Кіріспе

Анри Питтье ұлттық паркі – Венесуэладағы ең көне ұлттық парк. Ол 1937 жылы президент Элеазар Лопес Контрерас жарлығымен Ранчо Гранде деген атпен құрылған. 1953 жылы парк 1917 жылы Венесуэлаға келген, елде 30 000-нан астам өсімдік түрін жіктеген және көп жылдар бойы парктегі флора мен фаунаны зерттеген швейцариялық географ, ботаник және этнолог Анри Питтье құрметіне қайта аталды. Анри Питтье ұлттық паркі Венесуэланың ұлттық парктері тарихының бастауында тұр. Арагуа штатының солтүстігінде орналасқан 107 800 гектар жері Арагуа жағалауының көп бөлігін және Карабобо штатының таулы аймағын қамтиды. Бұл парк сонымен қатар Сан-Эстебан ұлттық паркімен шектеседі. Анри Питтье ұлттық паркі – Венесуэланың Жер орталық жотасындағы ең ірі ұлттық парк. Парк екі географиялық жүйеден тұрады: 500-ден астам құс түрі мен 22 эндемикалық түр мекендейтін тік таулы ішкі аймақ және үлкен туристік әлеуеті бар шығанақтар, жағажайлар мен курорттар бар жағалау аймағы. Паркте өсімдік және жануарлар әлемінің әртүрлілігі зор. Бұл парк Маңызды құс аймағы болып табылады және "Жоқ болуға қарсы альянс" (AZE) нысаны. Парктегі тоғыз ірі өзені айналасындағы қалалар мен елді мекендерді сумен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Бұған қоса, әсіресе Чуао ауылында, әлемдегі ең жоғары сапалы какао өсіріледі.

Тарих

1937 жылдың 13 ақпанында Ұлттық парк деп жарияланып, генерал Элеазар Лопес Контрерас төрағалығымен бастапқыда Ранчо Гранде деп аталды, бұл елдегі алғашқы ұлттық парк мәртебесі болды. Кейін, 1953 жылдың 24 мамырында Венесуэланың ұлттық парктер жүйесін құрған, парктің консолидациясын басқарған және өмірінің көп бөлігін парктегі тропикалық орман экожүйесі мен өсімдіктер мен жануарлардың мыңдаған түрлерін зерттеуге арнаған көрнекті швейцариялық инженер, натуралист және ботаник Анри Питтье атымен қайта аталды. Парк бастапқыда 90 000 гектарға белгіленгенімен, 1974 жылы Карлос Андрес Перес үкіметі кезінде тағы 17 800 гектар қосылды, нәтижесінде жалпы ауданы 107 800 гектарға жетті, бұл парктің қазіргі географиялық аумағы. Ол Венесуэланың жағалау жотасының жануарлар мен өсімдіктер әлеміне қауіп төндіретін бұлтты орман және теңіз жағалауы мен сағалық ортасын сақтау, сондай-ақ оның биологиялық әртүрлілігі мен эндемикалық, сирек кездесетін, осал немесе жойылу қаупі бар түрлерін қорғау мақсатында құрылды. Бұдан басқа, ол жақын жердегі қалаларды сумен қамтамасыз ететін маңызды су ресурстарын қорғайды және зерттеу, демалыс және экологиялық білім беру үшін кеңістік болып табылады. Осылайша, ғалым Анри Питтье парктің құрылуына үлкен үлес қосты. Парк көп жылдар бойы Венесуэланың Ұлттық парктер институты (INPARQUES) қорғауында болып, парктің табиғи ресурстарын сақтау және қорғау жөніндегі жүйелі саясатты жүзеге асырып келеді.

Флора

Бұл аймақ көптеген түрлі орталардың болуына байланысты жоғары деңгейде әртүрлілікке ие. Қалың жұлдыз (Curatella americana, Bowdichia virgilioides), майагуа (Heliocarpus sp.) және пало мария (Triplaris sp.) төменгі биіктіктегі орманға тән. Қазан немесе бала (Gyranthera caribensis) бұлтты орманды көрсетеді, сондай-ақ маканилла пальмалары (Bactris setulosa), қант қамыстың диірмені (Chamaedorea pinnatifrons), Прапа (Wettinia praemorsa) және Geonoma, Hyospathe және Socratea туыстары да тән. Ароидтар, орхидеялар, бромелиялар және пипероялар эпифиттік өсімдіктер тобына кіреді.

Су ресурстары

Сан-Мигель, Туриамо, Окумаре, Ката, Куягуа, Ароа, Сепе, Хорони, Чуао өзендері Кариб теңізіне құяды. Гуаябита, Колорадо, Гюэй және Лимон өзендері Валенсия көліне құяды. Парк ішінде Ла Гуамита, Лас Кокуизас, Ла Трилла, Эль Полворин сияқты бірнеше демалыс аймақтары бар; Портачуэло құстар жолы, Урака гидроэлектр станциясының мұражайы, Санта-Мария шаруашылығы және Маракай-Хорони және Маракай-Окумаре-де-ла-Коста тас жолдарының панорамалық көріністері орналасқан.

