Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Клиенттерге заң кеңесінің құпиялылығы
Secrecy of law advice to clients
Жалпы құқық жүйесінде және кейбір азаматтық құқық жүйелерінде, заңгерлік құпия клиент пен кәсіби заң кеңесшісі (солитор, барристер немесе адвокат) арасындағы барлық хабарламаларды клиенттің рұқсатысыз жария етуден қорғайды. Бұл құқық адвокатқа емес, клиентке тиесілі. Осы құқықтық қағиданың мақсаты – клиенттердің сот жүйесіне толыққанды қол жеткізу мүмкіндігін қорғау, оларға заң кеңесшілеріне толық ақпарат беруге мүмкіндік беру, сондай-ақ осы хабарламалардың жария болуынан болашақта зиян көруден қорқу сезімін жою.
In common law jurisdictions and some civil law jurisdictions, legal professional privilege protects all communications between a professional legal adviser (a solicitor, barrister or attorney) and his or her clients from being disclosed without the permission of the client. The privilege is that of the client and not that of the lawyer. The purpose behind this legal principle is to protect an individual's ability to access the justice system by encouraging complete disclosure to legal advisers without the fear that any disclosure of those communications may prejudice the client in the future.
Тарих
Жалпы құқық бойынша заңгерлік құпия өте көне дәуірден келеді. Ағылшын сот практикасындағы принциптің ең алғашқы тіркелген мысалы 1577 жылы Берд пен Лавлейс ісінде кездеседі, толық мәліметтерде былай делінген:
The common law principle of legal professional privilege is of extremely long standing. The earliest recorded instance of the principle in English case law dates from 1577 in the case of Berd v Lovelace the full report of which states:
Принцип жеке тұлғаларды заңгердің білімі мен құқықтық ресурстарын пайдаланғанда қорғау мақсатымен туындады және заңгердің «анты мен ар-намысынан» өркендегендігі айтылды, ол бір түріндегі арнайы шарттық қатынас. Бұл заңның негізінде, қарапайым азаматтар заң мен сот жүйесінің күрделігін көмексіз өзі шеше алмайды деген тұжырым қалыптасты. Алайда, қорғау болмаса, кеңестің сапасы төмендеп, клиенттер өздерінің заңды өкілдеріне толыққанды ақпарат беруден тартынады. Лорд Броуэмнің Грингоу мен Гаскелл ісі бойынша (1833) айтқан сөзіне сәйкес:
The principle originated as protection for individuals when accessing the knowledge and legal resources available to a lawyer and was said to stem from the "oath and honour" of the lawyer, a sort of special contractual relationship. It was based on the fact that the ordinary citizen could not safely navigate the complexities of the law and justice system without some assistance. However, without protection the quality of the advice would suffer as clients would be discouraged from making full disclosure to their legal representatives. As Lord Brougham put it in Greenough v Gaskell (1833):
Осы ереженің негізін анықтау қиын емес. Бұл (кейде айтылғандай) заңның заңгерлердің қызметіне беретін ерекше мән немесе оларды қорғауға деген ықылас емес. Бірақ бұл әділеттіліктің мүдделерін ескере отырып, оны сақтауға және сот ісін жүргізуге, сот тәжірибесінде, құқықтар мен міндеттерге қатысты мәселелерде білікті адамдардың көмегінсіз жүргізу мүмкін емес. Егер бұл құқық болмаса, әркім өз заңгерлік ресурстарын пайдаланатын болар, кәсіби көмексіз, ешкім білікті адамға кеңес сұрауға батыл болмас немесе жағдайдың жартысын ғана айтуға мәжбүр болар еді.
The foundation of this rule is not difficult to discover. It is not (as has sometimes been said) on account of any particular importance which the law attributes to the business of legal professors, or any particular disposition to afford them protection But it is out of regard to the interests of justice, which cannot be upholden, and to the administration of justice, which cannot go on without the aid of men skilled in jurisprudence, in the practice of the courts, and in those matters affecting rights and obligations which form the subject of all judicial proceedings. If the privilege did not exist at all, every one would be thrown upon his own legal resources, deprived of professional assistance, a man would not venture to consult any skilful person, or would only dare tell his counsellor half his case".
Австралия
Деректер туралы 1995 жылғы Заң (Cth) және Жаңа Уэльс және Тасманияның 1995 жылғы Деректер туралы Заңдарындағы сәйкес ережелер кез келген сотта (дәлелдемелер туралы заңмен реттелген іс бойынша анықталған) сот процесінде дәлелдерді ұсынуға мүмкіндік бермейтін жағдайларды анықтайды. Жаңа Уэльс штатының сот ережелері Деректер туралы Заңдағы анықтамаларды құжаттарды іздеуге және тексеруге қатысты кеңейтеді. Заңмен бекітілген бұл құқық клиенттің құқығы екенін көрсететіндей қайта аталды. Қазір бұл клиенттің заңдық құпиялылығы (заңгерлік-кәсіби құпиялылықтан өзгеше). Соттар құпиялылықты соттардың әділдікті тиімді және нәтижелі іске асыруда маңызды рөл атқаратын маңызды жалпы принцип ретінде қарастырады, тек дәлелдемелер ережесі ретінде емес. Осыған байланысты, ол міндетті түрде ашудың барлық формаларына, соның ішінде іздестіру ордерлеріне де қолданылады. Бұдан әрі, заң шығарушы орган құпиялылықты шектесе де, "заң заң шығарушы органға [құпиялылықты шектеуге] оңайлық жасауға тиіс емес".
