салынған кезде көңілі қалды. 1967 жылдың шілдесінде Грэмстаундағы Родс университетінде NUSAS конференциясы өтті. Студенттер келгеннен кейін, ақ және үнді делегаттары үшін жатақханалар дайындалғанын, бірақ қара африкалықтарға жергілікті шіркеуде түнуге рұхсат етілгенін білді. Бико және басқа қара нәсілді африкалық делегаттар наразылық білдіріп, конференциядан шығып кетті. Бико кейін бұл оқиға оны саяси белсенділікке көпұлттық көзқарасын қайта қарастыруға мәжбүр еткенін айтты.

Biko was initially interested in studying law at university, but many of those around him discouraged this, believing that law was too closely intertwined with political activism. Instead they convinced him to choose medicine, a subject thought to have better career prospects. He secured a scholarship, and in 1966 entered the University of Natal Medical School. There, he joined what his biographer Xolela Mangcu called "a peculiarly sophisticated and cosmopolitan group of students" from across South Africa; many of them later held prominent roles in the post apartheid era. The late 1960s was the heyday of radical student politics across the world, as reflected in the protests of 1968, and Biko was eager to involve himself in this environment. Soon after he arrived at the university, he was elected to the Students' Representative Council (SRC). The university's SRC was affiliated with the National Union of South African Students (NUSAS). NUSAS had taken pains to cultivate a multi racial membership but remained white dominated because the majority of South Africa's students were from the country's white minority. As Clive Nettleton, a white NUSAS leader, put it: "the essence of the matter is that NUSAS was founded on white initiative, is financed by white money and reflects the opinions of the majority of its members who are white". NUSAS officially opposed apartheid, but it moderated its opposition in order to maintain the support of conservative white students. Biko and several other black African NUSAS members were frustrated when it organised parties in white dormitories, which black Africans were forbidden to enter. In July 1967, a NUSAS conference was held at Rhodes University in Grahamstown; after the students arrived, they found that dormitory accommodation had been arranged for the white and Indian delegates but not the black Africans, who were told that they could sleep in a local church. Biko and other black African delegates walked out of the conference in anger. Biko later related that this event forced him to rethink his belief in the multi racial approach to political activism:

SASO-ны дамыту

1968 жылы Йоханнесбургте өткен NUSAS конференциясынан кейін оның көптеген мүшелері 1968 жылдың шілдесінде Штуттерхаймда өткен Университеттік Христиан қозғалысының конференциясына қатысты. Онда қара нәсілді африкалық мүшелер желтоқсан айында конференция өткізуге шешім қабылдады. Оңтүстік Африка студенттер ұйымы (SASO) 1969 жылдың шілдесінде Солтүстік университетінде өткен конференцияда ресми түрде құрылды; сол жерде ұйымның конституциясы мен негізгі саяси бағдарламасы қабылданды. Ұйымның басты назары қара студенттердің белсенділік орталықтары арасындағы байланыс қажеттілігіне, оның ішінде спорт, мәдени шаралар және пікірсайыс жарыстары арқылы болды. Бико SASO құруда маңызды рөл атқарса да, алғашқы кезеңдерде көпшілік назарына ішін тартпауға тырысты, себебі бұл оның екінші деңгейдегі басшылығын, мысалы оның одақтасы Барни Питиананы нығайтады деп ойлады. Дегенмен, ол SASO-ның бірінші президенті болып сайланды; Пэт Матшака вице-президент, ал Уила Машалаба хатшы болып сайланды. Дурбан ұйымның де-факто штаб-пәтеріне айналды. Бико SASO-ның «Қара сана» идеологиясын басқа қара студенттердің көшбасшыларымен ақылдасып дамытты. 1971 жылдың шілдесінде жарияланған SASO саясатының манифесі бұл идеологияны «ой-сананың қалыптасуы, өмір салты» деп анықтады. «Қара сананың» негізгі қағидасы – қара адам өзінің туған жерінде оны шетелдік санаған және оның негізгі адамдық қадір-қасиетін төмендетуге тырысқан барлық құндылық жүйелерін қабылдамауы керек. «Қара сана» психологиялық күш беруге бағытталған, Оңтүстік Африканың қара нәсілді халқының көпшілігіне тән кемсіну сезімдерімен күресу арқылы жүзеге асырылды. Бико апартеидке және ақ нәсілді азшылық үстемдігіне қарсы күрес аясында қаралар өздерінің адамдық беделдерін, бостандыққа лайықты екендерін және оның салдарымен бірге жауапкершілікті мойындау керек деп сенді. Ол «қара» терминін банту тілдерінде сөйлейтін африкалықтарға ғана емес, сонымен қатар үндістер мен «аралас нәсілділерге» де қолданды. SASO «ақ емес» терминінен гөрі осы терминді қабылдады, өйткені ұйым жетекшілері өзін ақтарға қарсы анықтау – өзін оңтайлы сипаттау емес деп санайтын. Бико «қара – әдемі» деген ұранды таныстырды, бұл «Адам, сен өзіңдей жақсысың. Өзіңді адам ретінде қарастыра баста» дегенді білдіреді. Бико 1971 жылдың қаңтарында Кейптаун университетінің Абе Бейли орталығында өткен академиялық конференцияда «Ақ расизм және қара сана» тақырыбында баяндама жасады. Ол өз идеяларын SASO жаңалықтарында «Франк сөйлейді» деген псевдониммен жазған мақалаларында кеңейтті. Оның президенттік қызметі көбінесе қаржы жинаумен айналысты, сонымен қатар студенттерді тарту және қозғалыстың идеологиялық негізін нығайту үшін Оңтүстік Африканың әртүрлі кампустарына сапарлар жасады. Кейбір студенттер оны NUSAS-тың көпұлттық тәсілінен бас тартқаны үшін сынады, ал басқалары SASO-ның үнді және «аралас нәсілді» студенттерге мүшелікке рұқсат беру туралы шешіміне қарсы болды. Бико бір жылдан кейін президенттік қызметтен кетіп, жаңа басшылықтың пайда болуы қажеттігін және осылайша оның айналасында жеке тұлғаға табынушылық туындамауын жеткізді. SASO талқыдан кейін NUSAS-қа қосылмауды шешті, бірақ осы ұйымды ұлттық студенттік ұйым ретінде мойындады. SASO-ның негізгі қаулыларының бірі – әр NUSAS конференциясына өкіл жіберу болды. 1970 жылы SASO NUSAS-ты мойындаудан бас тартты, оны SASO-ның әртүрлі кампустардағы өсуіне кедергі келтіруге тырысқаны үшін айыптады. SASO-ның NUSAS-тан бөлінуі көптеген ақ либерал жастар үшін ауыр тәжірибе болды, олар көпұлттық ұйым идеясына адал болды және олардың әрекеттері қабылданбайтынын сезінді. NUSAS жетекшілері бөлінуге өкінді, бірақ SASO-ны сынаудан тартынды. Көпұлттық либерализмді қауіп ретінде қарастырған және 1968 жылы көпұлттық саяси партияларды тыйым салған үкімет SASO-ның пайда болуына қуанды, оны апартеидтік ойлаудың жеңісі деп санады.

