Ривония сот процесі: Апартеідке қарсы күрестің тарихы
Rivonia Trial
Ривония соты: ОАР-дағы апартеидке қарсы күрестің көшбасшыларының 1963-64 жылғы сот процесі. Нельсон Мандела мен басқаларының тұтқындалуы, өмір бойына сотталуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1963–64 ж. Оңтүстік Африканың Претория қаласында белсенді көшбасшылардың тұтқындалуы мен сотталуы
1963–64 arrest and trial of activist leaders in Pretoria, South Africa
Ривония соты – 1963 жылдың 9 қазаны мен 1964 жылдың 12 маусымы аралығында апартеидтік Оңтүстік Африкада өткен сот процесі. Бұл сот апартеидке қарсы белсенділердің тобы Ривониядағы Лилизлиф шаруашылығында тұтқындалғаннан кейін басталды. Шаруашылық Африка Ұлттық Конгресінің жаңа құрылған қарулы қанаты uMkhonto we Sizwe (MK) ұйымының құпия кеңес өткізетін орны болған. Сот Преториядағы Әділет сарайында және Ескі синагогада өтті. Нәтижесінде Нельсон Мандела, Уолтер Сисулу, Гован Мбеки, Ахмед Катхрада, Денис Голдберг, Реймонд Млаба, Элиас Мотсоаледи, Эндрю Млангени түрмеге қамалды. Көптеген адамдар саботаж жасады деген айыппен сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды.
The Rivonia Trial was a trial that took place in apartheid era South Africa between 9 October 1963 and 12 June 1964, after a group of anti apartheid activists were arrested on Liliesleaf Farm in Rivonia. The farm had been the secret location for meetings of uMkhonto we Sizwe (MK), the newly formed armed wing of the African National Congress. The trial took place in Pretoria at the Palace of Justice and the Old Synagogue and led to the imprisonment of Nelson Mandela, Walter Sisulu, Govan Mbeki, Ahmed Kathrada, Denis Goldberg, Raymond Mhlaba, Elias Motsoaledi, Andrew Mlangeni. Many were convicted of sabotage and sentenced to life.
Шығу тегі
Ривония үкімі Йоханнесбург қаласының маңындағы Ривония ауданының атымен аталды. Африка Ұлттық Конгресі мен Оңтүстік Африка Коммунистік партиясы сияқты түрлі адамдар мен топтар Артур Голдрайхке тиесілі Лилизлиф фермасын жасыру ошағы ретінде пайдаланды. Нельсон Мандела 1961 жылғы қазан айында фермаға көшіп келді және Дэвид Моцамай есімді бағбан мен аспазшы болып көрініп, қауіпсіздік полициясынан жасырынып жүрді. Ол 1962 жылғы 5 тамызда ферма ашылмастан тұтқындалды. 1963 жылғы 11 шілдеде Оңтүстік Африка полициясы фермаға шабуыл жасады. Лионель Бернштейн, Денис Голдберг, Артур Голдрейх, Боб Хеппл, Абдулхай Джасат, Ахмед Катрада, Гован Мбеки, Раймонд Мблаба, Эндрю Млангени, Муса Мулла, Элиас Мотсуаледи, Уолтер Сисулу және Гарольд Вольпе тұтқындалды. Олар 1963 жылғы №37 Жалпы заңға толықтырулар енгізу туралы заңға сәйкес ұсталды, бұл заң 90 күнге дейін ұстауға мүмкіндік берді. Оливер Тамбо, Мозес Котан, Джо Слово, Мозес Мабида, Стивен Дламини, Джо Модизе, Альфред Нзо, Уилтон Мквайи және тағы басқалары тұтқындалған кезде фермада болған жоқ. МК жоғарғы командасының мүшелерінің тұтқындалуы олардың өмір бойына бас бостандығынан айырылуына, ал басқаларының тұтқындалуына және тағы басқаларының елден кетуіне әкелді.
