Кіріспе

Вальдшут Тинген (; ), көбінесе Вальдшут деп аталады, Швейцария шекарасындағы Оңтүстік-Баден Вюртемберг штатында орналасқан қала. Ол округ орталығы және сонымен бірге Вальдшут округінің ең ірі қаласы, сондай-ақ "жоғарғы орталық" Лёррах/Вайль-ам-Райн аймағындағы "орталық орталық" болып табылады. Вальдшут округінің көптеген қалалары мен қауымдары осы аймақтың орталық бөлігіне жатады (Бад Заккинген аймағына қарасты жеті қауымды қоспағанда). Бұл аймақ пен Швейцарияның Аргау, Шаффхаузен және Цюрих кантондары арасындағы трансшекаралық көлік байланысы да өз қиындықтарын тудырады. Бұл жіктеу Уолтер Кристаллердің орталық жерлер теориясына сәйкес келеді, бірақ ешқандай ресми әкімшілік жүйеге қатысты емес. 1975 жылғы қалалық реформа аясында жаңадан құрылған қала сол кезде 20 000 халқынан асты. Содан кейін қалалық кеңес қаланы Große Kreisstadt мәртебесіне көтеру үшін өтініш берді, және Баден-Вюртемберг үкіметі 1976 жылдың 1 шілдесінде оған келісім берді. Вальдшут Тинген сонымен қатар Догерн, Лаухринген және Вейльхайм қауымдарымен "әкімшілік бірлестікте" (Verwaltungsgemeinschaft) орналасқан.

География

Вальдшут-Тьенген Оңтүстік Қара Орманның шетінде, Рейн өзенінің жағасында орналасқан, оның бойымен Германия-Швейцария шекарасы өтеді. Вальдшут қаласы Аар өзенінің Рейнге құятын жерінен шамамен 2 км батысқа қарай жатыр. Тьенген Рейн өзенімен Утах өзенінің қосылған жеріне жақын, Рейннің солтүстік жағалауындағы Германия-Швейцария шекаралық Клетгау аймағына қарай баратын жолда орналасқан. Қаланың әкімшілік аумағында Штайна және Шлюхт өзендері де бар, олар екеуі де Утахқа құяды. Осы себепті Тьенген бұрын "төрт аңғар қаласы" (Viertälerstadt) деп аталып келген.

Көршілес қалалар

Келесі қалалардың барлығы Вальдшут-Тьенген қаласымен шекаралас. Тізім сағат тілімен батыстан басталады: Догерн, Альббрук, Дахсберг, Вейльхайм, Улинген-Биркендорф, Вутешинген, Лаухринген және Кюссаберг (барлығы Вальдшут округінде), сондай-ақ Рейн арқылы Кобленц, Лёггерн және Фулл-Реуенталь (барлығы Ааргау кантонында).

Қаланың бөліктері

Қаланың муниципалдық аумағы Вальдшут және Тиенген қалаларынан, сондай-ақ муниципалдық реформада осы екі бұрынғы қаламен біріктірілген тоғыз қауымнан тұрады. Олар – Айхен (Гутенбургпен), Брайтенфельд, Детцельн, Эшбах, Гуртвейл, Индлекофен, Кренкинген, Обералпфен және Вальдкирх (Гайс және Шмицингенмен). Бұрын тәуелсіз болған барлық тоғыз қауым үшін, сондай-ақ бұрын Вальдкирхтің құрамына кірген Шмицинген қауымы үшін, Баден-Вюртембергтегі муниципалдық ұйымды білдіретін мағынада Орцшафтендер құрылды. Яғни, олардың әрқайсысында сайлау құқығы бар сайлаушылар таңдаған қауымдық кеңес және төраға бар. Орцшафтендер осы бұрынғы қауымдардың атауларын сақтайды, бірақ кейбір ерекшеліктер бар (бұрынғы Айхен үшін – Айхен-Гутенберг, бұрынғы Вальдкирхтегі екі аудан үшін – Гайс-Вальдкирх, ал бұрын Вальдкирхтің бөлігі болған – Шмицинген). Бұл кеңестердің саны алты адаммен шектеледі, бірақ Гуртвейлде он адамнан тұрады.