Following the 1968 NUSAS conference in Johannesburg, many of its members attended a July 1968 conference of the University Christian Movement at Stutterheim. There, the black African members decided to hold a December conference to discuss the formation of an independent black student group. The South African Students' Organisation (SASO) was officially launched at a July 1969 conference at the University of the North; there, the group's constitution and basic policy platform were adopted. The group's focus was on the need for contact between centres of black student activity, including through sport, cultural activities, and debating competitions. Though Biko played a substantial role in SASO's creation, he sought a low public profile during its early stages, believing that this would strengthen its second level of leadership, such as his ally Barney Pityana. Nonetheless, he was elected as SASO's first president; Pat Matshaka was elected vice president and Wuila Mashalaba elected secretary. Durban became its de facto headquarters. Biko developed SASO's ideology of "Black Consciousness" in conversation with other black student leaders. A SASO policy manifesto produced in July 1971 defined this ideology as "an attitude of mind, a way of life. The basic tenet of Black Consciousness is that the Blackman must reject all value systems that seek to make him a foreigner in the country of his birth and reduce his basic human dignity." Black Consciousness centred on psychological empowerment, through combating the feelings of inferiority that most black South Africans exhibited. Biko believed that, as part of the struggle against apartheid and white minority rule, blacks should affirm their own humanity by regarding themselves as worthy of freedom and its attendant responsibilities. It applied the term "black" not only to Bantu speaking Africans, but also to Indians and Coloureds. SASO adopted this term over "non white" because its leadership felt that defining themselves in opposition to white people was not a positive self description. Biko promoted the slogan "black is beautiful", explaining that this meant "Man, you are okay as you are. Begin to look upon yourself as a human being." Biko presented a paper on "White Racism and Black Consciousness" at an academic conference in the University of Cape Town's Abe Bailey Centre in January 1971. He also expanded on his ideas in a column written for the SASO Newsletter under the pseudonym "Frank Talk". His tenure as president was taken up largely by fundraising activities, and involved travelling around various campuses in South Africa to recruit students and deepen the movement's ideological base. Some of these students censured him for abandoning NUSAS' multi racial approach; others disapproved of SASO's decision to allow Indian and Coloured students to be members. Biko stepped down from the presidency after a year, insisting that it was necessary for a new leadership to emerge and thus avoid any cult of personality forming around him. SASO decided after a debate to remain non affiliated with NUSAS, but would nevertheless recognise the larger organisation as the national student body. One of SASO's founding resolutions was to send a representative to each NUSAS conference. In 1970 SASO withdrew its recognition of NUSAS, accusing it of attempting to hinder SASO's growth on various campuses. SASO's split from NUSAS was a traumatic experience for many white liberal youth who had committed themselves to the idea of a multi racial organisation and felt that their attempts were being rebuffed. The NUSAS leadership regretted the split, but largely refrained from criticising SASO. The governmentwhich regarded multi racial liberalism as a threat and had banned multi racial political parties in 1968was pleased with SASO's emergence, regarding it as a victory of apartheid thinking.