Сапарға шығу орындары

Бұл саябақтың басты тартымдылығы – оның әдемі жағажайлары. Кейбіреулеріне жолмен жетуге болады, сондықтан оларды көбінесе демалыс жасаушылар жиі табады. Ал басқаларына теңіз арқылы ғана жету мүмкін, олар әдетте көбінесе бос және таза болады. Ең көп танымалдары: Бахия-де-Ката, Куягуа, Плайя-Гранде, Эль-Плейон, Плайа-Чуао және тағы да басқалар. Плайя Куягуа – мұхит жағажайы, және Венесуэлада серфингпен айналысу үшін ең жақсысы деп есептеледі. Парктің тағы бір маңызды қызығушылығы – мұнда 500-ден астам түрлі құстарды көруге болады. Бұл елдегі құстардың 40%-дан астам бөлігін құрайды. Осы себепті әлемнің түкпір-түкпірінен туристер мен ғалымдар саябаққа келеді, соның нәтижесінде 1989 жылы Sociedad Científica Amigos del Parque Nacional Henri Pittier (SCAPNHP) қоғамы құрылды. Бұл қоғам парктің флорасы мен фаунасын зерттеуді қолдауға, сондай-ақ осы түрлердің табиғи ортасын бұзатын факторлардан қорғауға тырысады. Экология министрлігінің Rancho Grande биологиялық станциясында алдын ала жазылса, аймақтағы көптеген түрлерді көрсететін зоологиялық мұражайды аралауға болады. Пасео-дель-Паргоға, Хорони жотасының жолымен көтеріліп, Ла-Меса, Пальмарито, Ла-Негра, Ла-Негрита және Эль-Сенизоға баруға болады.

Орналасқан жері

Генри Питье ұлттық паркі Орталық аймақта орналасқан, Арагуа штатының көп бөлігін және Карабобо штатының солтүстік-шығыс бөлігінің көп бөлігін алып жатыр, Венесуэланың жағалау жоталарының кең аумағын қамтиды, Хорони, Куягуа, Чуао, Ката, Ла Сиенага, Окумаре де ла Коста және Туриамо қалаларына жақын орналасқан. Паркке ең оңай Маракайдан Эль Лимонға қарай, Ранчо Гранде арқылы Окумаре де ла Костаға және Маракайдан Лас-Делисиасқа қарай, Хорониге дейін баратын жолмен кіруге болады. Маракай автобус терминалынан Чорони қаласына автобустар да қатынайды.

Көңіл көтеру

Венесуэланың жағалау жотасында орналасқан бұл парк, теңіз деңгейінен басталып, 2346 метрге дейін көтеріледі, ең биік нүктесі Пико Сенизо тауы – 2346 метрді құрайды. Парктің геологиялық құрамы негізінен метаморфты және магмалық тау жыныстарынан тұрады, ал ең биік шыңы 2436 метрге жетеді. Сонымен қатар, жартасты жағалау аймақтары да бар. Парктің маңызды географиялық ерекшеліктерінің бірі – 1136 метрге дейінгі ашық тау жолы, Пасо де Портачуэло деп аталатын бұл жер, құстар, жабырқақтар және ұшатын жәндіктердің, оның ішінде солтүстік жарты шардан көшіп келетін түрлердің өтуіне мүмкіндік береді.

Өсімдіктер

Венесуэланың жағалау жоталарындағы өсімдік қауымдастықтары, мысалы, бұлтты ормандар, жапырақты ормандар және галереялар. Олардың арасында орхидеялар, бромелиялар, пальмалар және Gyranthera Caribensis сияқты алып ағаштар өседі, ол "Эль-Ниньо" немесе "Кучарон" деп аталады және орташа биіктігі 40 метрге жетеді. Сондай-ақ, Ла-Сьенага және Туриамо шығанақтары да бар. Жапырақты ормандарда "когло" деп белгілі алып шөптердің қауымдастықтары кездеседі. Жоғарыдан төменге дейін, көптеген экожүйелердің болуына байланысты өсімдіктердің әртүрлілігі өте жоғары. Парк бұлтты ормандардың төрт өсімдік қабатынан тұрады: биік ағаштар, лианалар, орташа биіктіктегі бұталар, шөптер, содан кейін мүктер, лишайлар, папоротниктер және саңырауқұлақтар.

Климат

Генри Питтье паркінде өте тік, тұрақсыз немесе тегіс топография бар, сондықтан климат теңіз деңгейінен биіктікке қарай өзгереді. Парк 0-ден 2436 метрге дейінгі биіктікте орналасқан, ең жоғары нүктесі Пико Эль-Кенизо тауының шаңырағында. Жағалау аймағындағы орташа температура 28°C, ал ең жоғары температура 30°C-тан асуы мүмкін, ал биік жерлерде 12°C-тан 6°C-қа дейін төмендейді, сәуір мен қараша айлары аралығындағы жаңбырлы маусымда жауын-шашын мөлшері жоғары болады.

