Кіріспе
Марлин балық аулау, немесе қылыш балық аулау – теңіздегі тұзды суда жүзетін жылдам, пелагикалық жыртқыш балықтарды ұстауға бағытталған ойын балық аулау. Бұл балықтардың біріккен атауы – қылыш балықтар, оларға Istiophoridae (марлин, шоқыр балық және желкенді балық) және Xiphiidae (қылыш балық) тұқымдастары кіреді. Кейбір балықшылар оны ірі аң аулаудың шыңы деп санайды, себебі ол үлкен, жылдам және күшті, сондай-ақ салыстырмалы түрде жасырын. Барлық қылыш балық түрлерінің ішінде, көк сулы балық аулаушыларға ең қызықтысы 10 түрі: Атлантикалық және Тынық мұхит көк марлині, қара марлин, ақ марлин, жолақты марлин, Атлантикалық желкенді балық, Үнді-Тынық мұхит желкенді балық, ұзын мүңкілі шоқыр балық, қысқа мүңкілі шоқыр балық және қылыш балық. Марлин балық аулау 1930 жылдары кейбір спорттық балықшылардың қиялын жаудырды, сол кезде танымал балықшы/жазушы Зейне Грей Тынық мұхитында қара, жолақты және көк марлиндерді аулап, ал Эрнест Хемингуэй Флорида кілтінде, Багамаларда және Кубада Атлантикалық көк марлин мен ақ марлиндерді аулап, олардың ізденісі туралы және олардың спорттық қасиеттері туралы кеңінен жазды. Бүгінде көптеген ресурстар жеке және жалдамалы марлин балық аулау қайықтарының құрылысына жұмсалуда. Бұл – қымбат, арнайы жасалған, терең теңізге арналған кемелер. Олар көбінесе сәнді стандарттарға сәйкес жасалады және терең теңіздегі демалыс балықшыларының өмірін жеңілдету үшін көптеген технологиялармен жабдықталады, соның ішінде аутриггерлер, ұшу көпірлері мен шайқас орындықтары, сондай-ақ ең озық балық іздеушілер мен навигациялық электроника.
Көк марлин
Атлантика және Тынық мұхиттарындағы көк марлин басқа марлин түрлеріне қарағанда спорттық балық аулаушылардың ең көп іздейтін түрі болып табылады. Олардың тропикалық мұхит суларында кеңінен таралғандығы және маусымды түрде қоңыржай аймақтарға енуі көптеген балықшыларға қол жетімді етеді, ал олардың үлкен өлшемге жете алу мүмкіндігі мен тамаша күресу қабілеті кейбір балықшылар үшін оларды аса құнды нысанаға айналдырады.
Биология және тіршілік тарихы
Көк марлин – әлемдегі ең ірі сүйекті балықтардың бірі. Ересекті аталықтары көбінесе үлкен болмайды, ал аналықтары айтарлықтай ірі, тіпті одан да салмақты болады. Тынық мұхитында 1970 жылы Оаху, Гавайи аралынан шыққан балықшылар тобы ұстаған, капитан Корнелиус Чой басқарған «Coreene C» кемесіндегі көк марлин (бұл балық көбінесе «Чойдың алып балығы» деп аталады) әлі күнге дейін таяқпен және катушкамен ұсталған ең үлкен марлин рекордын сақтап тұр. Оның ішінде 100 келіден астам салмағы бар сары қанатты тун балығы табылған. Атлант мұхитындағы ең ауыр спорттық балық аулау жетістігі – Бразилияның Витория қаласынан Пауло Аморим ұстаған балық. Кәсіптік балықшылар одан да ірі үлгілерді ұстаған, ал Токиодағы Цукидзи балығы базарына әкелінген ең үлкен көк марлиннің салмағы 1 тоннаға жуық деп есептеледі. Үлкен көк марлин дәстүрлі түрде балықшылар үшін ең бағалы олжа болып саналады, ал салмағы 1 тоннадан асатын балық – «grander» – көк және қара марлин балықшылары үшін шынымен керемет аулаудың белгісі саналған. Бүгінде үлкен көк марлинді ұстауға көп күш жұмсалып жатыр, бірақ кішкентай көк марлиндерді де жеңіл жабдықтармен және үлкен ойындық балық аулау құралдарымен аулайтын балықшылар іздейді. Көк марлин Атлант және Үнді-Тынық мұхиттарының тропикалық суларында кең таралған, көптеген балықтар көктем мен жаз айларында осы суларда азық табу үшін Солтүстік және Оңтүстік жарты шарлардың орташа ендіктеріне маусымдық көшіп-қону жасайды. Атлант мұхитының батысындағы Гольфстрим және Үнді мұхитының батысындағы Агульхас ағыны көк марлиннің көшіп-қону