Кіріспе

Арахнофобия — Фрэнк Маршаллдың режиссерлік дебюті болған 1990 жылғы американдық қорқыныш комедиясы. Сценарийін Дон Джейкоби мен Уэсли Стрик жазған. Джефф Дэниелс пен Джон Гудман бас рөлдерде ойнаған бұл фильмде Калифорниядағы шағын қалаға агрессивті және қауіпті өрмекшілер түрінің шабуыл жасауы көрсетіледі. Фильм атауы өрмекшілерден қорқуды білдіреді. «Арахнофобия» Уолт Дисней студиясының еншілес компаниясы «Голливуд Пикчерс» шығарған алғашқы фильм. Фильм АҚШ-та 1990 жылдың 20 шілдесінде көрсетілімге шықты. Фильмге жағымды пікірлер берілді және 22 миллион долларлық бюджетке 53,21 миллион доллар табыс әкелді.

Сюжет

Британдық энтомолог Джеймс Атертон Венесуэланың тепуиінде агрессивті, жаңадан табылған, тарихқа дейінгі кезеңнен қалған өрмекшінің екі өкілін ұстайды. Өрмекшілерде жыныс мүшелері жоқ, бұл олардың жұмысшылар немесе сарбаздар екенін көрсетеді, сондықтан олар ұя ретінде тіршілік етеді (бұл өрмекшілерге тән емес). Соған байланысты, бір түрдің құнарлы еркегі төсекте жатқан американдық табиғат фотографы Джерри Мэнлиді шағады, ол удың әсерінен күшті құрылыс алады және көз жұмады. Ғалым Мэнлидің денесін оның туған жері Канаймаға (Калифорния) жібереді, бірақ өрмекшінің табытқа кіріп кеткенін білмейді. Мэнлидің кеудесі жерлеуші Ирв Кендалдың жерлеу бюросына жеткізіледі. Өрмекші табыттан қашып шығады, оны қарға шабады. Сан-Францискодан зейнеткерлікке шыққан қалалық дәрігердің ісін жалғастыру үшін көшіп келген отбасылық дәрігер Росс Дженнингстің қорасының сыртында қарға өліп қалады. Росс пен оның ұлы арахнофобиядан (өрмекшілерден қорқу) зардап шегеді. Ол қарт дәрігер Сэм Меткальф зейнеткерлікке шығудан тартынғаннан кейін науқастардың жетіспеушілігіне тап болады. Венесуэлалық өрмекші Дженнингс қорасындағы үй өрмекшісімен жұптасады. Үй өрмекшісі әкесінен мұра болған өлімге әкелетін уы бар, құнарсыз, шағын ұрпақтарды өндіреді. Олар анасын жеп болғаннан кейін ұядан шығады. Росс қабылдаған алғашқы науқасы Маргарет Холлинс жаңа өрмекшінің бірі шаққаннан кейін қайтыс болады, ол Меткальфтың жүрек шабуы диагнозына күмән келтіреді. Тағы бір арахид жоғары сынып футболшысы Тодд Миллерді Росс команданы тексеруден өткізгеннен кейін өлтіреді, бұл оған "Өлім Дәрігері" деген лақап атты әкеледі. Келесі құрбан - Меткальфтың өзі, ол шағылып, әйелінің көз алдында көз жұмады. Меткальф қайтыс болғаннан кейін Росс Канайма қаласының дәрігері болады. Меткальфты өрмекші шаққан және оның денесінде белгісіз удың іздері табылып, қалада өлімге әкелетін арахидтер бар деген күдік туады. Росс Атертонға хабарласып, тергеуге көмектесуін сұрайды. Күмәнсіз энтомолог өзінің көмекшісі Крис Коллинсті жібереді. Росс пен округтік сот-медициналық сарапшысы Милт Бриггс Маргарет пен Миллердің қабірін ашып, жерлеуді бұйырады. Олар мәйіттерді қарап шығарады, ал Крис шағу іздерін анықтағаннан кейін Росс күдігін растайды. Росс пен Крис келесі күні Меткальфтың үйінде екі өрмекшіні ұстайды (біреуі табиғи себептерден өлген). Крис Атертонның жаңа түрлерін атап өткенде, Росс қаланың кісі өлтіруші өрмекшілері мен Атертонның ашылуының байланысты екенін түсінеді. Атертон Росс, Крис, Милт, шериф Ллойд Парсонс және дезинфекциялаушы Делберт МакКлинтокқа қосылып Канаймаға келеді және олардың араласуынан өрмекшілердің қысқа ғұмыр сүретінін біледі. Атертон оларға өрмекшілердің "генерал" деп аталатын колонияны басқаратын еркек өрмекшіге қауіп төндіретін әлеуетті қауіптерді жою үшін жіберілген сарбаздар екенін айтады. Ол генералдың анасын өндіргенін және онымен екінші ұя жасау үшін (анасы күзетіп тұрады) енесіз жыныста тұрып, құнарлы ұрпақтарды өндіруге болатынын біледі, бұл түрдің эволюциясының келесі сатысында және бүкіл әлемге таралуында аяқталады. Росс, Крис және Делберт бір ұяның Росс қорасында екенін анықтайды. Ол ұяны жойғанда, Делберт Атертонның өлі екенін табады. Ол генералдың қолына тиюге тырысып, жәндікті сыртқа шығару үшін оның торына тиген, бірақ еркек өрмекші шағып, қашып кеткен. Крис Дженнингс отбасын зақымданған үйден шығарады, бірақ Росс еден арқылы шарап қоймасына құлайды: патшайым мен генерал күзетіп тұрған өрмекшілердің екінші ұясы. Ол патшайымды электр тоғымен соқтырғаннан кейін, Росс екінші жұмыртқа қапшығын өртеп жіберуге тырысқанда генералмен шайқасады (өрмекшілерден қорқуын жеңіп, оларды тоқтату қажеттілігіне назар аударады). Генерал оны тістеуге дайындалғанда құлаған қалдықтардың тұзағына түсіп, Росс генерал орнына келгенше мүлдем қозғалмайды, содан кейін жәндікті отқа лақтырады. Жағдайы нашар болғанмен, генерал оттан секіріп шығады. Росс генералды шеге тапаншасымен атып, жалындаған өрмекшіні жұмыртқа қапшығына жіберіп, ұяны жояды. Делберт Рості құтқарады: генерал, патшайым және ұялар жойылғаннан кейін, сарбаздар өліп, өрмекшілердің қатері аяқталады. Олар бұрынғы өмірлерін сағынғанын шешіп, Дженнингс отбасы Сан-Францискоға оралады. Олар аман-есен үйлеріне оралғандарын тойлап жатқанда жер сілкінісі болады.