Либерализмге деген көзқарас және жеке қарым-қатынастар

Қара сана қозғалысының (БКД) алғашқы назары расистікке қарсы ақ либералдарды және либерализмді сынға алып, оны әкешілдікке және қара африкалықтарға "теріс әсер етеді" деп айыптады. Басылған алғашқы мақалаларының бірінде Бико "мен [ақ] либералдарды және олардың аппартеидке қарсы қозғалысқа қатысуын келемеждемеймін, бірақ [ақ] либералдың шын мәнінде өзінің санасын тыныштандыруға тырысып жатыр, немесе ең жақсы жағдайда қара адамдармен ынтымақтастығын көрсетуге құштар, бірақ бұл оның түс сызығының арғы жағындағы туыстарымен барлық байланысын үзбесе ғана мүмкін" деген ауыр қорытындыға келгенімізді мойндау керек деді. Бико және SASO НУСАС-тың үкімет саясатына қарсы наразылықтарын ашық сынға алды. Бико НУСАС ақ сайлаушыларға ғана әсер етуге тырысады деп мәлімдеді; оның пікірінше, бұл сайлаушылардың заңдылығы жоқ, ал нақты бір саясатқа бағытталған наразылық апартеидтік мемлекетті құлатпақ мақсатқа жеткізбейді. SASO студенттік шерулерді, пикеттерді және ереуілдерді тиімсіз деп санады және қоғамдық наразылық нысандарынан бас тартатынын мәлімдеді. Ол мемлекетпен ашық қақтығыстан қасақана аулақ болды, оның институционалдық құрылымы жеткілікті деңгейге жеткенше. Оның орнына SASO-ның назары қоғамдық жобаларды құруға және қара сана идеяларын басқа қара ұйымдар мен қара қоғамның арасында таратуға аударылды. Осы саясатына қарамастан, 1972 жылдың мамыр айында ол Элис декларациясын жариялады, онда студенттерге SASO мүшесі Абрам Онггопоцце Тироның Солтүстік университетінен шығарылуына жауап ретінде лекцияларды бойкот етуге шақырды. Тиро оқиғасы үкіметті SASO қауіпті ұйым екеніне көндірді. Дурбанда Бико медбике Нонтсикелело "Нцики" Машалабамен қарым-қатынасқа түсті; олар 1970 жылдың желтоқсан айында Король Уильям қалалық сотында неке қиды. Олардың тұңғыш ұлы Нкосинати 1971 жылы дүниеге келді. Бико бастапқыда университетте жақсы оқыды, бірақ саяси белсенділікке көбірек уақыт бөлген сайын бағалары төмендеді. Оқуын бастағаннан кейін алты жыл өткен соң, ол үшінші курсты қайтадан оқуға мәжбүр болды. 1972 жылы нашар үлгергендігіне байланысты Натал университеті оны оқудан шеттетіп жіберді.

The early focus of the Black Consciousness Movement (BCM) was on criticising anti racist white liberals and liberalism itself, accusing it of paternalism and being a "negative influence" on black Africans. In one of his first published articles, Biko stated that although he was "not sneering at the [white] liberals and their involvement" in the anti apartheid movement, "one has to come to the painful conclusion that the [white] liberal is in fact appeasing his own conscience, or at best is eager to demonstrate his identification with the black people only insofar as it does not sever all ties with his relatives on his side of the colour line." Biko and SASO were openly critical of NUSAS' protests against government policies. Biko argued that NUSAS merely sought to influence the white electorate; in his opinion, this electorate was not legitimate, and protests targeting a particular policy would be ineffective for the ultimate aim of dismantling the apartheid state. SASO regarded student marches, pickets, and strikes to be ineffective and stated it would withdraw from public forms of protest. It deliberately avoided open confrontation with the state until such a point when it had a sufficiently large institutional structure. Instead, SASO's focus was on establishing community projects and spreading Black Consciousness ideas among other black organisations and the wider black community. Despite this policy, in May 1972 it issued the Alice Declaration, in which it called for students to boycott lectures in response to the expulsion of SASO member Abram Onkgopotse Tiro from the University of the North after he made a speech criticising its administration. The Tiro incident convinced the government that SASO was a threat. In Durban, Biko entered a relationship with a nurse, Nontsikelelo "Ntsiki" Mashalaba; they married at the King William's Town magistrates court in December 1970. Their first child, Nkosinathi, was born in 1971. Biko initially did well in his university studies, but his grades declined as he devoted increasing time to political activism. Six years after starting his degree, he found himself repeating his third year. In 1972, as a result of his poor academic performance, the University of Natal barred him from further study.

