Кіріспе
Баден-Вюртемберг ( /b/ɑː/d/ən/ /ˈv/ɜːr/t/ə/m/b/ɜːr/ɡ/ BAHdən VURTəmburg), көбінесе BW немесе BaWü деп қысқартылады, Германияның оңтүстік-батысында, Рейн өзенінің шығысында орналасқан және Германияның Франциямен батыс шекарасының оңтүстік бөлігін құрайды. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, 11,07 миллионнан астам халқы бар және жалпы ауданы шамамен 35 751 шаршы километрді құрайды, ол аумағы бойынша (Бавария және Төменгі Саксониядан кейін) және халқы бойынша (Солтүстік Рейн-Вестфалия және Бавариядан кейін) үшінші ірі неміс жері болып табылады. Федеративтік штат ретінде Баден-Вюртемберг ішінара тәуелсіз парламенттік республика болып табылады. Баден-Вюртембергтің ең ірі қаласы – штаттың астанасы Штутгарт, одан кейін Мангейм және Карлсруэ. Басқа ірі қалалар: Фрайбург-им-Брайсгау, Гейдельберг, Гейльбронн, Пфорцхайм, Реутлинген, Тюбинген және Ульм. Қазіргі Баден-Вюртемберг жері бұрын Баден, Пруссияның Гогенцоллерн және Вюртемберг тарихи аймақтарының құрамында болған. Баден-Вюртемберг 1952 жылдың сәуір айында Оңтүстік Баден, Вюртемберг-Баден және Вюртемберг-Гогенцоллерн бірігуі нәтижесінде Батыс Германияның бір бөлігіне айналды. Бұл үш штат Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар тарапынан қолданыстағы дәстүрлі штаттарды түрлі оккупациялық аймақтарға бөлу арқылы жасанды түрде құрылған. Баден-Вюртемберг, ең алдымен, мықты экономикасымен танымал, онда автомобиль өндірісі, электртехника, машина жасау, қызмет көрсету саласы және тағы басқалары дамыған. Германиядағы жалпы өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) үшінші ең жоғары көрсеткіші осы штатқа тиесілі. «Еуропаның төрт қозғалтқышының» бір бөлігі және «Көк муздағы» орналасқан Баден-Вюртембергте Mercedes-Benz Group, Schwarz Group, Porsche, Bosch және SAP сияқты ірі неміс компанияларының штаб-пәтері орналасқан. «Лендль» деген атау – жергілікті шваб, алеман және франкон диалектілеріндегі «Land» сөзінің кішіртілген түрі, және кейде Баден-Вюртембергтің синонимі ретінде қолданылады.
Baden Württemberg (,/b//ɑː//d//ən// /'/v//ɜːr//t//ə//m//b//ɜːr//ɡ/ BAHdən VURTəmburg, ), commonly shortened to BW or BaWü, is a German state (Land) in Southwest Germany, east of the Rhine, which forms the southern part of Germany's western border with France. With more than 11.07 million inhabitants as of 2019 across a total area of nearly , it is the third largest German state by both area (behind Bavaria and Lower Saxony) and population (behind North Rhine Westphalia and Bavaria). As a federated state, Baden Württemberg is a partly sovereign parliamentary republic. The largest city in Baden Württemberg is the state capital of Stuttgart, followed by Mannheim and Karlsruhe. Other major cities are Freiburg im Breisgau, Heidelberg, Heilbronn, Pforzheim, Reutlingen, Tübingen, and Ulm. What is now Baden Württemberg was formerly the historical territories of Baden, Prussian Hohenzollern, and Württemberg. Baden Württemberg became a state of West Germany in April 1952 through the merger of South Baden, Württemberg Baden, and Württemberg Hohenzollern. These three states had been artificially created by the Allies after World War II out of the existing traditional states by their separation over different occupation zones. Baden Württemberg is especially known for its strong economy with various industries like car manufacturing, electrical engineering, mechanical engineering, the service sector, and more. It has the third highest gross regional product (GRP) in Germany. Part of the Four Motors for Europe and located in the Blue Banana, some of the largest German companies are headquartered in Baden Württemberg, including Mercedes Benz Group, Schwarz Group, Porsche, Bosch and SAP. The sobriquet Ländle, a diminutive of the word Land in the local Swabian, Alemannic and Franconian dialects, is sometimes used as a synonym for Baden Württemberg.
