Кіріспе
Питер Джексонның 1992 жылғы фильмі
Сюжет
1957 жылы зоолог Стюарт МакАлден және оның командасы тұтқынға алынған Суматраның тышқан маймылын, бұл гибридті тіршілік иесі, ол ағаш маймылдарды зорлаудан пайда болған, обаны таситын тышқандар, Бас сүйегі аралынан шығады. Команданың аралдың ертедегі ертегіні қайтаруды талап ететін ертегіні қашуы кезінде Стюартты келең маймыл шағып алады, нәтижесінде оның мүшелері бөлініп, оның әсерінен қорқатын экипажы өлтіреді. Стюарт жергілікті тұрғындарға "бұл маймыл Ньютаунға барады" деген ескерту бойынша, тұтқындалған тышқан маймылды экспедицияның аман қалғандары Веллингтон зоопаркына жібереді. Веллингтонда Лайонел Косгроув Виктория дәуіріндегі хан сарайда өзінің үстем анасы Верамен бірге тұрады. Бала кезінде Лайонелдің әкесі оны құтқару үшін жағажайда суға батып қалады, бұл оқиға оны ересекте де ойландырады. Вераның үрейленуі үшін Лионель испандық рома дүкеншісінің қызы Пакита Мария Санческе ғашық болады, ол екеуінің бірге болуына сенімді. Екі адам Веллингтон зоопаркына бірге бара жатқанда, Вера оларды қуып, мысық маймылдан тістеліп, жануарды өлтіреді. Келесі күндері оның денесі әлсіреп, терісі қабығынан шығып, құлағы достармен бірге түскі асқа шыққан кезде құлап қалады. Ол ашыққан зомби ретінде қайта тірілмей тұрып, өліп, Пакитаның иті мен емші әйелді өлтіреді. Лайонел екеуін де жертөлеге бұғаулап, жануарларды тыныстандыратын дәрілермен тыныстандырады. Пакитаға барған кезде, Лайонель әжесі бақыт үшін салтанатты шапан береді. Вера жертөледен қашып шыға алады және Пакитаның дүкеніне трамваймен жүреді, бірақ Лайонел Вераны солардың бәріне шабуыл жасамас бұрын тыныстандырады. Оның жерлеу рәсімі кезінде Лайонел Вераны аза тұтқандарға шабуыл жасамауы үшін тыныстандырады. Кейіннен, ол көбірек дәрі беру үшін зиратқа қайтып бара жатқанда, оны некрофилия деп санайтын бір топ бандиттер жақындап, ұрып-соғады. Вера кенеттен қабірінен шығып, қылмыскерлерге шабуыл жасайды. Одан кейінгі шатастықта топ жетекшісі "Void", сондай-ақ жергілікті діни қызметкер Әкесі МакГрудер, тістеліп, зомбиге айналады, сондықтан Лайонель оларды да жертөледе ұстауға мәжбүр. Медбике мен діни қызметкер жыныстық қатынасқа түсіп, зомби баланы тудырғаннан кейін, Лайонел Пакитаны қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін онымен ажырасады. Көп ұзамай Лес Лайонелмен Вераның мұралық жері туралы айтысуға келеді. Ол өлтірілген деп ойлаған зомбилерді жертөледе тауып, Лес немере інісін үйден және мұрасынан бас тартуға шантаж жасайды және Лайонелдің қарсылығына қарамастан, достарын үйге шақырады. Той кезінде Пакита Лайонельмен қарым-қатынасын түзетуге тырысады. Ол жертөледегі зомбилерді тауып алады, ал Лайонел оған болғанның бәрін түсіндіреді. Ол Лайонельді зомбилерді өлтіру үшін улануға көндіреді, бірақ зомбилерге уландырғаннан кейін ол удың жануарларды ынталандыратын заттарды екенін біледі, бұл оларды қайта тірілтеді. Олар жоғары қабаттағы үйге шабуыл жасап, қонақтарды өлтірген зомбилерден қашып құтылады. Кейіннен қонақтар қайта тіріліп, аман қалғандарға шабуыл жасай бастайды. Лайонел үйге газон кескішпен кіріп, зомбилер тобын кесуді бастайды, ал Пакита зомбилердің дене бөліктерін блендерде жоюға тырысады. Лес жертөлеге кіреді, онда оны қазір айбынды өлшемдерге жеткен Вера бас кестіреді. Вера жертөледен жарылып, екеуін де шатырдың төбесінде қуып жетеді, өйткені үй газ құбырының жарылуынан өртеніп кетеді. Вера оларды шатырда тығып тұрғанда, Лайонел анасына қарсы шығып, Вераның бала кезінде әкесі мен оның әуесқойын ваннаға батырып жатқанын көргенін және енді одан қорықпайтынын айтады. Вера ашуланып, Пакитаны өлтіруге тырысудан бұрын асқазанында тесігі бар Лионелді жұтады. Лайонель анасының денесінен сәттілік салғанымен құтылып шығады, бұл Вераны жанған үйге құлатуға әкеледі. Лайонель мен Пакита өрт сөндірушілер келген кезде жанып жатқан шатырдан қашып құтылады. Олар бір-бірін құшақтап, қол ұстасып кетеді.