Қара адамдардың конгресі

1971 жылдың тамызында Бико Эдендейлде өткен «Африкалық қоғамның дамуы» тақырыбындағы конференцияға қатысты. Онда Қара халық конгресін (ҚХК) құруға шақыратын резолюция ұсынылды. Бико топты құруды қолдады, бірақ Оңтүстік Африканың аралас нәсілділер немесе үнді халқымен кеңеспеуіне қатысты алаңдаушылық білдірді. А. Маятула ҚХК-нің бірінші президенті болды; Бико басшылық лауазымдарға кандидат болмады. Топ 1972 жылдың шілдесінде Питермарицбургте ресми түрде іске қосылды. 1973 жылға қарай оның 41 филиалы мен 4000 мүшесі болды, мүшелерінің көп бөлігі SASO-мен ортақ болды. ҚХК негізінен саяси болғанмен, Қара саналы белсенділер денсаулық сақтау және білім беруді жақсартуға, сондай-ақ қаралардың экономикалық тәуелсіздігін арттыруға бағытталған Қара қоғамдық бағдарламаларды (ҚҚБ) құрды. ҚҚБ-ның діни байланыстары мықты болды, олар Оңтүстік Африканың Христиан институты мен Оңтүстік Африка шіркеулер кеңесі құрған христиандық әрекеттер бағдарламасымен қаржыландырылды. Қосымша қаржыны «Англо-Америкалық корпорация», Халықаралық университеттер алмасу қоры және Скандинавия шіркеулері берді. 1972 жылы ҚҚБ Бико мен Бокве Мафунаны жұмысқа алып, Бикоға саяси және қоғамдық жұмысын жалғастыруға мүмкіндік берді. 1972 жылдың қыркүйегінде Бико Кимберлиге сапар шегіп, ПАК-тың негізін қалаушы және апартеидке қарсы белсенді Роберт Собукемен кездесті. Бикоға 1973 жылы қолданылған тыйым салу бұйрығы оны бұрынғыда аз жалақы алған ҚҚБ-де ресми түрде жұмыс істеуге кедергі келтірді, бірақ ол Гинзбергте жаңа ҚХК бөлімшесін құруға көмектесті, ол алғашқы жиналысын жанашыр ақ дін қызметкері Дэвид Расселдің шіркеуінде өткізді. Леопольд көшесінде тұрақты кеңсе ашу арқылы бөлімше жаңа ҚҚБ құруға негіз болды; оларға сауаттылық, киім тігу және денсаулық сақтау бойынша курстар сияқты өзін-өзі қолдау схемалары кірді. Бико үшін қоғамдық даму қара халыққа мақтаныш пен қадір-қасиет сезімін сіңіру процесінің бір бөлігі болды. Король Уильям қалашығының жанында ҚҚБ Zanempilo клиникасы ауылдық қара халыққа, әйтпесе ауруханаға қол жеткізе алмайтын, денсаулық сақтау орталығы ретінде құрылды. Ол жұмыс істейтін аналардың балаларына күтім жасайтын Гинзберг балалар бағын қайта жаңғыртуға және Гинзберг білім беру қорын құруға көмектесті, оның мақсаты талантты жергілікті студенттерге стипендия беру болды. Ол жергілікті әйелдерге жұмыс ұсынатын былғары тауарларын өндіретін Njwaxa Home Industries компаниясын құруға көмектесті. 1975 жылы ол саяси тұтқындардың отбасыларына көмек көрсету үшін Zimele Trust қорын бірлесіп құрды. Бико апартеидке қарсы күш-жігерін біріктіру үшін Оңтүстік Африканың қара азаттық ұйымдарының – BCM, PAC және Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) бірігуін қолдады. Осы мақсатта ол АҰК, ПАК және Бірлік қозғалысының жетекші мүшелерімен байланыс жасады. Оның АҰК-мен байланысы көбінесе Гриффитс Мкшенге арқылы жүзеге асты және оны елден тымыздан шығарып, АҰК-нің жетекші тұлғасы Оливер Тамбомен кездесуді жоспарлады. Биконың ПАК-пен келіссөздері негізінен оның және Собуке арасындағы хабар алмасу арқылы жүргізілді; ал Бірлік қозғалысымен келіссөздер көбінесе Фикиле Бам арқылы жүзеге асты.

In August 1971, Biko attended a conference on "The Development of the African Community" in Edendale. There, a resolution was presented calling for the formation of the Black People's Convention (BPC), a vehicle for the promotion of Black Consciousness among the wider population. Biko voted in favour of the group's creation but expressed reservations about the lack of consultation with South Africa's Coloureds or Indians. A. Mayatula became the BPC's first president; Biko did not stand for any leadership positions. The group was formally launched in July 1972 in Pietermaritzburg. By 1973, it had 41 branches and 4000 members, sharing much of its membership with SASO. While the BPC was primarily political, Black Consciousness activists also established the Black Community Programmes (BCPs) to focus on improving healthcare and education and fostering black economic self reliance. The BCPs had strong ecumenical links, being part funded by a program on Christian action, established by the Christian Institute of Southern Africa and the South African Council of Churches. Additional funds came from the Anglo American Corporation, the International University Exchange Fund, and Scandinavian churches. In 1972, the BCP hired Biko and Bokwe Mafuna, allowing Biko to continue his political and community work. In September 1972, Biko visited Kimberley, where he met the PAC founder and anti apartheid activist Robert Sobukwe. Biko's banning order in 1973 prevented him from working officially for the BCPs from which he had previously earned a small stipend, but he helped to set up a new BPC branch in Ginsberg, which held its first meeting in the church of a sympathetic white clergyman, David Russell. Establishing a more permanent headquarters in Leopold Street, the branch served as a base from which to form new BCPs; these included self help schemes such as classes in literacy, dressmaking and health education. For Biko, community development was part of the process of infusing black people with a sense of pride and dignity. Near King William's Town, a BCP Zanempilo Clinic was established to serve as a healthcare centre catering for rural black people who would not otherwise have access to hospital facilities. He helped to revive the Ginsberg crèche, a daycare for children of working mothers, and establish a Ginsberg education fund to raise bursaries for promising local students. He helped establish Njwaxa Home Industries, a leather goods company providing jobs for local women. In 1975, he co founded the Zimele Trust, a fund for the families of political prisoners. Biko endorsed the unification of South Africa's black liberationist groupsamong them the BCM, PAC, and African National Congress (ANC)in order to concentrate their anti apartheid efforts. To this end, he reached out to leading members of the ANC, PAC, and Unity Movement. His communications with the ANC were largely via Griffiths Mxenge, and plans were being made to smuggle him out of the country to meet Oliver Tambo, a leading ANC figure. Biko's negotiations with the PAC were primarily through intermediaries who exchanged messages between him and Sobukwe; those with the Unity Movement were largely via Fikile Bam.