жолдары ретінде қызмет етеді және олардың маусымдық таралуына үлкен әсер етеді. Көк марлиннің дене температурасын реттеу қабілеті шектеулі, ал олардың төменгі температура шегі шамамен 16 градусқа дейін төмендемейді, бірақ кейбір балықтар одан да салқын суларда ұсталған. Ірі балықтар температураға төзімдірек, ал олардың таралу аймағының шегінде кездесетін көк марлиндер әдетте үлкен болады. Осы кең таралу көк марлинді әлемнің көптеген аймақтарындағы балықшылармен байланыстырады. Көк марлин – әр түрлі жемдермен қоректенетін балық, ол түрлі өлшемдегі және түрдегі жәндіктерді жейді. Көк марлиннің асқазан ішіндегілерді ғылыми зерттеу нәтижесінде шағын балықтар сияқты организмдер табылған. Көбінесе тун балықтары, әсіресе шұңқырлы тун және фрегат макрелі (фрегат туны деп те аталады), кальмар, макрель және скад балықтары кездеседі. Спорттық балықшылар үшін көк марлиннің жем алатын балықтардың үлкен өлшемі қызығушылық тудырады. Багам аралдарындағы Уокерс-Кейде ұсталған көк марлиннің асқазанында ақ марлин табылған, ал 2005 жылғы Ақ Марлин ашық чемпионатына қатысушылардың бірінің асқазанынан сол кластағы ақ марлин табылды. Кона көк марлин балықшыларының тіркеуі бойынша, қысқа тұмсықты балықтар да жем ретінде пайдаланылған. Үлкен көк марлиннің асқазанында 100 келіден астам салмағы бар сары қанатты және үлкен көзді тун балықтары да кездеседі.
Large blue marlin have traditionally been amongst the most highly prized angling captures, and a fish weighing , a "grander", has historically been regarded by blue and black marlin anglers as the benchmark for a truly outstanding catch. Today, much effort is still directed towards targeting big blue marlin, but smaller blues are also sought by anglers fishing lighter conventional tackle and big game fly fishing gear. Blue marlin occur widely in the tropical oceanic waters of the Atlantic and the Indo Pacific, with many fish making seasonal migrations into the temperate waters of the Northern and Southern Hemispheres to take advantage of feeding opportunities as those waters in spring and summer. Warm currents such as the Gulf Stream in the western Atlantic and the Agulhas Current in the western Indian Ocean serve as oceanic highways for blue marlin migration, and have a major influence on their seasonal distribution. Blue marlin have a limited ability to thermoregulate, and the lower limit of their temperature tolerance is thought to be in the region of about although individual fish have been caught in cooler temperatures. Larger individuals have the greatest temperature tolerance, and blue marlin encountered at the limits of their range tend to be large fish. This wide distribution brings blue marlin in contact with anglers in many parts of the world. Blue marlin are eclectic feeders preying on a wide range of prey species and sizes. Scientific examination of blue marlin stomach contents has yielded organisms as small as miniature filefish. Common food items include tuna like fishes, particularly skipjack tuna and frigate mackerel (also known as frigate tuna), squid, mackerel, and scad. Of more interest to sport fishermen is the upper range of blue marlin prey size. A white marlin has been recorded as being found in the stomach of a blue marlin caught at Walker's Cay in the Bahamas, and more recently, during the 2005 White Marlin Open, a white marlin in the class was found in the stomach of one of the money winning blues. Shortbill spearfish of have been recorded as feed items by Kona blue marlin fishermen. Yellowfin and bigeye tuna of or more have also been found in the stomachs of large blue marlin.