Өндіріс
Негізгі түсірілім он бір апта бойы Веллингтон және оның айналасындағы жерлерде өтті, бюджеті шамамен 3 миллион долларға бағаланды. Фильм Джексон өзінің толық метражды фильмдегі дебютін түсіріп жатқанда, яғни «Жаман дәм» (1987) фильмін жасау кезінде пайда болды. Ол сценаристтер Фрэн Уолш және Стивен Синклермен кездесті, олар да зомби туралы фильм жасауға қызығушылық танытты, және үштік келесі бірнеше жыл бойы жобаны әзірледі. Фильм 35 мм емес, Super 16 мм форматында түсірілді, осылайша бюджеттің көбірек бөлігін арнайы эффектілерге жұмсауға мүмкіндік болды. Фильмнің арнайы эффекттерін Боб МакКаррон мен Ричард Тейлор жасады, ал кейбір миниатюралық модельдерді Джексон өзі жасады. Фильмнің музыкасын Питер Дасент жазды. Фильм шыққаннан кейін сотқа шағым түсті. «Брэдлиге қарсы WingNut Films Ltd» [1993] 1 NZLR 415 ісінде «Braindead» талапкерлердің жеке өмірін бұзды деген айып тағылды, себебі фильмде талапкердің отбасылық қабір тасының суреті бар еді. Жаңа Зеландияның сот органдары жеке өмірге қатысты мәселелерді қарағаннан кейін, Гален судья былай мәлімдеді: «Жаңа Зеландиядағы қазіргі жағдай – жоғары соттың осы елде мұндай құқық бұзушылықтың бар екендігіне қатысты үш күшті мәлімдемесі және Апелляциялық соттың бұл тұжырымның кем дегенде талқыланатынына келісімі бар». Бұл іс Жаңа Зеландияда жеке өмірдің құпиялылығын бұзуға қатысты сот істерінің бастауы болды.
Фильм түсіру орындары
Фильм көбінесе Веллингтонның оңтүстік және батыс маңындағы аудандарда түсірілді. Түсірілім орындарының кейбіреулері: Путангируа Пинаклс фильмде Череп аралының орны ретінде қолданылды. Веллингтон зообағы, Ньютаун. Карори зираты, Веллингтон. Лионель мен Селвиннің көрінісінде пайдаланылған парк Веллингтон ботаникалық бағындағы балалар ойын алаңында түсірілді. "Fieldair Freight DC 3" ұшағы Веллингтон халықаралық әуежайына қонды. Лионель Веллингтонның Кароридегі, 20 Standen St мекенжайындағы ветеринариялық клиникаға барады.
Putangirua Pinnacles acts as Skull Island in the film. Wellington Zoo, Newtown. Karori Cemetery, Wellington. The park used in the scene with Lionel and Selwyn was filmed in the children's play area of the Wellington Botanical Gardens. A Fieldair Freight DC 3 lands at Wellington International Airport. Lionel goes to the veterinary clinic on located on 20 Standen St, Karori, Wellington.
Шығару
Braindead 1992 жылы 13 тамызда Жаңа Зеландияда жарық көрді. Кейін 1993 жылы 12 ақпанда Dead Alive деген атпен Америка Құрама Штаттарында жарық көрді және тұңғыш демалыс күндері 23 765 доллар табыс тапты. АҚШ-та фильм жалпы сомада 242 623 доллар жинады. Саундтрек 1992 жылы Mana Music компаниясымен шығарылды. Фильм әлем бойынша VHS, Laserdisc және DVD форматтарында бірнеше рет жарық көрді. 2011 жылдың қазанында Lionsgate компаниясы фильмді алғаш рет Blu-ray форматында Dead Alive деген атпен шығарды, бұл АҚШ-тағы 97 минуттық нұсқасы болды. 2018 жылдың желтоқсанында Питер Джексон өзінің бұрынғы фильмдері Bad Taste және Meet the Feebles-пен бірге Braindead фильмін қалпына келтіруді жоспарлап отырғанын, мүмкін болашақта 4K форматта шығару мақсатында екенін хабарлады.