Тыйым салу туралы бұйрық

1973 жылы үкімет қара сананы қауіп ретінде қарады. Олар Биконың қызметін бұзуға тырысты және 1973 жылдың наурыз айында оған тыйым салды. Бұл оған Вильямстаун қалалық округінен тыс жерге шығуға, көпшілік алдында немесе бір уақытта бірден көп адаммен сөйлесуге, саяси ұйымдарға мүше болуға тыйым салды және БАҚ-қа оның сөздерін келтіруге рұқсат бермеді. Осының салдарынан ол Гинзбергке оралып, бастапқыда анасының үйінде, кейін өз үйінде тұрды. 1975 жылдың желтоқсанында тыйым салу шектеулерін айналып өту үшін БПК Биконы өздерінің құрметті президенті деп жариялады. Бико мен басқа да қара саналылық қозғалысы (БСК) жетекшілеріне тыйым салынғаннан кейін, Мунту Мьеза мен Сатасивиан Купер басқаратын жаңа басшылық пайда болды, олар Дурбан құбылысының бір бөлігі деп есептелді. Мьеза мен Купер 1975 жылы Мозамбиктің португал отаршылдығынан тәуелсіздігін мерекелеу үшін БСК митингін ұйымдастырды. Бико бұл әрекетке қарсы болды және үкімет оны БСК-ны басу үшін пайдаланатынын дұрыс болжады. Үкімет 200-ге жуық БСК белсендісін қамауға алды, олардың тоғызы саботаж жасау ниетімен айыпталды және Жоғарғы сотқа жеткізілді. Мемлекет қара саналылық философиясы "расалық қақтығысқа" әкелуі мүмкін екенін және осылайша қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретінін мәлімдеді. Бико қорғаныс куәгері ретінде шақырылды; ол қозғалыстың мақсаттары мен дамуын баяндап, мемлекеттің айыптауларын жоққа шығаруға тырысты. Нәтижесінде, айыпталушылар Роббен аралында сотталды және түрмеге жабылды. 1973 жылы Бико Оңтүстік Африка университетіндегі заң факультетіне алыс білім беру арқылы түсті. Ол бірнеше емтиханды тапсырды, бірақ қайтыс болған кезде бітіре алмады. Оның курстағы үлгерімі нашар болды; ол бірнеше емтиханға қатыспады және практикалық африкаанс пәнінен сүре алмады. Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі оны үнемі қорқытуға тырысты; оған анонимді шақырулар келіп, үйіне оқ атылды. Өздерін "Кубалықтар" деп атаған жас жігіттер тобы оны осы шабуылдардан қорғауды бастады. Қауіпсіздік қызметі оны төрт рет ұстады, бір рет 101 күнге. Тыйым оның жұмыс табуына кедергі келтіргендіктен, экономикалық қиындықтар оның некесіне әсер етті. Тыйым салынған кезде Бико Daily Dispatch газетінің ақ либералды редакторы Дональд Вудспен кездесуді сұрады. Вудстың басшылығымен газет апартеидті және ақ нәсілділердің үстемдігін сынаған мақалалар жариялады, сонымен қатар түрлі қара топтардың пікірлеріне орын берді, бірақ БСК-ға емес. Бико Вудсты қозғалысқа көбірек жариялануға және оның көзқарастарын жариялауға көндіруді үміттенеді. Вудс бастапқыда Бико мен БСК "кері бағытта расалық эксклюзивтікті" жақтады деп сенді. Бикомен алғаш кездескенде Вудс оның ерте жазбаларындағы аққа қарсы либералды көзқарастар туралы алаңдаушылығын білдірді. Бико өзінің бұрынғы "антилибералды" жазбалары "шамадан тыс" болғанын мойындады, бірақ ол ондағы негізгі хабарламаға адал екенін айтты. Келесі жылдары екеуі жақын дос болып қалды. Вудс кейінірек "қара сананың қажетсіз нәсілшіл аспектілері" туралы алаңдаушылықтарын сақтап қалғанын, бірақ "психологиялық тұрғыдан азат болған" қара нәсілділермен араласу "аян және білім" болғанын айтты. Бико басқа бір танымал ақ либерал, Дункан Иннеспен де достық қарым-қатынаста болды, ол 1969 жылы NUSAS президенті болған; Иннес кейін Биконың "қаралардың қанаушылығын түсінуге көмектесуде баға жетпес болғанын, ол тек әлеуметтік және саяси тұрғыда ғана емес, сонымен қатар психологиялық және интеллектуалды тұрғыда да болғанын" айтты. Биконың ақ либералдармен достығы БСК-ның кейбір мүшелерінің сынына ұшырады.