The Rivonia Trial took its name from Rivonia, a suburb of Johannesburg. Various people and groups, including the African National Congress and Communist Party of South Africa, had been using Liliesleaf Farm, owned by Arthur Goldreich, as a hideout. Nelson Mandela moved onto the farm in October 1961 and evaded security police while masquerading as a gardener and cook called David Motsamayi. He was arrested on 5 August 1962 without the farm having been discovered. On 11 July 1963, the farm was raided by the South African Police. Lionel Bernstein, Denis Goldberg, Arthur Goldreich, Bob Hepple, Abdulhay Jassat, Ahmed Kathrada, Govan Mbeki, Raymond Mhlaba, Andrew Mlangeni, Moosa Moolla, Elias Motsoaledi, Walter Sisulu and Harold Wolpe were all arrested by. They were detained under the General Law Amendment Act No 37 of 1963, which allowed for detention of up to ninety days. Other key leaders such as Oliver Tambo, Moses Kotane, Joe Slovo, Moses Mabhida, Stephen Dlamini, Joe Modise, Alfred Nzo, Wilton Mkwayi and others were not at the farm at the time of the arrests. The arrest of the MK high command members resulted in them being sentenced to life imprisonment, to others being arrested and to others going into exile.
Қашу
Артур Голдрейх, Абдулхай Джасат, Муса Мулла және Гарольд Вольп Йоханнесбургтегі Форт түрмесінен күдікпен ұсталғаннан кейін, түрме күзетшісіне пара беріп қашып шықты. Екі ай бойы түрлі жасырынған жерлерде жасырынғаннан кейін Голдрейх пен Вольп дін қызметкерлерінің киімдерімен Суазилендке қашып кетті. Бұған Мэнни Браун көмектесті, ол кейіннен Африканың ішкі аймақтарын туристік оператор ретінде құруға көмектесіп, АХК-ға қару-жарақ жеткізу үшін жамылғы ретінде пайдаланды. Суазилендтен Вернон Берранге оларды Ботсвананың оңтүстік-шығысындағы Лобацсе деген шағын қалаға апарып кететін ұшақ жалдауға тиіс болды. Джасат пен Мулла Үндістанға жер аударылып кетті. Вольп қашқаннан кейін, қорғау тобының мүшесі болған оның жеңістігі Джеймс Кантор ұсталды және Мандела мен оның серіктеріне тағылған айыптармен айыпталды. Оның жақын досы және саясаткер Гарри Шварц оның қорғауын жүзеге асырды. Прокурор Перси Ютар оны МК-нің маңызды бөлігі ретінде көрсетуге тырысқаннан кейін, Кантор судья Квартус де Веттің шешімімен жауап беруге негіз жоқ деп танылды. Бостандыққа шыққаннан кейін Кантор елден қашып кетті. 1974 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды.
Arthur Goldreich, Abdulhay Jassat, Moosa Moolla, and Harold Wolpe escaped from The Fort prison in Johannesburg while on remand after bribing a prison guard. After hiding in various safe houses for two months Goldreich and Wolpe escaped to Swaziland dressed as priests with the aid of Mannie Brown, who later helped to set up tour operator Africa Hinterland as a cover to deliver weapons to the ANC. From Swaziland, Vernon Berrangé was to charter a plane to take them on to Lobatse, a small town in south eastern Botswana. Jassat and Moolla escaped into exile in India. Wolpe's escape saw his brother in law James Kantor, who had been serving as a member of the defence team, arrested and charged with the same crimes as Mandela and his co accused. Harry Schwarz, a close friend and a politician, acted as his defence. After being dealt with aggressively by the prosecutor Percy Yutar, who sought to portray him as a vital cog of MK, Kantor was discharged by Judge Quartus de Wet, who ruled that he had no case to answer. Following his release, Kantor fled the country. He died of a heart attack in 1974.