Тарих

1803 жылға дейін Вальдшут Хоценвальдпен бірге Алдыңғы Австрияға қарасты. Тиенген/Хохрейн (1964 жылдың 2 қыркүйегіне дейін Тиенген (Оберрейн) деп аталды) Клетгау ландграфтарының резиденциясы болды. Жаңа заманда олар алдымен Суль графтарына, ал олардың әулеті тоқтап қалғаннан кейін Шварценберг князьдеріне қарасты. Гуртвейл алдымен Сент-Галл аббаттығына, кейін Рейнау монастырына тиесілі болды, бірақ Отыз жылдық соғыстан кейін Сент-Блез бенедикт монастырының Сент-Блез аббаттығына, Қара Орманға қарасты. 1468 жылғы Вальдшут соғысы – Оңтүстік Қара Орман аймағындағы гегемония үшін болған жергілікті қақтығыс – Тиенгенді Ескі Швейцария Конфедерациясы өз құрамына қосты, ал Вальдшут қаласы қоршауға алынып, ішінара қиратылды. 1805 жылы Вальдшут Баденге өтті және жылдар бойы бірнеше рет өзгерген амттың орталығы болды, ал 1939 жылы Вальдшут округіне айналды. 1973 жылы муниципалитеттік реформа кезінде округтің аумағы кеңейтілді. Тиенген де 1806 жылы Баденге өтті және Клетгау амтына, ал 1812 жылы 1819 жылы таратылған Тиенген аймақтық амтына қарасты. Одан кейін қала Вальдшут аймақтық амтының қарамағына өтті.

Дін

Вальдшут бастапқыда Констанц епископтығына қарасты. 1524 жылы доктор Балтазар Хабмайер реформацияны енгізуді қалады. Алайда, бұл орындалмады. Алдағы Австрияға қарастылығының нәтижесінде Вальдшут және оның айналасы 19 ғасырға дейін негізінен католик болып қалды. Қала тіпті 12 ғасырдан бері диакондық орын есептелді. Көршілес Тиенген қаласы мен оның айналасы да көбінесе католик болып қалды, бірақ Хабмайердің анабаптисттік іліміне сенген бірнеше ізбасарлары болды. 1821 жылдан бастап, қазіргі Вальдшут-Тиенгендегі католик қауымдары Фрайбург архиепископтығына, нақтырақ айтқанда Вальдшут және Вутахтальдың екі диакондығына қарасты болды. Олар үш пасторальдық бірлікке біріктірілді (бірнеше приходтан тұратын бөлімдер). Мария Броннен пасторальдық бірлігіне Санкт-Мариен Вальдкирх, Санкт-Себастьян Айхен және Санкт-Симон және Юдас Гуртвейл приходтары, сондай-ақ көршілес Санкт-Петер және Пауль Вайльхайм, Санкт-Штефан Вайльхайм-Нёггеншвиэль, Санкт-Панкратиус Берау және Санкт-Лаурентиус Бренден (екеуі де Үхлинген-Биркендорф қауымдастығында) приходтары кіреді. Вальдшут пасторальдық бірлігіне Либфрауенгемейнде және Догерндегі Санкт-Клеменс приходтары қарасты. Вутахталь диакондығында Мариа Химмельфарт Тиенген және Санкт-Николаус Кренкинген приходтары, сондай-ақ көршілес Herz Jesu Лаухринген-Унтерлаухринген приходымен бірге Тиенген пасторальдық бірлігіне жатады. 19 ғасырда протестанттар да Вальдшут пен Тиенгенге келді. Вальдшуттың протестанттары бастапқыда Сэкингеннің қамқорлығында болды, бірақ 1870 жылы Вальдшуттың өз пасторы болды, ал 1890 жылы оған қосылған приход құрылды. 1921 жылы қауым толыққанды приходқа айналды. Бұл приходқа қазіргі уақытта Эшбах, Индлекофен және Вальдкирх қауымдастықтарындағы протестанттар, сондай-ақ басқа да бірнеше көршілес қауымдар жатады. 1871 жылы Тиенгенде де протестанттық қауым пайда болды, ол бастапқыда Кадельбургке қарасты болды. Кристоскирхе (шіркеу) 1905 жылы салынды. 1926 жылдан бері онда толыққанды приход бар. Бұл евангелистік приходқа қазіргі уақытта Айхен, Брайтенфельд, Детцельн, Гуртвейл және Кренкинген қауымдастықтарындағы протестанттар, сондай-ақ басқа да көршілес қауымдар кіреді. Обералпфен қауымының протестанттары Баден евангелистік мемлекеттік шіркеуінің Хохрайн шіркеу аймағына жатады. Екі үлкен шіркеумен қатар, еркін шіркеулерге жататын қауымдар да бар, олардың арасында Бальтазар Хабмайер шіркеуі бар Евангелиялық еркін шіркеу қауымы (Баптистер), Жаңа апостолдық шіркеу және Ескі католик шіркеуі.