Басқа нұсқалары
Фильм бірнеше нұсқада жарық көрді. Кейбір елдерде, мысалы, Ұлыбритания мен Австралияда 104 минуттық фильм толық көрсетілді. Шын мәнінде, Ұлыбританияның Британдық кино жіктеуіш кеңесі (BBFC) фильмнің қанды мазмұнын соншалықты жеңіл және күлкілі деп тапты, тіпті фильмге 15 жасқа дейінгі көрермендерге арналған сертификат беруді қарастырды. Алайда, қанның көптігі 15 жасқа арналған рейтингтің шегінен асып кеткендіктен, олар фильмге 18+ рейтинг беруді шешті. Цензуралық органдар фильмнің қанды көріністеріне наразылық білдірген елдерде фильмге тыйым салынды немесе қатты қысқартулар жасаудан бұрын рейтингсіз қалдырылды. Германияда фильмнің ең қорқынышты сахналары қысқартылған 94 минуттық нұсқасы көрсетілді, бірақ ол көп назарсыз қалды. Германияда фильм америкалық атауымен – Dead Alive – FSK 16 рейтингісімен шығарылды, онда зорлық-зомбылық көріністерінің көп бөлігі жойылды. Германияда толық және қысқартылған нұсқаларына тыйым салынған, сонымен қатар фильмді көпшілік алдында көрсетуге де рұқсат жоқ. Фильмнің қанды көріністері Оңтүстік Корея, Сингапур және Финляндияда да тыйым салынған. Америка Құрама Штаттарында фильм Dead Alive деген атпен шығарылды, себебі Brain Dead деген тағы бір фильм осыған ұқсас атауға құқықтарын иеленген. Елде екі нұсқа жарық көрді: цензураланбаған нұсқасы 97 минуттық, ал R рейтингісі бар нұсқасы көптеген қанды көріністері алынып тасталған 85 минуттық.
Сыни қабылдау
Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің мақұлдауы 89% құрайды, 46 рецензияға негізделген, орташа салмақты бағасы 7.50/10. Сайттың сыншыларының консенсусы былай деді: "Сүйіскен жасөспірім мен зомби болған анасы туралы керемет, асыра қызықты оқиға, Dead Alive өте қанды және Питер Джексонның дәмсіз нәрселерге деген құштарлығының арқасында өте көңілді". Metacritic 7 рецензияға негізделген 100 балдық шкала бойынша 54 бал берді, бұл "аралас немесе орташа рецензиялар" екенін көрсетеді. Премьерасы шыққан кезде, Variety журналына жазған Дэвид Страттон фильмге оң баға беріп, оны "Джексонның бүгінгі күнге дейінгі ең жақсы фильмі" деп атады және оның юморын, актерлік шеберлігін және техникалық сапасын (қан эффектілері, макияж) жоғары бағалады. Ол: "Киви горының маманы Питер Джексон жаман талғам мен қанды әзіл-қалжыңға толы бір ойынға барады. Кейбіреулер қанға қарсы шығуы мүмкін, бірақ Braindead олар үшін жасалмаған" деді. Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Питер Райнер фильмді "ең қорқынышты фильм" деп сипаттады. Ол: "Re-Animator сияқты фильмді Ана Тереза туралы ЮНЕСКО деректі фильміне айналдырады" деді. The Independent газетінің жазушысы Квентин Кертис фильмге жағымсыз пікір білдірді, ол: "Бұл фильм сізді күлдіре ме, әлде қорқыта ма, соны шеше алмайды және соңғы мүше кесілгенге дейін және ішек төгілгенге дейін көңіліңізді алады" деді. Entertainment Weekly үшін Оуэн Глейберман фильмнің "жеңіл және жақсы" екенін жазып, қанды арнайы эффектілерін мақтады. Кейінгі қабылдау да оң болды. Braindead Time Out журналы жасаған 100 үздік фильмнің тізімінде 91-орынды иеленді, бұл тізім бірнеше авторлар, режиссерлар, актерлар және сыншылардың пікірлеріне негізделген. Актер, комедиан және Джексонның досы Саймон Пег өзінің "Nerd Do Well: A Small Boy's Journey to Becoming a Big Kid" атты автобиографиясында Braindead 2004 жылғы "Shaun of the Dead" зombi фильміне басты ықпал еткендердің бірі екенін жазды.