By 1973, the government regarded Black Consciousness as a threat. It sought to disrupt Biko's activities, and in March 1973 placed a banning order on him. This prevented him from leaving the King William's Town magisterial district, prohibited him from speaking either in public or to more than one person at a time, barred his membership of political organisations, and forbade the media from quoting him. As a result, he returned to Ginsberg, living initially in his mother's house and later in his own residence. In December 1975, attempting to circumvent the restrictions of the banning order, the BPC declared Biko their honorary president. After Biko and other BCM leaders were banned, a new leadership arose, led by Muntu Myeza and Sathasivian Cooper, who were considered part of the Durban Moment. Myeza and Cooper organised a BCM demonstration to mark Mozambique's independence from Portuguese colonial rule in 1975. Biko disagreed with this action, correctly predicting that the government would use it to crack down on the BCM. The government arrested around 200 BCM activists, nine of whom were brought before the Supreme Court, accused of subversion by intent. The state claimed that Black Consciousness philosophy was likely to cause "racial confrontation" and therefore threatened public safety. Biko was called as a witness for the defence; he sought to refute the state's accusations by outlining the movement's aims and development. Ultimately, the accused were convicted and imprisoned on Robben Island. In 1973, Biko had enrolled for a law degree by correspondence from the University of South Africa. He passed several exams, but had not completed the degree at his time of death. His performance on the course was poor; he was absent from several exams and failed his Practical Afrikaans module. The state security services repeatedly sought to intimidate him; he received anonymous threatening phone calls, and gun shots were fired at his house. A group of young men calling themselves 'The Cubans' began guarding him from these attacks. The security services detained him four times, once for 101 days. With the ban preventing him from gaining employment, the strained economic situation impacted his marriage. During his ban, Biko asked for a meeting with Donald Woods, the white liberal editor of the Daily Dispatch. Under Woods' editorship, the newspaper had published articles criticising apartheid and the white minority regime and had also given space to the views of various black groups, but not the BCM. Biko hoped to convince Woods to give the movement greater coverage and an outlet for its views. Woods was initially reticent, believing that Biko and the BCM advocated "for racial exclusivism in reverse". When he met Biko for the first time, Woods expressed his concern about the anti white liberal sentiment of Biko's early writings. Biko acknowledged that his earlier "antiliberal" writings were "overkill", but said that he remained committed to the basic message contained within them. Over the coming years the pair became close friends. Woods later related that, although he continued to have concerns about "the unavoidably racist aspects of Black Consciousness", it was "both a revelation and education" to socialise with blacks who had "psychologically emancipated attitudes". Biko also remained friends with another prominent white liberal, Duncan Innes, who served as NUSAS President in 1969; Innes later commented that Biko was "invaluable in helping me to understand black oppression, not only socially and politically, but also psychologically and intellectually". Biko's friendship with these white liberals came under criticism from some members of the BCM.