Өндіріс

Стивен Спилберг "Арахнофобия" фильміне қатысты, ал Франк Маршалл (оның бұрынғы продюсерлерінің бірі) алғаш рет режиссерлік етті. Спилберг пен Маршалл фильмнің атқарушы продюсерлері болды, ал Amblin Entertainment өндіріс бойынша есімді атады. "Арахнофобия" 1977 жылғы "Қоян патшалығы" фильмімен ұқсастықтарды бөліседі. MythBusters-тен Джейми Хайнеман Popular Mechanics журналында "Арахнофобия" оның жұмыс істеген алғашқы фильмдерінің бірі болғанын және ол көбінесе эффектілер үшін қарапайым магниттерге сүйенгенін айтты. Фильмде Жаңа Зеландиядан 300-ден астам Avondale өрмекшілері қолданылды, олар үлкен өлшемдері, ерекше әлеуметтік өмір салты және адамдарға зиянсыздығы үшін таңдалды; оларды жиырма және суық арқылы түсірілім алаңында басқарды. Өрмекшілердің адамдармен "достығын" тексеріп, түсірілімге оларды таңдады. Бұл өрмекшілерге Lemon Pledge жиһаз балауызы немесе ыстық ауа ұнамайтындықтан, түсірілім кезінде өрмекшілерді "белгілеріне" жеткізу үшін Lemon Pledge-ті шекара ретінде пайдаланып жол жасалды, ал өрмекшілерді қозғалысқа итермелеу үшін шаш кептіргіштері қолданылды. Нәтижесінде, өрмекшілер Lemon Pledge-ден аулақ болып, ыстық ауа соққан кезде пайда болған шекарасыз жолдармен қозғалды, дәл белгілеріне жетті. Монтаждалмаған саундтректе өрмекшілер жолдарымен жүргенде бірнеше кептіргіштердің дыбысын жою қажет болды. Ірі жалпы және патшайым өрмекшілер буынды модельдер болды. Кейбір алыс кадрлар үшін үлкен тірі өрмекші пайдаланылды. Бас дыбыс режиссері Том Маккарти соңғы саундтрек үшін пайдалану үшін осы өрмекшінің шырылдауын жазды. Бекки Бичвудтың бетіне секірген өрмекшінің көрінісі "сәтті оқиға" болды; өрмекші Lemon Pledge жолын ұстанды және кептіргіштер толық қуатпен қосылғанда оның мойнына секіруі керек еді. Бірақ өрмекші тікелей оның бетіне қонды. Актриса Кори Веллинс көзін жұмып, ыстық душтан ләззат алып, не болғанын түсінгенде: "О, құдай, бұл ТАМАША!" - деп ойлады және өрмекші оның мойны мен төс қабатына дейін сырғып түскенше айқайламады, содан кейін ол көзін ашып айқайлады. Актерлердің кейбіреуі өрмекшілерді өздеріне алып, олардан ешқандай қорқыныш сезінбеді. "Кесу!" деп айқайлағаннан кейін актерлер айқайлауды тоқтатып, "Ой, сақ болыңыз, оған баспаңыз" және "Осыны ұмытпаңыз" деп күлді. "Арахнофобия" негізінен Калифорния штатының Камбрия қаласында түсірілді; кіріспе және джунгли сахналары Венесуэланың оңтүстігінде түсірілді. Мектеп сахналары Coast Union орта мектебінде түсірілді, футбол сахналары мен топтық іс-шараларда студенттер мен қызметкерлер пайдаланылды; киім ауыстыратын бөлмедегі ойыншылар CUHS студент-спортшылары болды. Өрмекшілерді ұрып-соғудың дыбыстық эффектісі үшін фоли суретшілері горчица пакеттеріне немесе картоп чиптеріне басты. Жылу құбырлары арқылы өрмекшілердің қозғалысын жасау үшін ұзын тырнақтар қақпақтардың бөліктеріне тигізілді.