Биологиялық әртүрлілік

Бұл саябақта жоғары биологиялық әртүрлілік бай және ол Тропикалық Анд тауларының «ыстық нүктесіне» жатады. Ең көп зерттелген өсімдік қалыптасуы – бұлтты орман, онда 0,25 га аумақта 150 түрлі ағаш түрі тіркелген, ал «ниньо» немесе кучарон – ағаш түрлерінің ең өкілі. Саябақта 140 түрлі сүтқоректілер, 580 құс, 97 жорғалаушы және 38 қосмекенді тіршілік етеді. Көмескілердің саны бір миллионнан астам түрге жетеді деп есептеледі. Жануарлардың түрлерінің арасында Уетмор тауығы, сары бетті алтынқұйрық және сискин сияқты сирек кездесетін құстар, солтүстік жәндік маймылы, түлкілер және тапирлер, американдық крокодил, жолақты бақа және Геркулес қоңызы бар. Саябақтың символы болып бірнеше құс және сүтқоректілер түрлері саналады: сорокуа, әдемі гранисера, гарпиялық бүркіт, пума, ягуар және айқайлайтын маймыл. Ранчо Гранде ауданында Окумаре де ла Коста жолынан бастап Венесуэланың Орталық университеті басқаратын доктор Альберто Фернандес Йепес атындағы Биологиялық станцияға дейін, 1940 жылдан бері саябақтың флорасы мен фаунасы және басқа да табиғи ресурстарын зерттеу жұмыстары жүргізіліп келеді. Бұл станция Венесуэланың түкпір-түкпірінен және әлемнен келген зерттеушілерді қабылдайды, олар бұлтты орманның ерекше тіршілік әртүрлілігіне тәнті болады. Осы ғалымдардың жылдар бойы жариялаған еңбектері журналдарда, кітаптарда, мақалаларда және веб-сайттарда жарық көрді, соның арқасында PNHP ел бойынша ең жақсы құжатталған саябақтардың біріне айналды. Мысалы, Венесуэланың Audubon қоғамы 10 жылдан астам уақыттан бері Пасо-Портачуэло арқылы құстардың көші-қонын зерттеп келеді. Елдің және әлемнің түкпір-түкпірінен келген студенттер станцияны пайдаланып, парктің көптеген аспектілері бойынша практикалық оқу шараларын жүзеге асырады: зоология, ботаника, топырақ, география, биогеография. Жыл сайын бұлтты орманның табиғи тарихының таңдалған мәселелері бойынша ұлттық және халықаралық деңгейде бірнеше курстар өткізіледі. Эндрю Филдтің танымдық жолына қауымдар мен топтар барып, оны пайдалану үшін Inparques-тен жетекші сұрауы керек. Станцияны пайдаланушылар оның инфрақұрылымын пайдалану үшін алдымен байланысып, сондай-ақ айналасындағы орманға кіру үшін Inparques-тен рұқсат алуға өтініш беруі керек. Ғылыми зерттеулер жүргізгісі келетіндер Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Ұлттық биологиялық әртүрлілік бюросынан рұқсат алуы керек.

Қауіптер

Қазіргі уақытта парк, негізінен орман өртінен немесе адамның салдарынан туған өрттен келген зиян деңгейіне байланысты "қауіп астында" деп сипатталуда. Адамдардың парктің аумағына заңсыз енуі де орманды жоюға себепкер болды. Жануарларды тым көп аулау, келушілердің паркте қоқыс тастауы және инфрақұрылымды күтіп ұстамау парктің нашарлауына әкеп соқты.

Фауна

Паркте кем дегенде 582 түр құс мекендейді, бұл Венесуэладағы құстардың кем дегенде 43% және әлемдегі құстардың 6% құрайды. 10 км²-ге 5,4 түрдің тығыздығы – әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Пасо Портачуэло – Солтүстік жарты шардан 79-дан астам көшпенді құс түрінің маңызды өткелі. Құстардың ең өкілді туыстары: сұңқар, жылдам құс, гарпия бүркіті, жалғыз бүркіт, Ветмор әтеші, қапталды куросса, гуиро, сорокуа акоралладо, әскери ара және сискин – тек бірнешеуін атап өтуге болады. 140 түрлі сүтқоректі жануар тіркелді, бұл Венесуэланың сүтқоректі жануарлар фаунасының 47% құрайды. Ірі топтарға жарықшалар, одан кейін кеміргіштер мен етқоректілер жатады, олардың ішінде тапир, пекари, жалқау, қарақұйрық, айқайлайтын маймыл, алып сусар, оцелот, пума, құйрықты бұғы, агути, пака және су егесі бар. Жылан тәрізділердің 97 түрі және 38 қосмекенді жануар тіркелді. Бұл жануарлардың екі түрі де Сан-Мигель өзенінің сағасында кездесетін американдық крокодилді, теңіз тасбақаларын, діңгектерді және тропикалық ормандардың түрлі бақаларын қамтиды. Паркте миллионнан астам жәндік түрі бар деп есептеледі, бірақ парктегі барлық жәндік түрлерінің саны ешқашан анықталған емес.