Кіріспе
Сергей Эйзенштейннің 1925 жылғы фильмі. "Стачка" – Сергей Эйзенштейннің режиссерлік және монтаждық жұмысымен жасалған 1925 жылғы советтік үнсіз драмалық фильм. "Пролетариат диктатурасына қарай" деп аталатын жеті бөлімдік серияның бір бөлігі ретінде жоспарланған "Стачка" фильмі "Пролеткульт" театры мен "Госкино" киностудиясының бірлескен өнімі болды. Эйзенштейннің толық метражды көркем фильмі ретінде, ол театрдан киноға өтуін белгіледі, ал оның келесі фильмі "Потёмкин броненосеці" осы фильмдер циклынан туындады. Алты бөлімнен тұратын фильмде 1903 жылы революцияға дейінгі Ресейдегі зауыт жұмысшыларының ереуілі және одан кейін олардың басылуы бейнеленген. Фильм ең әйгілісі – кульминацияға жақын салынған эпизод, онда ереуілді күшпен басу эпизоды мал сою кадрларымен келісіп көрсетіледі, ал фильмде әртүрлі адамдарды сипаттау үшін ұқсас жануарлар метафоралары қолданылады. "Стачка" шыққаннан кейін сыншылардан мақтау алды, бірақ көптеген көрермендер оның ерекше стилінен орынсыз қалды. 1950-1960 жылдарға дейін қайта қарастырылғанша, фильм халықаралық деңгейде кең таралмады. Қазір ол Эйзенштейннің оңай түсінілетін туындыларының бірі және оның көптеген замандастарына зор ықпал еткен туынды ретінде танылды.
Strike (Стачка) is a 1925 Soviet silent drama film directed and edited by Sergei Eisenstein. Originating as one entry out of a proposed seven part series titled "Towards Dictatorship of the Proletariat", Strike was a joint collaboration between the Proletcult Theatre and the film studio Goskino. As Eisenstein's first full length feature film, it marked his transition from theatre to cinema, and his next film Battleship Potemkin emerged from the same film cycle. Arranged in six parts, the film depicts a strike in 1903 by the workers of a factory in pre revolutionary Russia, and their subsequent suppression. It is best known for a sequence towards the climax, in which the violent suppression of the strike is cross cut with footage of cattle being slaughtered, and similar animal metaphors are used throughout the film to describe various individuals. Upon release, Strike received praise from critics, but many audiences were confused by its eccentric style. It received little international distribution until its reappraisal during the 1950s and 1960s. It is now recognized as one of Eisenstein's more accessible works and a major influence on many of his contemporaries.
Даму
«Страйк»-ке дейін Эйзенштейн негізінен тәжірибелік театр саласында, «Пролеткульт» театрында суретші және режиссер ретінде жұмыс істеді. Бірінші «Госкино» фабрикасының басшысы Михин, Борис Александрович, Эйзенштейнді киноға жұмысқа алуды қалаған, бірақ «Пролеткульт» оны өздерінде қалдыруды көздеді. Олар келіссөздер жүргізіп, «Пролетариат диктатурасына қарай» деген атаумен бірлескен фильмдер циклін жасауға келісті. Бұл цикл революцияға дейінгі кезеңдегі Ресей жұмысшыларының ереуілдер және жасырын басылымдар сияқты саяси әрекеттер арқылы алған тәжірибесіне негізделген тарихи панорама болуы тиіс еді. Цикл жеті бөлімнен тұрады: «Женева Ресейі», «Жер асты», «Май мерекесі», «1905 жыл», «Страйк», «Түрмедегі бүліктер мен қашулар» және «Қазан». Олардың ішінде «1905 жыл» және «Страйк» көрерменге қызығушылық тудыратындығы анықталды. «Страйк» «Пролеткульт» және «Госкино» бірлестігімен бірлесе өндіріске кірістірілді. «1905 жыл» эпизодтарының бірі кейіннен Эйзенштейннің екінші толық метражды фильмі – «Потёмкин броненосеці» фильміне айналды. Сценарийді Валерий Плетнёв, Григорий Александров, Кравчуновский, Илья Афанасьевич және Эйзенштейн жазды. Сценарий үшін олар большевиктердің естеліктері мен көптеген тарихи құжаттарды пайдаланды. Ол сценарийді Эсфирь Шубпен бірге оның үйінде жасады, бірақ сценарий ресми түрде қабылданғаннан кейін оны жобадан шығарды. Эйзенштейн рөлдердің көп бөлігін «Пролеткульт» театрының актерлерінен таңдады. Басқа рөлдерге студия студенттері мен актерлері тартылды, ал көпшілік көріністеріне Мәскеудегі фабрика жұмысшылары шақырылды.