Тұтқындалу және өлім

1977 жылы Бико Кэйптаунға сапар шегіп, Біріккен қозғалыстың жетекшісі Невилл Александермен кездесіп, Джонни Иссел сияқты марксистер басымдығы бар БХМ-нің Батыс Кейп бөлімшесіндегі наразылықтың күшеюіне қарсы тұруды үміттене отырып, тыйым салу туралы бұйрықты бұзды. Бико 17 тамызда досы Питер Джонспен бірге қалаға келді, бірақ Александр полиция оны бақылап отыр деп қорқып, Бикомен кездесуден бас тартты. Бико мен Джонс Вильям патша қаласына қайта жолға шықты, бірақ 18 тамызда оларды Грэхамстаун маңындағы полиция тоқтатуында тоқтатты. Бико Вильям патша қаласына кіруге қатысты бұйрықты бұзғаны үшін тұтқындалды. Биконың Кэйптаунға сапары туралы қауіпсіздік қызметі білген және оны ұстау үшін тоқтату орнатылған деген негізсіз мәлімдемелер жасалды. Джонс та тоқтатуда тұтқындалды; ол кейіннен 533 күн бойы сотсыз ұсталды, осы уақыт ішінде ол көп рет тексерілді. Қауіпсіздік қызметкерлері Биконы Порт-Элизабеттегі Уолмер полиция бөліміне алып барды, онда оны аяқтарына кісен салып, жалаңаш камерада ұстады. 6 қыркүйекте ол Уолмерден Порт-Элизабет орталығындағы Санлам ғимаратындағы қауіпсіздік полициясының 619-шы бөлмесіне ауыстырылды, онда ол 22 сағат бойы сұраққа тартылды, қолына кісен салынған, кісенделген және торға байланған күйде. Не болғаны әлі анықталған жоқ, бірақ сұраққа тартылған кезде оны он қауіпсіздік полиция қызметкерінің кемінде бірі қатты ұрды. Ол 6 қыркүйекте миына қан құйылу салдарынан үш ми жарақатын алды. Осы оқиғадан кейін Биконы ұстағандар оны қабырғаға кісендеп, тұрып қалуға мәжбүр етті. Полиция кейінірек Биконың бірін орындықпен шабуылдап, оны бағындырып, қолына және аяғына кісен салып, темірмен байлағанын мәлімдеді. Биконы дәрігер Айвор Ланг қарап шықты, ол Бикода ешқандай жарақат белгісі жоқ екенін айтты. Кейінгі зерттеулер Биконың жарақаттары анық байқалуға тиіс екенін көрсетті. Содан кейін оны тағы екі дәрігер қарап шықты, олар тексеру нәтижесінде қан жасушалары Биконың жұлын сұйықтығына енгенін анықтағаннан кейін, оны Преториядағы түрме ауруханасына жеткізуге келісті. 11 қыркүйекте полиция оны жалаңаш және кісендеп Лэнд Ровердің артқы жағына салып, ауруханаға дейін 740 миль (1191 км) жол жүрді. 1977 жылдың 12 қыркүйегінде Бико сол жерде жалғыз өзі қайтыс болды. Денсаулық сақтау министрлігі жасаған сараптама қорытындысы бойынша, "ауыр ми жарақаты" "қан айналымын орталықтандыруға, тамыр ішінде қан ұюына, жедел бүйрек жеткіліксіздігіне және уремияға" әкелді. Ол Оңтүстік Африка түрмесінде он екі ай ішінде қайтыс болған жиырма бірінші адам және 1963 жылы үкімет сотсыз қамауға алуға рұқсат беретін заңды енгізгеннен бері сұраққа тартылған кезде қайтыс болған қырық алтыншы саяси тұтқын болды.

In 1977, Biko broke his banning order by travelling to Cape Town, hoping to meet Unity Movement leader Neville Alexander and deal with growing dissent in the Western Cape branch of the BCM, which was dominated by Marxists like Johnny Issel. Biko drove to the city with his friend Peter Jones on 17 August, but Alexander refused to meet with Biko, fearing that he was being monitored by the police. Biko and Jones drove back toward King William's Town, but on 18 August they were stopped at a police roadblock near Grahamstown. Biko was arrested for having violated the order restricting him to King William's Town. Unsubstantiated claims have been made that the security services were aware of Biko's trip to Cape Town and that the road block had been erected to catch him. Jones was also arrested at the roadblock; he was subsequently held without trial for 533 days, during which time he was interrogated on numerous occasions. The security services took Biko to the Walmer police station in Port Elizabeth, where he was held naked in a cell with his legs in shackles. On 6 September, he was transferred from Walmer to room 619 of the security police headquarters in the Sanlam Building in central Port Elizabeth, where he was interrogated for 22 hours, handcuffed and in shackles, and chained to a grille. Exactly what happened has never been ascertained, but during the interrogation he was severely beaten by at least one of the ten security police officers. He suffered three brain lesions that resulted in a massive brain haemorrhage on 6 September. Following this incident, Biko's captors forced him to remain standing and shackled to the wall. The police later said that Biko had attacked one of them with a chair, forcing them to subdue him and place him in handcuffs and leg irons. Biko was examined by a doctor, Ivor Lang, who stated that there was no evidence of injury on Biko. Later scholarship has suggested Biko's injuries must have been obvious. He was then examined by two other doctors who, after a test showed blood cells to have entered Biko's spinal fluid, agreed that he should be transported to a prison hospital in Pretoria. On 11 September, police loaded him into the back of a Land Rover, naked and manacled, and drove him 740 mile (1191 km) to the hospital. There, Biko died alone in a cell on 12 September 1977. According to an autopsy, an "extensive brain injury" had caused "centralisation of the blood circulation to such an extent that there had been intravasal blood coagulation, acute kidney failure, and uremia". He was the twenty first person to die in a South African prison in twelve months, and the forty sixth political detainee to die during interrogation since the government introduced laws permitting imprisonment without trial in 1963.