The Evidence Act 1995 (Cth) and identical provisions in the Evidence Act 1995 of NSW and Tasmania now control when privilege prevents evidence is adduced during trial in any court (as defined by a proceeding bound by the laws of evidence). The rules of court in NSW extends the definitions in the Evidence Act to discovery and inspection of documents. The right, under legislation, has been renamed to reflect the fact that it is a right of the client. It is now client legal privilege (as opposed to legal professional privilege). The courts regard privilege as a "substantive general principle which plays an important role in the effective and efficient administration of justice by the courts", not a mere rule of evidence. As such, it extends to all forms of compulsory disclosure, including search warrants. Furthermore, although the legislature may restrict privilege "the law [shouldn't] ease the way for the legislature to [restrict privilege]".
Англия мен Уэльс
Англия мен Уэльсте заңгерлік құпияның ережелері жалпы құқықта белгіленген. 1998 жылғы Азаматтық сот ісін жүргізу қағидаларының (CPR) 31.15-тармағы азаматтық сот ісінде құжаттарды тексеруге құқық белгілейді және құжат жарияланған (яғни, сотта айтылған немесе пайдаланылған) тарапқа осы құжатты тексеруге құқық береді (егер мұндай тексеру істің мәніне сәйкес келсе), егер құжатты жариялаған тарап мұндай тексеруден бас тартуға құқылы болмаса. Осы құқықтардың бірі – заңгерлік құпия. Бұл клиентке (адвокатқа емес) клиент-адвокат қарым-қатынасында тиесілі артықшылық. Ол заңгерлік білімі жоқ кеңесшілерге қолданылмайды. Сондықтан оны тек клиент ғана жоюға құқылы. Англия мен Уэльс заңдарында заңгерлік құпия екі түрге бөлінеді: кеңес беру құпиясы және сот процесі құпиясы, алғашқы категория екіншісінен гөрі толық және кеңірек анықталған.
In England and Wales, the rules on legal professional privilege are set out in common law. The Civil Procedure Rules 1998 ('CPR') Rule 31.15 establishes a right to inspect documents in civil litigation, and provide that a party to whom a document has been disclosed (i. e. mentioned or relied upon in litigation) has a right to inspect that document (if such inspection would be proportionate given the nature of the case) except where the party making disclosure has the right to withhold such inspection. One of these rights is legal professional privilege. It is a privilege that attaches to the client (not to the lawyer) in a client–lawyer relationship. It does not extend to advisors who are not legally qualified. It may only, therefore, be waived by the client. In the law of England and Wales, legal professional privilege is divided into two types: advice privilege, and litigation privilege, the former category being more absolutely and broadly defined than the latter.
Шотландия
Шотландияда заңгерлік құпия қолданылады. Солиситорларды реттеу органы (SRA) және Шотландия заңгерлер қоғамы осы мәселе бойынша солиситорларды реттейді. SRA Мінез-құлық кодексін жасайды. Адвокаттар үшін бұл мәселе Адвокаттар факультетінің Әдеп кодексімен реттеледі. 2022 жылдың қазанында Шотландияның Ішкі палатасы (жоғарғы ішкі апелляциялық сот) Шотландияның Заңгерлік шағымдар комиссиясы клиенттің келісімінсіз заңгерлік құпияға жататын материалдарды өз тергеулері үшін пайдалана алмайтынын шешімдеді.
Legal professional privilege applies in Scotland. The Solicitors Regulation Authority (SRA) and the Law Society of Scotland regulate solicitors in respect of it. The SRA produces a Code of Conduct. For Advocates, this matter is regulated by the Faculty of Advocates Code of Conduct. In October 2022, the Scottish Inner House of the Court of Session (highest domestic appeal court) determined that materials subject to legal professional privilege could not be used by the Scottish Legal Complaints Commission for its investigations without client consent.
Түркия
Түрік адвокаттық кодексі заңгерлік кәсіптің екі түрін қарастырады: заңгерлік кеңес құпиялығы және сот процесі құпиялығы. Сот процесі құпиялығы клиенттің үшінші тараптармен және адвокаттың үшінші тараптармен жүргізген хабарласуларын, даулы мәселені қарастыруға немесе сот ісі жүріп жатқанда дайындық мақсатында жасалғанда, клиенттің одан бас тарту мүмкіндігін ескере отырып, жария етуге тыйым салады, оның ішінде тараптар келісімге келу кезінде де. Түрік адвокаттық кодексі заңгерлік құпиялылық ережелерін осымен түсіндіреді: құпиялылық адвокаттарға күшті істерді тиімді түрде қорғауға мүмкіндік береді, бұл заң жүйесінің тиімділігін арттырады.
The Turkish Advocacy Code outlines two types of legal professional privilege: legal advice privilege and litigation privilege. Litigation privilege prohibits—subject to potential waiver by the client—the disclosure of client third party and lawyer third party communications made in preparation of contemplated or pending litigation, including during settlement negotiations. The Turkish Advocacy Code's rationale for the rules of legal professional privilege is that confidentiality enables lawyers to accurately encourage strong cases, which improves the efficiency of the legal system.
Ерекшеліктер
Құпиялылық құқығы қылмыс жасауға көмектесу үшін қолданылған жағдайда қолданылмайды.
Privilege cannot be relied upon where the communication is used to facilitate a crime.
Азаматтық құқық юрисдикцияларында
Азаматтық құқық жүйелеріндегі артықшылық, жалпы құқық жүйелерінен өзгеше қарастырылады. Қытай сияқты кейбір елдерде заңгерлік құпиялылық (кәсіби артықшылық) жоқ.
Civil law jurisdictions approach privilege differently from common law jurisdictions. Some countries, such as China, do not have legal professional privilege.