Манделаның сөйлеген сөзі
Қорғау ісінің басталуында Нельсон Мандела айыпталушылардың тақтасынан үш сағаттық сөз сөйледі, онда ол ANC-нің негізгі саяси ұстанымдарын түсіндіріп, қорғады. Ол, ақ емес африкалықтардың саяси қызметіне рұқсат етілген шектеулердің күшейе түсуіне байланысты, қозғалыстың конституциялық әдістерді және Ганди ұсынған мемлекетке қарсы бейбіт наразылықты еңсеріп, мүліктің бұзылуына бағытталған саботаж науқанын қабылдауының себебін түсіндірді (жарақаттану және өлім қаупін азайту мақсатында), сонымен қатар болашақта қолдануға мүмкіндік беретін әскери қанатты даярлауды бастады. Ол ANC мен SACP арасындағы қарым-қатынасты егжей-тегжейлі талқылап, екеуінің де апартеид режиміне қарсы күреске берілгендігін, ал өзінің Оңтүстік Африка үшін конституциялық демократия үлгісін жақтағанын (оның британдық саяси үлгісіне ерекше жоғары баға бергенін) және коммунистік экономикалық үлгіге қарағанда нарықтық экономиканы қолдайтынын айтты. Бұл сөз Оңтүстік Африка демократиясының қалыптасуының маңызды сәттерінің бірі саналады. Манделаның соңғы сөздері жиі цитаталанады. Оның осы іске өлуге дайын екендігі туралы мәлімдемесіне оның адвокаттары күшті қарсылық көрсетті, себебі олар өлім жазасына кесілуі мүмкін деп қорқып еді. Олардың алаңдаушылығын ескере отырып, Мандела «қажет болған жағдайда» деген сөздерді қосты. 1964 жылғы 20 сәуірде сот залында сөйлеген сөзінде ол былай деді:
At the beginning of the defence's proceedings, Nelson Mandela gave a three hour speech from the defendant's dock, in which he explained and defended the ANC's key political positions. He justified the movement's decision, in view of the increasing restrictions on permitted political activity on the part of non White Africans, to go beyond its earlier use of constitutional methods and Gandhian non violent opposition to the state, embracing a campaign of sabotage against property (designed to minimize risks of injury and death), while also starting to train a military wing for possible future use. He also discussed in some detail the relationship between the ANC and the SACP, explaining that, while the two shared a commitment to action against the apartheid system, he was wedded to a model of constitutional democracy for South Africa (he singled out the British political model for particular praise), and also supported a market economy rather than a communist economic model. The speech is considered one of the founding moments of South African democracy. Mandela's closing words have been much quoted. His statement that he was prepared to die for the cause was strongly resisted by his lawyers, who feared it might itself provoke a death sentence. In a concession to their concerns, Mandela inserted the words "if needs be". Speaking in the dock of the court on 20 April 1964, he said:
Нәтижелер
Прокурор өлім жазасын ресми түрде сұрамағанымен, сот процесін жақыннан бақылағандар прокурордың істің мән-жайларын баяндауында мұндай үкімнің жасырылғанын сезді. Өлім жазасына қарсылыққа халықаралық қоғамдық науқандар, Біріккен Ұлттар Ұйымы және сотта қорғау тарапынан келтірілген аргументтер кірді. Харольд Хансон жазаны жеңілдету үшін шақырылды. Ол африкалықтардың құқықтар үшін күресін бұрынғы африканерлердің күресімен салыстырып, тіпті мемлекетке қарсы қылмыс жасаған жағдайда да жазаны жеңілдетудің мысалдары бар екенін айтты. 1964 жылдың 12 маусымында сегіз айыпталушы өмір бойына бас бостандығынан айырылды; Лионель Бернштейн ақталды. Расталмаған мәліметтерге сәйкес, Хансон жеке кездесуде де Ветті өлім жазасын өмір бойына түрмеге жазалауға көндірген. Мандела, Сисулу, Мбеки, Моцуаледи, Млангени және Голдбергтің барлық төрт айып бойынша кінәлі деп табылғанына ешкім таңқалған жоқ. Қорғау Мхлаба, Катрада және Бернштейннің дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты айыпталудан құтылуға үміттенді, бірақ олардың басқа да қылмыстар бойынша сотталуы мүмкін еді. Алайда Мхлаба да барлық айып бойынша, ал Катрада да бір айып бойынша кінәлі деп танылды. Бернштейн болса, ақталды. Ол қайтадан тұтқындалып, кепілдікпен босатылып, үй қамауына алынды. Кейін ол елден қашып кетті. Денис Голдберг Роббен аралының орнына Претория орталық түрмесіне жіберілді (сол кезде Оңтүстік Африкадағы ақ нәсілді саяси тұтқындар үшін жалғыз қауіпсіздік бөлімі), онда ол 22 жыл өтті.