Балық аулау әдістері
Көк марлинді аулау стилі мен қолданылатын құралдар, аймақтағы көк марлиннің өлшеміне, нысанадағы балықтың мөлшеріне, жергілікті теңіз жағдайларына және көбінесе жергілікті дәстүрге қарай өзгеріп отырады. Спорттық балық аулаушылар негізінен жасанды жалқаулар, дайындалған табиғи жемдер немесе тірі жем қолданады.
Табиғи жеммен балық аулау
Көк марлин балық аулауды бастағандар секіріп, жүзуге қолайлы табиғи жемдерді пайдаланды. Бүгінде көк марлин аулауда, әсіресе испандық скумбрия және жылқы баллихуы сияқты дайындалған жемдер жиі қолданылады. Сонымен қатар, американдық балықша дұрыс дайындалғанда табиғи жүзуге ие болғандықтан, ең жақсы дайындалған жемдердің бірі саналады. Көк марлин аулау үшін дайындалған жемдерді тарту, кейде жасанды әйел немесе юбкамен біріктіріп, "юбкамен жабдықталған жемдер" немесе "жем/әйел комбинациялары" жасау әлі де кең таралған, әсіресе АҚШ-тың шығыс жағалауында, Багам аралдарында, Кариб теңізінде және Венесуэлада. Дайындалған табиғи жемдер "ұсыныс жемдері" ретінде де қолданылады, олар балықтарды ілмексіз әйелдерге немесе "қоздырғыштарға" көтергеннен кейін пайдаланылады.
Жасанды жеммен балық аулау
Көк марлин – агрессивті балық, ол шашыраған суға, көпіршік ізге және жақсы ұсынылған жасанды жемге жақсы ден қояды. Жемдермен троллинг жасау – бүгінде көк марлин аулаушылары қолданатын ең танымал техника. Гавайи марлин аулаудың отаны ретінде танылған, ал Гавайидің Ұлы аралының Кона жағалауындағы шкиперлер қазірге дейін қолданылып келе жатқан көптеген дизайндарды жасады. Марлинге арналған алғашқы жемдер ағаштан ойылып жасалған, сусынға құйылған немесе хромдалған сүлгі құбырларынан жасалып, резеңке камераларымен немесе жолақтарға кесілген винил матасымен жабылған. Бүгінде марлин жемдері әртүрлі пішінде, мөлшерде және түсте шығарылады, ірі өндірушілер жаппай өндіреді, ал шағын өндірушілер жеке-жеке, тапсырыс бойынша жасайды. Типик марлин жемі – пластикалық немесе металлдан жасалған бас пішініне бекітілген пластикалық юбкасы бар кішкентай, орташа немесе үлкен (немесе одан да ірі) жасанды жем. Жем басының пішіні, әсіресе беті, су арқылы троллинг жасағанда жемге ерекше қозғалыс береді. Жемнің қозғалысы белсенді жақтан-жаққа жүзу үлгісінен бастап, суды үстінен агрессивті түрде итеруге дейін, көбінесе, тұрақты беттік көпіршік іздерімен түзу сызықта жүзуге дейін өзгереді. Жем басының пішіні, салмағы және мөлшерімен қатар, юбканың ұзындығы мен қалыңдығы, ілгектердің саны мен мөлшері, сондай-ақ жемді орнатуда қолданылатын көшбасшының ұзындығы мен мөлшері жемнің қозғалысына әсер етеді: ол қаншалықты белсенді жүреді және теңіздің әртүрлі жағдайларына қалай ден қояды. Тәжірибелі балықшылар көбінесе қалаған қозғалысты алу үшін жемдерін жақсартады. Жемдер әдетте жылдамдықпен ауланады; одан да жоғары жылдамдықтар да қолданылады, негізінен баяу жылдамдықта қозғалатын кемелер бір жерден екінші жерге жүргенде. Бұл жылдамдықтар бір күндік балық аулау кезінде үлкен аумақтарды тиімді түрде өңдеуге мүмкіндік береді. Кеме артында әртүрлі қашықтықта төрт немесе одан да көп жемдерден тұратын үлгі троллинг жасалады. Жемдер тікелей таяқтан ("жаппай желілер") немесе ауттригерлерден аулануы мүмкін.