Елтаңба

Гербті Фрайбург үкіметінің президиумы 1981 жылғы 2 қарашада мақұлдады. Ол Вальдшут және Тиенгеннің бұрынғы елтаңбаларының біріктірілген нұсқасы болып табылады. Қалқанның сол жағында бейнеленген Вальдшутер Маннле 13 ғасырдан бері Вальдшутта мөр ретінде қолданылып келген. Оның киімінен қарағанда, бұл адам орман сақшысы (Вальдхутер) деп есептеледі, сондықтан бұл елтаңба бұрынғы қаланың атын еске түсіретін "сөздік ойынға" негіделген герб саналады. Оң жақтағы Құдай ана мен бала бейнесі Тиенгеннің ескі қала мөрінен алынған және олар да өте ерте заманға дейін барып жетеді. Дегенмен, олардың бейнеленген түрі түпнұсқаларынан сәл өзгеше.

Өнеркәсіп саласы

Шағын машина және жиһаз өндірісінен басқа, Вальдшут-Тьенген қаласында айтуға тұрарлық өнеркәсіптік кәсіпорын қалмаған. Қаланың жұмыс істейтін халқының көп бөлігі күнделікті жұмысқа өзен ар жағындағы Швейцарияға барып тұрады.

Электр энергиясы

Солтүстік Тиенгенде 1930 жылдан бері RWE AG басқаратын 380, 220 және 110 кВ қуатты трансформатор станциясы бар. Гербертингеннен басталатын және әлемдегі ең көне – Солтүстік-Оңтүстік электр желісінің батыс тармағы осы жерде аяқталады.

Көлік

Қала Базель мен Шаффхаузен (екі қала да Швейцарияда) арасында жүйтін Жоғары Рейн темір жолында (Hochrheinbahn) орналасқан. Вальдшут станциясы маңызды теміржол торабы қызметін атқарады. 1859 жылы салынған Кобленцке дейінгі темір жол желісі – Германия мен Швейцария арасында Рейн арқылы салынған ең ескі темір жол. Вутах аңғары темір жолының оңтүстік терминалы Вальдшут-Тиенгенде орналасқан. Жергілікті қоғамдық көлік бірнеше автобус бағыттары арқылы жүзеге асырылады. Қала Вальдшут тарифтік бірлестігінің құрамына кіреді. Waldshut Tiengen қаласына Bundesstraße (федералды тас жолы) B 34 арқылы шығыстан немесе батыстан, ал Bundesstraße B 500 арқылы солтүстіктен баруға болады. Швейцарияның тас жол желісімен байланыс Кобленцке дейінгі Рейн көпірі арқылы қамтамасыз етіледі. Жергілікті жолаушылар тасымалы үшін өзен арқылы Швейцарияның Фулл қаласына паром қатынайды.

Билік органдары мен соттар

Вальдшут-Тьенген – Вальдшут ауданының Мемлекеттік кеңес кеңсесінің орналасқан жері. Қаланың жергілікті соты мен мемлекеттік соты, сондай-ақ нотариус кеңсесі және қаржы кеңсесі бар. Сонымен қатар, қала Хохрейн-Бодензее аймақтық жиналысының, Баден аймағындағы Хохрейндегі Евангелистік мемлекеттік шіркеудің және Фрайбург архиепископтығының Хохрейн аймағындағы Вальдшут диакониясының орталығы болып табылады.

Медиа

Вальдшут-Тенгендегі жергілікті жаңалықтарды Констанц қаласында шығатын Südkurier күнделікті газеті және сондай-ақ Südkurier тобының құрамына кіретін Alb Bote жариялайды. Südwestrundfunk телерадиокомпаниясының Вальдшут-Тенгенде өңірлік кеңсесі бар.

