Оңтүстік Африкалық Апартеидке Қарсы Күрескер Альбертина Сисулу
Albertina Sisulu
Альбертина Сисулу (1918-2011) – ОАР-ға қарсы күрескен оңтүстік африкалық белсенді, Вальтер Сисулудың әйелі. «Ана Сисулу» деп танылды, елдің тарихындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы белсендісі (1918–2011)
South African anti apartheid activist (1918–2011)
Нонтсикелело Альбертина Сисулу ОМСГ (Тетхиве; 21 қазан 1918 – 2 маусым 2011) – Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы белсендісі және де басқа белсенді Уолтер Сисулудың (1912–2003) әйелі. Ол өмірі бойы Оңтүстік Африка халқының арасында «Ма Сисулу» деп әдепті түрде аталып келді. 2004 жылы SABC3 телеарнасының «Ұлы Оңтүстік Африкалықтар» жобасында 57-орынды иеленді. 2011 жылдың 2 маусымында Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласындағы үйінде 92 жасында дүние салды.
Nontsikelelo Albertina Sisulu OMSG ( Thethiwe; 21 October 1918 – 2 June 2011) was a South African anti apartheid activist, and the wife of fellow activist Walter Sisulu (1912–2003). She was affectionately known as "Ma Sisulu" throughout her lifetime by the South African public. In 2004 she was voted 57th in the SABC3's Great South Africans. She died on 2 June 2011 in her home in Linden, Johannesburg, South Africa, aged 92.
Ерте өмір
1918 жылы 21 қазанда Транскейдің Цомо ауданында Нонцикело Тетхие болып дүниеге келген ол, Бонилизев пен Моникази Тетхиедің бес баласының екіншісі еді. Сисулудың анасы испан тұмауынан аман қалғанмен, содан кейін үнемі ауырып, дені нашарлап қалды. Ең үлкен қыз болғандықтан, Нонцикело кіші іні-қарындастарына аналық қамқорлық жасауға міндетті болды. Ол ұзақ уақыт бойы сабақтан тыс қалуға мәжбүр болды, нәтижесінде бастауыш мектептің соңғы сыныбында сыныптастарынан екі жасқа үлкен болды. Пресвитериан миссионерлік мектебінде оқуға басталғанда Альбертина есімін қабылдады. 1936 жылы ол Шығыс Кейп провинциясының Мататиле қаласындағы Мариязелл колледжіне оқуға кетті. Мектептің тәртібі қатаң және тым құрылысқан: оқушылар таңғы сағат 4-те тұрып, жуынып, жатақханаларын тазалағаннан кейін таңғы дұғаға қатысты. Оның стипендиясы тамақ пен тұруын қамтамасыз еткенімен, мектеп демалысында егін шабу және кір жуу бөлмесінде жұмыс істеу арқылы оны өтеуге тиіс болды. Сисулу тек желтоқсан айында ғана үйіне қайтатын. 1939 жылы мектепті бітірген соң, ол медбике болуды шешті. Йоханнесбургтегі "Еуропалық емес" ауруханасы – Йоханнесбург генерал ауруханасына медбике болып қабылданды. 1940 жылғы қаңтарда Рождество мерекесін отбасымен Ксолобеде өткізгеннен кейін Йоханнесбургке жол тартты.
Born Nontsikelo Thethiwe in the Tsomo district of the Transkei on 21 October 1918, she was the second of five children of Bonilizwe and Monikazi Thethiwe. Sisulu's mother survived the Spanish Flu, but was constantly ill and very weak because of this. It fell upon Nontsikelelo, as the eldest girl, to take on a motherly role for her younger siblings. She had to stay out of school for long periods of time, which resulted in her being two years older than the rest of her class in her last year of primary school. She adopted the name Albertina when she started her schooling at a Presbyterian mission school. In 1936, she left for Mariazell College in Matatiele in the Eastern Cape. The school's routine was rigid and strict: pupils were woken up at 4am to bath and clean their dormitories, and would then proceed to the chapel for morning prayers. Although her scholarship covered her board and lodging, she had to pay it back during the school holidays by ploughing the fields and working in the laundry room. Sisulu only went home during the December holidays. When she finished school in 1939, she decided to become a nurse. She was accepted as a trainee nurse at a Johannesburg "Non European" hospital called Johannesburg General. After spending Christmas with her family in Xolobe she left for Johannesburg in January 1940.