Жауап беру және тергеу

Биконың өлімі туралы жаңалық әлемге жылдам тарады және апартеид жүйесінің зұлмының символына айналды. Оның өлімі оның өмірінде болғаннан да артық әлемнің назарын аударды. Бірнеше қалада наразылық митингілері өтті. Көптеген адамдар қауіпсіздік органдарының осындай белгілі диссидент көшбасшыны өлтіруіне таңырқады. Биконың англикан шіркеуіндегі жерлеу рәсімі 1977 жылдың 25 қыркүйегінде Король Уильямс Таунындағы Виктория стадионында өтті, ол бес сағатқа созылды және шамамен 20 000 адам қатысты. Көпшілігі қара нәсілділер еді, бірақ бірнеше жүз ақ нәсілділер де болды, олардың ішінде Биконың достары Рассел мен Вудс, сондай-ақ Хелен Сузман, Алекс Борайн және Зак де Бир сияқты көрнекті прогрессивті тұлғалар бар еді. Он үш елдің дипломаттары мен епископ Десмонд Туту басқаратын англикандық делегациясы да қатысты. Бұл оқиға кейіннен елдегі алғашқы жаппай саяси жерлеу рәсімі деп сипатталды. Биконың табыты жұдырықталған қара қол, Африка континенті және «Бір Азания, бір ұлт» деген жазулармен безендірілді. Азания – көптеген белсенділердің апартеидтен кейін Оңтүстік Африканың қабылдауына тілеген аты еді. Бико Гинзберг зиратында жерленді. BCM-мен байланысты екі суретші, Дикобе Бен Мартинс пен Робин Холмс, бұл оқиғаға арналған футболка жасады, бірақ келесі жылы оның дизайнына тыйым салынды. Мартинс сондай-ақ жерлеу рәсіміне арналған естелік плакат жасады, ол 1980-жылдары танымал болған жерлеу плакаттарының дәстүрін қалыптастырды. Биконың өлімі туралы ашық сөйлеген елдің полиция министрі Джимми Крюгер бастапқыда оның аштықтан қайтыс болғанын айтты, бірақ кейін бұл мәлімдемесінен бас тартты. Вудс сияқты Биконың достары оның ешқашан түрмеде өзін-өзі өлтірмейтінін айтқандарын мәлімдеді, оның бұл есебіне қарсы шықты. Ол Биконың зорлық-зомбылық жасауға ниеттенгенін айтты, бұл мәлімдеме үкіметке жақын баспасөз беттерінде қайталанды. Оңтүстік Африканың бас прокуроры Биконың өліміне ешкімнің кінәлі емес екенін мәлімдеді. Жерлеуден екі апта өткен соң, үкімет барлық Қара саналылық ұйымдарын, соның ішінде BCP-ні тыйым салып, оның активтерін тәркіледі. Ішкі және халықаралық қысым қоғамдық тергеу жүргізуді талап етті, үкімет оған келісті. Тергеу 1977 жылдың қараша айында Преториядағы Ескі Синагога сот ғимаратында басталды және үш аптаға созылды. Тергеудің жүргізілуі мен ұсынылған дәлелдердің сапасы көп сынға түсті. Азаматтық құқықтар жөніндегі адвокаттар комитетінің бақылаушысы анттамадағы мәлімдемелердің «кейде артық, кейде қайшы, көбінесе түсініксіз» екенін айтты. Дэвид Непли полицияның оқиғаны тергеуін «өте формалды» деп сипаттады. Қауіпсіздік күштері Биконың агрессивті болғанын және жарақат алғанда камера қабырғасына соғылғанын мәлімдеді. Сот судьясы қауіпсіздік күштерінің оқиға баяндамасын қабылдады және іске қатысқандардың ешқайсысын соттаудан бас тартты.

News of Biko's death spread quickly across the world, and became symbolic of the abuses of the apartheid system. His death attracted more global attention than he had ever attained during his lifetime. Protest meetings were held in several cities; many were shocked that the security authorities would kill such a prominent dissident leader. Biko's Anglican funeral service, held on 25 September 1977 at King William's Town's Victoria Stadium, took five hours and was attended by around 20,000 people. The vast majority were black, but a few hundred whites also attended, including Biko's friends, such as Russell and Woods, and prominent progressive figures like Helen Suzman, Alex Boraine, and Zach de Beer. Foreign diplomats from thirteen nations were present, as was an Anglican delegation headed by Bishop Desmond Tutu. The event was later described as "the first mass political funeral in the country". Biko's coffin had been decorated with the motifs of a clenched black fist, the African continent, and the statement "One Azania, One Nation"; Azania was the name that many activists wanted South Africa to adopt post apartheid. Biko was buried in the cemetery at Ginsberg. Two BCM affiliated artists, Dikobé Ben Martins and Robin Holmes, produced a T shirt marking the event; the design was banned the following year. Martins also created a commemorative poster for the funeral, the first in a tradition of funeral posters that proved popular throughout the 1980s. Speaking publicly about Biko's death, the country's police minister Jimmy Kruger initially implied that it had been the result of a hunger strike, a statement he later denied. His account was challenged by some of Biko's friends, including Woods, who said that Biko had told them that he would never kill himself in prison. Publicly, he stated that Biko had been plotting violence, a claim repeated in the pro government press. South Africa's attorney general initially stated that no one would be prosecuted for Biko's death. Two weeks after the funeral, the government banned all Black Consciousness organisations, including the BCP, which had its assets seized. Both domestic and international pressure called for a public inquest to be held, to which the government agreed. It began in Pretoria's Old Synagogue courthouse in November 1977, and lasted for three weeks. Both the running of the inquest and the quality of evidence submitted came in for extensive criticism. An observer from the Lawyers' Committee for Civil Rights Under Law stated that the affidavit's statements were "sometimes redundant, sometimes inconsistent, frequently ambiguous"; David Napley described the police investigation of the incident as "perfunctory in the extreme". The security forces alleged that Biko had acted aggressively and had sustained his injuries in a scuffle, in which he had banged his head against the cell wall. The presiding magistrate accepted the security forces' account of events and refused to prosecute any of those involved.