Тірі жеммен балық аулау
Көк марлинді тірі жеммен аулау әдетте ұсақ тунна түрлерін пайдаланады, олардың ішінде шұбар тунна ең жақсы таңдау деп есептеледі. Тірі жемдерді сақтап қалу үшін трольдеу жылдамдығы шектеулі болғандықтан, оларды баяу қоздыру қажет. Сондықтан, тірі жеммен аулау көбінесе балық аулау аймақтары салыстырмалы түрде кішкентай және оңай аралануға болатын жерлерде қолданылады, мысалы, балық жинақтау құрылғыларының жанында және тік су асты жартастардың маңында.
Көк марлинді аулау орындары
Төменгі құрылымның (аралдар, теңіз таулары, жағалар және континенттік шельфтің шеті) судың жоғары көтерілуін қамтамасыз ететін аймақтар, осы арқылы терең, қоректік заттарға толы суды бетке жақындатады, көк марлин үшін ерекше қолайлы.
Қара марлин
Қара марлин (Makaira indica) Үнді және Тынық мұхиттарында таралған, ал кейбір жабайы жекелегендері Атлантиканың оңтүстігінен хабарланған.
Балық аулау әдістері
Қара марлин балық аулау дәстүрлі түрде тірі немесе өлі жемдермен жүргізіледі, олардың су бетінде жылдам қозғалуы немесе жай жүзуі арқылы. Тарихи Кабо-Бланко балық аулау аймағында, көру арқылы аулау кеңінен таралған – марлин (жолақты марлин, қара марлин және семсербалық) су бетінде жүзіп немесе желбезектерін көрсетіп, оларға жем ұсынылатын. Кейрнс балық аулау аймағында кава-кава, түрлі туналар, патшалық балық және скад сияқты әртүрлі балық түрлері сәтті пайдаланылады. Жемдердің мөлшері скадтан бастап, итті тісті туна мен жолақты скумбрияға дейін жетеді. Ірі және ұсақ қара марлинді нысанаға алу үшін тірі жемді қолдану да танымал, ал қолайлы жағдайларда өте тиімді, бірақ бұл әдіспен акулалар мен басқа да мақсатсыз балықтардың кездесуі мүмкін. Жастар қара марлин үшін шырышты скумбрия және сары құйрықты скад сияқты ұсақ тірі жемдер өте тиімді, олар баяу троллинг немесе ағыспен балық аулау арқылы ұсталады. Ірі қара марлин үшін тірі жемді қолдану әдістері көк марлинге арналған әдістерге ұқсас, көбінесе тірі туналар қолданылады. Баиттерді судың тереңдігінде орналастыру үшін даунригердің қолданылуы тиімді болып табылады. Жасанды жемдер қара марлиннің барлық мөлшерін, жас балықтардан алып аналықтарына дейін ұстай алады. Кейбір аймақтарда ваху, барракуда және испандық (жолақты) скумбрия сияқты жемді бүлдіретін қосалқы балықтардың көп болуы жеммен балық аулауды қымбатқа айналдыруы мүмкін. Дегенмен, жеммен балық аулаудың жоғары қарқыны үлкен аумақтарды тиімді іздеуге мүмкіндік береді, егер балықтар шашырап кеткендей болса, бұл артықшылықты ұсынуы мүмкін.
Жазық марлин
Жазық марлин (Tetrapturus audax) Үнді және Тынық мұхиттарында таралған.