Білім беру мекемелері

Вальдшут-Тьенгенде екі жалпы білім беретін гимназия (Hochrhein Gymnasium Waldshut және Klettgau Gymnasium Tiengen), екі Realschule (Роберт Шуман Realschule Waldshut және Realschule Tiengen), арнайы мектеп (Waldtor Schule), тағы бір арнайы мектеп сөйлеу терапиясы мектебімен бірге (Langenstein Schule), бастауыш мектеп (Johann Peter Hebel Grundschule Tiengen) және төрт біріктірілген бастауыш мектеп-Hauptschule (Grund und Hauptschule Gurtweil, Hans Thoma Schule Tiengen, Heinrich Hansjakob Grund und Hauptschule және Theodor Heuss Schule) бар. Вальдшут ауданында Вальдшут кәсіптік мектебі (Gewerbeschule Waldshut, көбінесе техникалық гимназия), Юстус фон Либиг мектебі (көбінесе биотехнология және тамақтану ғылымдары гимназиясы), Сату мектебі (Kaufmännische Schule, коммерциялық орта мектеп), ақыл-жақтан қабілеті шектеулі адамдарға арналған Карл Генрих Рёш мектебі (балабақшасы бар) және дене мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған Вутахшкуль (балабақшасы бар) орналасқан. Жеке Hochrhein білім беру және кеңес беру орталығы (Hochrhein Bildungs und Beratungszentrum немесе HBBZ), макияж суретшілері мен макияж арнайы эффекттерін дайындауға арналған жеке кәсіптік мектеп (Berufsfachschule für Maskenbildner und Make Up Spezialeffekte), Hochrhein христиан мектебі (бастауыш), ауыл шаруашылығы техникалық мектебі (Fachschule für Landwirtschaft) және Küssaberg үйіндегі балаларды тәрбиелеу мектебі (Schule für Erziehungshilfe am Heim Küssaberg) Вальдшут-Тьенгендегі білім беру ұсыныстарын толықтырады. 2003 жылдың 22 мамырында ашылған Юстус фон Либиг мектебі Германиядағы Passivhaus төмен энергиялық үй стандартына сәйкес салынған алғашқы мектептердің бірі болды.

Валдшутта

Шаффхаузер қақпасы деп те аталатын Жоғарғы қақпа (Оберес Тор) – қаланың ерекше белгісі. Бұл қаланың шығыс қақпасы және 13 ғасырда салынған негізде салынған. 1864 жылға дейін ол қала түрмесі ретінде пайдаланылды. Кайзерштрассе (жаяу өтетін аймақ) – Вальдшуттың басты көшесі. Оның ортасымен қала арнасы ағып өтеді. Мұнда сонымен қатар мүсіндері бар үш фонтан да бар. Вальдшуттағы ерекше ғимараттар: Шлюльтейсшен Хаус, Грайфенгег Шлоссле, Вальдвогтей (орман күзетшісінің үйі), Төменгі қақпа (Unteres Tor) немесе Баслер Тор (батыс қала қақпасы), Ролльш Хаус және қала әкімдігі. Готтесакеркапель ("Құдайдың жері шіркеуі") 1683 жылы салынған. Гексентурм ("Қызылбас мұнарасы") – қаланың ішкі бекіністерінің дөңгелек мұнарасы, ол бір кезде діннен тайғандарға түрме ретінде қызмет еткен. Католиктік қалалық Әйелдер шіркеуі 1804 жылы классицизм стилінде салынған. Оған 13 ғасырға жататын готикалық хор қосылған. Шіркеудің жанында 1749 жылы салынған пасторлық үй орналасқан. Евангелиелік Келісім шіркеуі (Versöhnungskirche) 1977 жылы ғана салынды.

Тұрақты оқиғалар

Маусым айында Валдшут қаласында "Сәлем көрші" ("Hallo Nachbar") қалалық фестивалі; Кайзерштрасседе сенбі және жексенбі күндері көп әңгіме, музыка және бимен көше фестивалі. Шілде айында Тиенгенде "Швицертаг" шерумен өтеді. Тамыз айында "Вальдшутер Чилби" шерумен. Қыркүйек/қазан айларында Тиенгенде "Erntefest" (орақ жинау мерекесі).