Түсірілім
Өндіріс 1924 жылдың басында басталды. Олар оны Мәскеудегі Житная көшесіндегі (Москва) студиясында сынақ түсірілімдер жасаудан бастады. Екі күн сынақ түсірілімнен кейін, басқару кеңесі Эйзенштейнді жобадан шығару туралы шешім қабылдады.
Стиль және тақырыптар
"Страйк" Эйзенштейннің "аттракциондардың монтажы" қағидасын қолданады. Театрлық жұмысы барысында жасалған бұл қағида, шығарманың әр сәтін таңғажайып және қарқынды ету керектігін көрсетеді. Оның ықпалды "Монтаж аттракциондары" атты эссесі өндіріс пен премьера арасында жазылған. Эйзенштейннің монтажы, сол дәуірдегі басқа совет режиссерлерімен салыстырғанда да, өте жылдам. "Страйк" фильміндегі кадрлардың орташа ұзақтығы 2,5 секундты құрайды, бұл Голливудтың стандартты фильмдерінен екі еседей аз. Көбінесе кадрлар арасындағы уақыттың өтуін көрсету үшін қолданылатын ерігіш эффектілер, мұнда визуалды тәсіл ретінде пайдаланылады. Кейбір сахналарда, кадрдың композициясын өзгерту үшін камера алдына маскалар қойылып, алынып тасталады, бұл бейне қатынастың динамикалық болуын қамтамасыз етеді. Фильмде бірнеше экспозиция және ирис тәсілдері де қолданылады. Эйзенштейн көптеген визуалды мотивтерді пайдаланады, олар жанжалдың бір жағымен белгілі бір деңгейде қалыптасқаннан кейін, повествоиялық даму барысында өзгеріске ұшырайды. Бастапқыда, полиция шпиондарын жануарлардың ерекше белгілері арқылы ажыратады, ал арбамен ешкіні итеру, фабрика директорын жұмыстан босатумен теңестіріледі. Фильмнің соңында, бұқаның сойылуы жұмысшыларға жасалған зорлық-зомбылықты бейнелеу үшін қолданылады. Судың суреттері мен жүзу сахналары фильмнің басында жұмысшылармен байланыстырылады. Кейін, бірінші көшбасшы ұсталғанда, қатты жаңбыр жауады, ал өрт сөндірушілер жұмысшыларға үлкен су ағындарымен шабуыл жасайды. Дөңгелек пішіндер бастапқыда айналмалы дөңгелектер мен турбиналардың суреттері арқылы жұмысшылармен байланыстырылады. Страйк кезінде дөңгелектер тоқтатылады, ал бұл мотив провокаторлар тұратын бөшкелерде және өрт сөндіру машинасының дөңгелектерінде қайта пайда болады.
Шығару
"Страйк" 1924 жылдың соңында аяқталғанымен, оның көрсетілімі оң фильм қорының жетіспеуінен кейінге шегерілді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1925 жылдың 1 ақпанында Ленинградта болды. 9 наурызда фильм көпшілік назарына ұсынылып, 28 сәуірде кинотеатрларда көрсетілді. Алғашқы көрсетілімінен кейін "Страйк" халықаралық аренада кең таралмады, тек Германия мен Австрияда ғана көрсетілді. 1967 жылы фильм музыкалық қосымшасымен қайта шығарылды.
Қабылдау
Михаил Кольцов "Правда" газетіне жазған хатында "Штрайкты" "біздің киноның алғашқы революциялық туындысы" деп атады. Билік өкілдері оның ерекшелігін және идеологиялық мазмұны мен формасы арасындағы байланысты сынады. Фильмнің 1956 жылы өткен алғашқы британдық көрсетілімінен кейін Айвор Монтегю реализм мен "фантастикалық клоундық" үйлесімін атап өтіп, "барлық канонның бұзылуы, әдістемелік тәжірибелер, кинода бұрын-соңды армандалмаған және бір туындыда көрінбеген сынақтардың молдығы, шайтандық және құбылмалы көңіл-күй өзгерістері – бәрі де аса зор күшпен" деп бағалады. Батыс кино көрермендері 1960-шы жылдардың ортасында "Штрайкты" қайта ашты және оның жарқын ерекшелігін бағалады. "Les Temps modernes" журналындағы шолуында Кристиан Циммер фильмді "болашақ атыстардың естелігі" деп сипаттады.
Мұра
Фильм Александр Довженко мен Фридрих Эрмлер режиссерлеріне әсер етті. АҚШ-та "Страйк" фильмі қазір Антология фильмдер мұрағатының Ең маңызды кино репертуары коллекциясының құрамына кіреді. Фрэнсис Форд Коппола "Апокалипсис қазір" (1979) фильмінің соңында сиырды сою метафорасын қайта қолданады / цитаталайды.