Білім
Жасөспірім шағында жетім қалған ол кішкентай бауырлары мен әпке-қарындастарын күтіп-бағуға міндетті болды. Мұғалім болу арманынан бас тартып, 1940 жылы Йоханнесбургтегі Бас ауруханада медбикелікке оқуға Транскейден кетті, себебі оқу кезінде медбикелерге жалақы төленді. 1939 жылы Мариязелл колледжін бітіріп, медбике мамандығын таңдады. Сисулу 1946 жылы Йоханнесбургте акушер болып жұмыс істеуге кірісті, көбінесе қала шеттерінде тұратын науқастарға бару үшін жаяу жүретін.
After being orphaned as a teenager, she was obliged to help provide for her younger brothers and sisters. Abandoning her ambition to train as a teacher, she left the Transkei to train as a nurse at Johannesburg's General Hospital in 1940, as nurses were paid during training. She graduated from Mariazell College in 1939, and chose a career in nursing. Sisulu started work in Johannesburg as a midwife in 1946, often walking to visit patients in townships.
Саяси мансап
Сисулу бастапқыда саясатқа қызығушылық танытпады, тек Уолтермен бірге саяси жиналыстарға қолдау көрсету мақсатында қатысты, бірақ 1948 жылы Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) Әйелдер лигасына қосылғаннан кейін саяси аренаға белсенді түрде араласты, сондай-ақ сол жылы Бостандық Хартиясының қабылдануына қатысты. Сисулу АҰК Жастар лигасының құрылған кездегі жалғыз әйел мүшесі болды. 1954 жылы Оңтүстік Африка Әйелдер Федерациясының басқару құрамына сайланды. 9 тамыз 1956 жылы Хелен Джозеф пен София Уильямс Де Брюйнмен бірге 20 000 әйелден тұратын шеруге қатысып, Преториядағы Ұлттық ғимаратына апартеид үкіметінің әйелдерге паспорт алып жүруді талап етуіне қарсылық білдірді. Одан кейін саяси қызметі үшін бірнеше рет тұтқындалды, бірақ 1960 жылдардың көп бөлігінде қысымға ұшырағанына қарамастан, апартеидке қарсы күресін жалғастырды. 1980 жылдары Біріккен Демократиялық Күштердің (БДК) тең төрағасы болды. 1984 жылдан 1989 жылы қаза тауып, өлтірілгенге дейін Совето қаласындағы дәрігер Абу Бейкер Асватқа жұмыс істеді, ол оған жұмыс істеген кезеңде саяси қызметін жалғастыруға мүмкіндік берді және оның қазасына куә болды. Сисулу олардың қарым-қатынасын "ана мен бала" сияқты терең деп есептеді, және екеуі де Асваттың Денсаулық сақтау министрі және негізін қалаушы мүшесі болған БДК мен Азапо арасындағы бәсекелестікке жол бермей, достықтары мен еңбек ету қарым-қатынасын сақтап қалды. 1986 жылы Италияның Реджо-Нелл-Эмилия қаласының құрметті азаматы атағын алды. 1989 жылы паспорт алуға қол жеткізіп, БДК делегациясын шетелге алып барып, Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер және АҚШ президенті Джордж Буш-ағамен кездесті. Лондон қаласында Ұлттық партияның басшысы Ф.В. де Клерктің сапарына қарсы наразылық акциясына қатысып, сөз сөйледі. 1994 жылы алғашқы демократиялық парламентке сайланды және төрт жылдан кейін зейнеткерлікке шықты. Уолтердің мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны және саботаж жасағаны айыпталды, бірақ өлім жазасынан құтылды. Оның орнына ол 25 жыл бойы Роббен аралында тұтқында болды, онда ол АҰК-ге әкелген Нельсон Манделамен бірге болды. Күйеуі Роббен аралында болған кезде, Сисулу ерлі-зайыптылардың бес баласын жеке өзі тәрбиеледі. Ол өзі де бірнеше ай түрмеде отырды және оның қозғалысы шектелді. Балаларының сапалы білім алуы үшін, олардың Свазилендтегі жақсы мектептерге түсуіне көмектесу үшін қаржы жинады, бұл білім жүйесінен гөрі артықшылықты білдірді. Сисулудың балаларының көптегені демократиялық Оңтүстік Африкада жетекші рөлдерге ие болды. Макс Сисулу Ұлттық Ассамблеяның спикері; Млунгиси Сисулу Уолтер Сисулу Балалар Кардиологиялық Қорының президенті және Arup Africa төрағасы. Берил Сисулу Оңтүстік Африканың Норвегиядағы елшісі; Линдиве 2009-2012 жылдары қорғаныс министрі болды; Звелахе (4 қазан 2012 жылы қайтыс болды) – кәсіпкер; ал күйеуі Максқа үйленген Елинор Сисулу – жазушы және адам құқықтары жөніндегі белсенді. 2000 жылы отбасы асырап алған ұлы Джеральд Локманның ЖИТС-тен қайтыс болғанын хабарлады. Уолтер 2003 жылдың мамыр айында 90 жасында қайтыс болды.