Although the prosecution did not formally request the death penalty, close observers of the trial considered such a sentence to be implicit in the prosecutor's presentation of his case. Opposition to the death penalty included both public campaigns internationally, the United Nations, and the defence's arguments within the courtroom. Harold Hanson was called upon to argue in mitigation. He compared the African struggle for rights to the earlier Afrikaner's struggle, citing precedents for temperate sentencing, even in cases of treason. On 12 June 1964, eight defendants were sentenced to life imprisonment; Lionel Bernstein was acquitted. Unsubstantiated evidence suggests that Hanson, in a private hearing with de Wet, persuaded him to commute the death sentence for high treason to life imprisonment. There was no surprise in the fact that Mandela, Sisulu, Mbeki, Motsoaledi, Mlangeni, and Goldberg were found guilty on all four counts. The defence had hoped that Mhlaba, Kathrada, and Bernstein might escape conviction because of the skimpiness of evidence that they were parties to the conspiracy, although undoubtedly they could be prosecuted on other charges. But Mhlaba too was found guilty on all counts, and Kathrada, on one charge of conspiracy. Bernstein, however, was found not guilty. He was rearrested, released on bail, and placed under house arrest. Later he fled the country. Denis Goldberg went to Pretoria Central Prison instead of Robben Island (at that time the only security wing for white political prisoners in South Africa), where he served 22 years.
Шығарылымдар
1985 жылы 28 ақпанда Денис Голдберг 22 жыл Претория орталық түрмесінде өткізгеннен кейін Ұлттық партия үкіметінің қамауынан босатылды. Ол президент П. В. Ботаның бұйрығымен босатылды. 1987 жылы 5 қарашада Гован Мбеки 24 жыл Роббен аралы түрмесінде өткізгеннен кейін Ұлттық партия үкіметінің қамауынан босатылды. Ол президент П. В. Ботаның бұйрығымен босатылды. 1989 жылы 15 қазанда Ахмед Катрада, Раймонд Млаба, Эндрю Млангени, Элиас Мотсуаледи және Уолтер Сисулу Роббен аралы мен Поллсмур түрмесінде әрқайсысы 26 жыл өткізгеннен кейін Ұлттық партия үкіметінің қамауынан босатылды. Олардың босатылуына сондай-ақ 25 жыл Кіші Ривония ісі бойынша сотталған Уилтон Мквайи, 6 жылдан астам уақыт өткізген Оскар Мпета және Панафрикалық конгрестің негізін қалаушы және бұрынғы жетекшісі Жафта Масемола, ол да 27 жыл түрмеде отырғаннан кейін кірді. Олар президент Ф. В. де Клерктің бұйрығымен босатылды. 1990 жылы 11 ақпанда Нельсон Мандела Ривония ісінің нәтижесінде 27 жыл сегіз ай түрмеде өткізгеннен кейін босатылды (оның 18 жылы Роббен аралында өтті). Ол президент Ф. В. де Клерктің бұйрығымен босатылды.
In 1985, 28 February; Denis Goldberg was released from the custody of the National Party government after spending 22 years in Pretoria Central Prison white prison. He was released by order of President P. W. Botha. In 1987, 5 November; Govan Mbeki was released from the custody of the National Party government after serving 24 years in the Robben Island prison. He was released by order of President P. W. Botha. In 1989, 15 October; Ahmed Kathrada, Raymond Mhlaba, Andrew Mlangeni, Elias Motsoaledi and Walter Sisulu were released from the custody of the National Party government after spending 26 years each in Robben Island and Pollsmoor Prison; and their release which also included Wilton Mkwayi after spending 25 years for Little Rivonia Trial, Oscar Mpetha after spending more than 6 years, and the co founder and former leader of the Pan Africanist Congress Jafta Masemola after he also spent 27 years in prison. They were released by order of President F. W. de Klerk. In 1990, 11 February; Nelson Mandela was released after spending 27 years and eight months in prison as a result of the Rivonia trial (18 years of which were spent on Robben Island). He was released by order of President F. W. de Klerk.
Ривония сотының дыбыс архивін қалпына келтіру
Ривониядағы сот процесі қазір қолданылмайтын аудио жазба форматы – диктабельде жазылған. Сот отырысының шамамен 250 сағаты 591 диктабельге жазылды, олар Оңтүстік Африканың Ұлттық архивтер және құжаттар қызметінде (NARSSA) сақталады. 2001 жылы Британ кітапханасы жеті диктабелді цифрлық форматқа аударды, соның ішінде Нельсон Манделаның соттан жасаған «Мен өлуге дайынмын» деген мәлімдемесі де бар. 2007 жылы Қылмыстық іс №253/1963 (Мемлекет Н. Мандела және басқаларға қарсы) құжаттары 2007 жылы Әлемдік естелік тізіміне енгізуге ұсынылды. 2012 жылы NARSSA Ривония сот процесінің қалған дыбыс архивін цифрландыру және қалпына келтіру процесін бастау үшін Оңтүстік Африканың Француз институтына (IFAS) және Францияның Ұлттық аудиовизуалды институтына (INA) жүгінді. Француз инженері, тарихшы және изобретательі Анри Шаму өзінің археофонымен 230 сағаттық жазбаны өңдеуге және цифрлық форматқа көшіруге 15 айдан астам уақыт жұмсады. Цифрлық жазбалар 2018 жылы Нельсон Манделаның туған күніне орай ресми түрде Оңтүстік Африкаға қайтарылды. Осыған орай «Ривония сотын тыңдау: соттар, архивтер және азаттық қозғалыстары» тақырыбында бір күндік халықаралық ғылыми конференция ұйымдастырылды, онда архивтерді жинау, картаға түсіру, цифрландыру және қалпына келтіру мәселелері мен этикалық сұрақтар талқыланды, олар өз кезегінде тарихи мәселелерге айналды.