Тірі жеммен балық аулау
Мексиканың Кабо-Сан-Лукас және Оңтүстік Калифорния сияқты балық аулауға танымал жерлерінде балықшылар, бетінде тамақтанатын немесе қанатын көрсетіп жүзетін жолақты марлиндерге макрель және кабаллито (скад) сияқты тірі жемдерді лақтырады. Марлиннің көп шоғырланған жерін анықтау мүмкін болғанда, кәдімгі тірі жемді баяу жылдамдықпен сүйреу де өте тиімді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік жағалауындағы Бермаги портынан балық аулайтын тәжірибелі кеме басқарушылар соңғы кезде осы қарапайым әдіс арқылы маусымына 100-ден астам жолақты марлин ұстаған. Жаңа Зеландиядағы ірі жолақты марлиндерді аулау үшін кахавай және скипджек тунасы сияқты үлкен жемдер көбінесе қолданылады. Терең суға тірі жемді салмақтардың көмегімен түсіру арқылы, жемді тамақтанатын балықтарға жақын жеткізуге болады. Бұл тактика Мексика мен Австралияда жиі қолданылады. Бұл әдіс кейбір балықшылар арасында қарапайым саналады (оны "марлинге шұңқырмен балық аулау" деп те айтады), бірақ тереңде тамақтану белсенділігі кезінде бұл өте тиімді.
Ақ марлин
Ақ марлин (Tetrapturus albidus) Атлантика мұхитының тропикалық және маусымдық жылы суларында таралған. Марлиннің ең кішкентай түрі, ең ірісі шамамен 4 метрге жетеді. Оларды өлшемі үшін емес, жылдамдығы, секіру қабілеті, әсем сыртқы түрі және балықшылардың оларды аулау мен ілмекке ілуде кездесетін қиындықтары үшін іздейді. Олар жеңіл құралдармен ауланатын балықтардың ішіндегі ең бағалысы. Бұрын ақ марлиннің түрі саналған, арқа және анальдық қанаттары дөңгелек емес, тік кесілген сияқты болатын "hatchet marlin" жақында Tetrapturus туысының жеке түрі ретінде расталды – дөңгелек қабықшалы сүңгі балық. Ақ марлиннен айыру өте қиын болғандықтан, көптеген турнирлер балталы марлинді ақ марлин ретінде қарастырады. Екі түр де бірдей әдіспен ауланады. Ақ марлин сардина, сельдь және басқа да клоупеидтер, кальмар, скумбрия, скад, саури және фрегат, пуля тунасы сияқты ұсақ тунецтерді қоса алғанда, әртүрлі шоғырланған балықтармен қоректенеді. Жолақты марлин мен желкен балық сияқты жақын туыстарындай, ақ марлин де көбінесе балықтарды тығыз топқа жинап, оларды жем ретінде пайдаланады, бұл құбылыс "балықты жинау" деп аталады. Мұндай кезде екі немесе одан да көп балық бір уақытта жемге тартылып немесе ілініп қалуы мүмкін.
Қауіптер
Марлинге, сондай-ақ басқа да кең көшіп жүретін пелагикалық балықтарға коммерциялық балық аулау ең басты қауіп төндіреді. Қосбалықтың барлық түрлері сауда мақсатында және тунец пен қылыш балық аулау кезінде кездейсоқ тұтқын ретінде ұсталады. Марлинге тағы бір үлкен қауіп – "көрінгенін ұстау" принципімен өткізілетін ойын-сауық жарыстары, мысалы, ұзын сызықты аулау, иірмелі аулау және басқа да таңдаусыз әдістер. Балық шаруашылығының ережелерді сақтауын қамтамасыз ететін жеткілікті реттеу де жетіспейді. Мұхиттардың кең аумақтарында тіршілікті қолдайтын оттегі деңгейінің төмендеуіне байланысты гипоксия да қосбалық популяцияларына қауіп тудыруы мүмкін. 2010 жылы Greenpeace International жолақты марлин, ақ марлин, Атлантикалық көк марлин, қара марлин және Үнді-Тынық мұхиты көк марлинін өзінің "теңіз өнімдерінің қызыл тізіміне" қосты. TBF-тің маңызды ғылыми-зерттеу жобасы – балық аулаушылардың күш-жігерін ғалымдар мен балық шаруашылығы мамандарына деректер мен зерттеулер ұсыну үшін пайдаланатын дәстүрлі таңбалау және босату бағдарламасы. Әлемде қосбалық қорын сақтау қажеттігі туралы хабардарлық балық аулаушылар мен кеме капитандарының ауланған балықтарын мүмкіндігінше сау күйде босатуға ынталанды. Әлемнің кейбір аймақтарында жолақты, қара және көк марлинді коммерциялық аулауға тыйым салынды.