Sisulu did not display an interest in politics at first, only attending political meetings with Walter in a supporting capacity, but she eventually got involved in politics when she joined the African National Congress (ANC) Women's League in 1948, and took part in the launch of the Freedom Charter the same year. Sisulu was the only woman present at the birth of the ANC Youth League. She became a member of the executive of the Federation of South African Women in 1954. On 9 August 1956, she joined Helen Joseph and Sophia Williams De Bruyn in a march of 20,000 women to the Union Buildings of Pretoria in protest against the apartheid government's requirement that women carry passbooks as part of the pass laws. She was subsequently in and out of jail for her political activities, but she continued to resist against apartheid, despite being banned for most of the 1960s. She was also a co president of the United Democratic Front (UDF) in the 1980s. From 1984 until his murder in 1989, she worked for Soweto doctor, Abu Baker Asvat, who allowed her to continue with her political activities while employed by him, and she was present when he was murdered. Sisulu regarded her relationship as being that of a "mother and a son", and the two never allowed the rivalry between the UDF, and Azapo, of which Asvat was the Health Secretary, and a founding member, to interfere with their friendship or working relationship. In 1986, she received the honorary citizenship of Reggio nell′Emilia (Italy). In 1989, she managed to obtain a passport and led a UDF delegation overseas, meeting British prime minister Margaret Thatcher and United States president George HW Bush. In London, she addressed a major anti apartheid rally to protest against the visit of National Party leader FW de Klerk. In 1994, she was elected to the first democratic Parliament, in which she served until retiring four years later. Walter was found guilty of high treason and sabotage, but was spared the death sentence. He instead spent 25 years in custody on Robben Island alongside Nelson Mandela, whom he had brought into the ANC. While her husband was on Robben Island, Sisulu raised the couple's five children alone. She spent months in jail herself and had her movements restricted. Sisulu scraped and saved for her children to attend good schools in Swaziland outside the inferior Bantu Education System. Several of the Sisulu children have themselves become leaders in the democratic South Africa. Max Sisulu is the speaker in the National Assembly; Mlungisi Sisulu is President of the Walter Sisulu Pediatric Cardiac Foundation and Chairman of Arup Africa. Beryl Sisulu is South Africa's ambassador in Norway; Lindiwe was from 2009 to 2012 the minister of defence; Zwelakhe (who died on 4 October 2012), was a businessman; and daughter in law Elinor Sisulu, married to Max, is an author and human rights activist. In 2000, the family announced that their adopted son, Gerald Lockman, had died of AIDS. Walter died in May 2003 at the age of 90.
Өлім
Сисулу 2011 жылғы 2 маусым күні кешке, немерелерімен бірге теледидар көріп отырғанда, 92 жасында Йоханнесбург қаласындағы Линден ауданындағы үйінде кенеттен дүниеден озды. Жаңалықтарда оның күрт ауырып, қан құсып, жан тәсілім еткені хабарланды. Оқиға орнына келген жедел жәрдем қызметкерлері оны қайта тірілте алмады. Сисулу дүниеден өткен кезде бес баласы – Макс, Млунгиси, Звелакхе, Линдиве және Нонкулулеко, сондай-ақ асырап алған немересі мен немере інісі Джеральд және Берил, 26 немересі мен үш шөбересі бар еді. Оның отбасы оның қазасына қайғырып, бірақ 59 жыл бірге өмір сүрген сүйікті күйеуімен енді қайта табысқанын білгенде, көңілдері жұбатты. Президент Джейкоб Зума оның қазасына байланысты Сисулуға құрмет көрсетіп, "Ана Сисулу ондаған жылдар бойы Сисулу отбасы үшін ғана емес, бүкіл азаттық қозғалысы үшін де күш-қуаттың тірегі болды. Ол демократиялық Оңтүстік Африканың көптеген көшбасшыларын және негізін қалаушыларын тәрбиеледі, кеңес берді, қолдады және білім берді", - деді. Зума сондай-ақ Сисулуға мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалатынын және 4 маусымнан бастап жерлеу күніне дейін ұлттық тулардың жартылай төмен түсірілетінін жариялады.