Шығару және қабылдау

Арахнофобия – Голливуд Пикчерс кинокомпаниясы шығарған алғашқы фильм. Жарнамашылар оны қырылыс фильм ретінде немесе комедия ретінде таныстыруға көз жеткізе алмады, ал фильмнің телеарнадағы жарнамалары оны "қырылыс-комедия" деп атады.

Кассалық жинақ

Арахнофобия үшінші орында дебют жасады (Ghost және Die Hard 2-нің артында), алғашқы апта соңында 8 миллион доллар табалдырынан асты. Фильм қаржылық тұрғыдан сәтті болды, отандық прокаттан 53,208,180 доллар, ал видеожалдаудан қосымша 30 миллион доллар табыс әкелді.

Сыни жауап

Леонард Мальтиннің «Киножолшысы» кітабында киносыншы Леонард Мальтин «Арахнофобияны» «шеберлікпен жасалған комедиялық триллер» деп атайды, актерлік шеберлікті бір ескертумен жоғары бағалайды: «Егер сіз фильм кезінде көзіңізді жапқан болсаңыз, көруге ұсынылмайды». «Chicago Sun Times» газетінің редакторы Роджер Эберт фильм көрермендерді «қорқытудың орнына ләззат алатындай етіп қимылдайды» деді және оған төрт жұлдыздың үшеуін берді. «Rotten Tomatoes» сайтында 44 рецензия негізінде «Арахнофобия» 93% рейтингке ие, ал орташа бағасы 7/10. Сайттың сын тұжырымы: «Арахнофобия шынайы қорқыныш сезімін тудырмауы мүмкін, бірақ ол Голливудтың классикалық монстрлер фильміне деген ықыласты және берік құрмет». «Metacritic» сайтында фильм 22 рецензия негізінде 67 ұпай жинады, бұл «жалпы жағымды пікірлерді» көрсетеді. «CinemaScore» жүргізген сауалнама бойынша фильмге A+ дейін F шкаласында орташа баға «B+» берілді. Кейбір өрмекшілерге қызығушылық танытқан адамдар фильмге қарсылық білдірді, оның өрмекшілер туралы қоғамдық пікірді бұрмалап береді деп сенді.

Үй медиасы

Арахнофобия 1991 жылы VHS және LaserDisc форматтарында, 1999 жылы DVD форматінде, ал 2012 жылдың 25 қыркүйегінде Blu-ray форматінде шықты.

Мұра

Калифорния университетінің зерттеушілері жаңадан ашылған құрт түрін осы фильмдегі Джефф Дэниелстің рөлінің құрметіне атады. Tarantobelus jeffdanielsi – тарантулдарды қоздыратын екі ғана белгілі құрттың бірі.

Тауарлар сату

Arachnophobia видео ойынының нұсқасы 1991 жылғы мамыр айында Amiga, Amstrad CPC, Commodore 64 және DOS платформалары үшін жарық көрді. Николас Эдвардс фильм бойынша роман жазды. Голливуд комикстері (Disney Comics баспасының бөлімшесі) фильмнің комикске бейімделуін шығарды, оның авторы Уильям Ротслер, ал суретшісі Дэн Шпигл болды. Комикстегі кейіпкерлер фильмдегі кейіпкерлерге онша ұқсамайды. 1990 жылдың 18 шілдесінде Arachnophobia саундтрек альбомы шықты. Оған фильмнен Тревор Джонстың аспаптық музыкасы, диалог үзінділері, сондай-ақ Сара Хикменнің "Blue Eyes Are Sensitive to the Light", Рассел Хичкокктің "Caught in Your Web (Swear to Your Heart)" және Тони Беннетттің "I Left My Heart in San Francisco" әндері енді.

Қайта жасау

2022 жылдың 2 маусымында Atomic Monster және Amblin Partners фильмді қайта түсіру жоспарланғаны жарияланды. Фильмді Джеймс Ван мен Майкл Клер бірлесіп өндіріске алады, ал атқарушы продюсері – Фрэнк Маршалл (алғашқы фильмнің режиссері), сценарийін жазып, режиссурасын Кристофер Лэндон жүзеге асырады.