The Rivonia Trial was recorded on Dictabelts, a now obsolete audio recording format. Nearly 250 hours of the trial proceedings were recorded on 591 Dictabelts, kept by the National Archives and Records Service of South Africa (NARSSA). In 2001, seven of the Dictabelts were digitised by the British Library. This included Nelson Mandela's "I am prepared to die" statement from the dock. In 2007, documents relating to the Criminal Court Case No. 253/1963 (State Versus N Mandela and Others) were recommended for inclusion in the Memory of the World Register in 2007. In 2012, NARSSA approached the French Institute of South Africa (IFAS) and the French National Audiovisual Institute (INA) to start a process of digitisation and restoration of the rest of the Rivonia Trial sound archive. French engineer, historian and inventor, Henri Chamoux, took a little over 15 months to edit and digitize 230 hours of recording using his own invention the Archeophone. The digitised recordings were officially returned to South Africa, in 2018, as part of Nelson Mandela's Centenary, a one day international colloquium "Listening to the Rivonia Trial : Courts, Archives and Liberation Movements" was organised to commemorate, discussing issues relating to the act of collecting, mapping, digitising and restoring archives and raising ethical questions that, in turn, become historical questions.
Фильмде
1966 жылы Юрген Гослар режиссерлік еткен "Ривония процесі" атты фильмде Нельсон Мандела рөлі сомдалған. Жан ван де Вельде режиссерлік еткен 2017 жылғы "Брам Фишер" (немесе "Қарсылық актісі") фильмі сот процесінің оқиғасын, қорғау тарапынан бас кеңесші Брам Фишердің қатысуына баса назар аударады. 2017 жылы Ривония процесінің қалған екі тірі қалған куәгері – Денис Голдберг пен Эндрю Млангени – сэр Николас Стадленнің режиссерлігімен түсірілген "Өмір керемет" атты деректі фильмде пайда болды, ол сот процесінің тарихын баяндайды. (Фильм атауы Голдберг соттың соңында өлім жазасынан құтылғанын естігенде анасына айтқан сөзін көрсетеді). 2018 жылы журналист Николя Шампео жазған және Жил Порт режиссерлік еткен "Манделаға қарсы мемлекет және басқалар" атты француз деректі фильмі сот процесінің түпнұсқа аудио жазбаларын және көмір стиліндегі анимацияны пайдалана отырып, оқиғаны қамтиды. Онда сотта айыпталушылардың және сот процесіне тікелей немесе жанама түрде қатысқан басқа адамдармен жасалған сұхбаттардың үзінділері де бар.
The 1966 film entitled Der Rivonia Prozess directed by Jürgen Goslar with fr as Nelson Mandela. The 2017 film entitled Bram Fischer (aka An Act of Defiance), directed by Jean van de Velde, covers the story of the trial, focusing on the involvement of the lead counsel for the defence, Bram Fischer. In 2017 the two remaining survivors of the Rivonia trial – Denis Goldberg and Andrew Mlangeni – appeared in a documentary film entitled Life is Wonderful, directed by Sir Nicholas Stadlen, which tells the story of the trial. (The title reflects Goldberg's words to his mother at the end of the trial on hearing that he and his comrades had been spared the death sentence). A 2018 French documentary entitled The State Against Mandela and the Others (written by journalist Nicolas Champeaux and directed by Gilles Porte), covers the story using actual audio recordings of the trial along with charcoal style animation. It includes excerpts of interviews with some of the accused and others involved directly or indirectly in the trial.