Sisulu died suddenly in her home in Linden, Johannesburg at age 92 on the evening of 2 June 2011, while watching television with her grandchildren. According to news reports, she suddenly fell ill, coughing blood, and paramedics who rushed to the scene were unable to revive her. At the time of her death, Sisulu was survived by five children, Max, Mlungisi, Zwelakhe, Lindiwe and Nonkululeko, her adopted niece and nephew, Gerald and Beryl, and 26 grandchildren and three great grandchildren. Her family expressed their sorrow at her death, but said that it comforted them to know that she and her beloved husband of 59 years were no doubt together again. President Jacob Zuma paid tribute to Sisulu in the wake of her death saying "Mama Sisulu has, over the decades, been a pillar of strength not only for the Sisulu family but also the entire liberation movement, as she reared, counselled, nursed and educated most of the leaders and founders of the democratic SA", Zuma said. He also announced that Sisulu would receive a state funeral, and that national flags would be flown half mast from 4 June until the day of her burial.
Жолға оның есімі берілген
2013 жылы Гаутенг штатындағы R24 бағытының Экуруленидегі OR Тамбо халықаралық әуежайынан Йоханнесбург және Рудпоорт арқылы Крюгерсдорп-Истке дейінгі бөлігі (осы бөлімді құрайтын барлық көшелер) Альбертина Сисулудың атымен аталды. R24 тас жолының жылдам бағыттық бөлігі Альбертина Сисулу тас жолы деп, ал жылдам бағыттық емес бөлігі Альбертина Сисулу көшесі деп аталды. Бірақ, Йоханнесбург пен Рудпоорттың бір бағыттық көшелерінде ерекшелік бар: тек бір көше ғана Альбертина Сисулу көшесі деп аталды, ал қарсы бағыттағы көше атын өзгертусіз қалды. Сонымен қатар, Гаутенг штатындағы R21 тас жолының Экуруленидегі OR Тамбо халықаралық әуежайынан Преториядағы N1 тас жолымен қиылысатын жеріне дейінгі бөлігі әдетте Альбертина Сисулу тас жолы деп аталады (жол көрсеткіштерінде көрсетілген), яғни R21 Преториядан әуежайға және R24 одан Бедфордвьюге дейін бірге Альбертина Сисулу тас жолы деп танылады.
In 2013, the section of the R24 route in Gauteng, from OR Tambo International Airport in Ekurhuleni, through Johannesburg and Roodepoort, to Krugersdorp East (every street making up this section) was named after Albertina Sisulu. The freeway section of the R24 is named the Albertina Sisulu Freeway while the non freeway section of the R24 is named Albertina Sisulu Road. The only exception is in the one way street sections of Johannesburg and Roodepoort, where only one street has been renamed Albertina Sisulu Road while the other street pointing the opposite direction hasn't had its name changed. Also, the section of the R21 highway in Gauteng from OR Tambo International Airport in Ekurhuleni to its interchange with the N1 highway in Pretoria is commonly called the Albertina Sisulu Freeway (labelled on road signage), indicating that the R21 from Pretoria to the airport and the R24 from there to Bedfordview are together known as the Albertina Sisulu Freeway.
Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер көпіріне оның есімі берілді
2014 жылдың 23 қазанында Гент қаласының (Шығыс Фландрия, Бельгия) қалалық кеңесі Шелда өзені арқылы салынып аяқталған жаңа жаяу және велосипед жолына арналған көпірді Альбертина Сисулудың құрметіне "Альбертина Сисулу көпірі" деп атауға шешім қабылдады. Көпір "Кроок" деп аталатын жаңа қалалық кітапхананы ( "Кроок" голланд тілінде өзеннің иілісін білдіреді) Мириам Макеба алаңынан Куйперскаяға дейін жалғастырады.
On 23 October 2014, the city council of the City of Ghent (East Flanders, Belgium) decided to name its new pedestrian and cyclist bridge over the river Scheldt as "Albertina Sisulubrug" (Albertina Sisulu Bridge), in honour of Albertina Sisulu. The bridge links the new city library, called the Krook ("Krook" being the old Dutch word for a bend in the river), at the Miriam Makebaplein (Miriam Makeba Square) to the Kuiperskaai.