Тарих
Баден-Вюртемберг тарихи Вюртемберг, Баден және Пруссияның Гогенцоллерн аймақтарынан құрылған. Баден Рейн өзенінің жазық оң жағалауымен солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай (Констанц көліне дейін) созылады, ал Вюртемберг пен Гогенцоллерн көбінесе ішкі және төбелі аймақтарда, Шваб Юра таулары сияқты жерлерді қамтиды. Қара Орманы Баден мен Вюртемберг арасындағы шекараның бір бөлігін құрады. 100 жылы Рим империясы Вюртембергке басып кірді және оны жаулап алды, солтүстік шекарасында лимес құрылысын салды. Біздің заманымыздың III ғасырында аламандықтар римдіктерді Рейн мен Дунай өзендерінен батысқа қарай шегінуге мәжбүр етті. 496 жылы Клодвиг I басқарған франктардың шабуылынан аламандықтар жеңілді. Кейіннен Киелі Рим империясы құрылды. Аймақтағы адамдардың көпшілігі, тіпті протестанттық реформацияның солтүстік Германия халқына әсерінен кейін де, римдік католик дінін ұстанды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Хоэнлоге округінің астанасы Кюнцельзау Ұлыбританияға шошқа еті және бекон өндірушілердің эмиграция орталығына айналды. Алғашқы қоныс аударушылар Англияның, әсіресе өнеркәсіптік орталық пен солтүстіктегі қалаларының тез өсіп келе жатқан қалаларында арнайы шошқа еті өнімдеріне сұраныс бар екенін байқады. Көптегендер жергілікті әйелдерге үйленіп, Англияда жақсы өмір сүруге болатынын үйлеріне хабарлады, ал басқалары олардың соңынан ерді. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында осы негізінен ауылдық аймақтан көптеген адамдар экономикалық себептермен Америка Құрама Штаттарына эмиграциялады.
ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін
ХХ ғасырдың басында қазіргі Баден-Вюртембергтің аумағы Баденнің Ұлы Герцогтігінен, Вюртемберг Корольдігінен және Пруссия Корольдігінің Хогенцоллерн провинциясынан тұрды. 1871 жылдан бері бұл аймақтар Германия империясының құрамына кірген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1918 жылғы неміс революциясының бөлігі ретінде Баден, Вюртемберг және Пруссия монархтары құлатылып, бұл мемлекеттер демократиялық республикаларға айналды: Баден Республикасы, Вюртембергтің еркін халық штаты және Пруссияның еркін штаты. 1933 жылы Адольф Гитлер Германияның рейхсканцлері болғаннан кейін, Баден, Вюртемберг және Пруссияның демократиялық институттары Глайхшальтунгтың бір бөлігі ретінде таратылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар қазіргі Баден-Вюртемберг аумағында үш штат құрды: (Оңтүстік) Баден, Вюртемберг-Баден және Вюртемберг-Хогенцоллерн. Баден және Вюртемберг-Хогенцоллерн Франциямен, ал Вюртемберг-Баден АҚШ-пен оккупацияланды. Жаңа, жасанды шекаралар Францияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда өз оккупациялық аймағын талап етуінің және американдықтардың Баденнің солтүстігі мен Вюртембергтің солтүстігінен шығыстан батысқа дейін созылатын A8 тас жолын толығымен өз оккупациялық аймағында ұстау тілегінің салдары болды. 1949 жылы әр штат Германия Федеративтік Республикасының (Батыс Германия) құрылтайшы мүшесі болды, Германия Конституциясының 118-бабында қосылу рәсімі қарастырылған. 1951 жылдың 9 желтоқсанында Вюртемберг-Баден, Вюртемберг-Хогенцоллерн және (Оңтүстік) Баденде бірігу мүмкіндігі немесе соғысқа дейінгі штаттарды қалпына келтіру туралы референдум өтті.
География
Баден-Вюртемберг Рейнланд-Пфальц, Гессен және Бавария Германия штаттарымен шекаралас, сонымен қатар Франциямен (Гранд-Эст аймағындағы Эльзас) және Швейцариямен (Базель-Ланд, Базель-Штат, Аргау, Цюрих, Шаффхаузен және Тургау кантондары) шекаралас. Мысалы, Ульм қаласындағы қыс Берлинге қарағанда суық болады. Ең жылы аймақтарда қысқы маусымда қар жиі жаумайды, бірақ Қара орман, Швабия Альбы және Альп тауларында, әсіресе биік жерлерде қар жиі түседі. Жазда мұнда аңғарларға қарағанда көбірек жаңбыр жауады, ал қыста күн көп көрінеді. Ландшафттың әртүрлілігіне байланысты орташа жылдық температура Қара орман мен Аллгаудың микроклиматында 5 °C (41 °F) болса, Жоғарғы Рейн аңғарында 13 °C (55 °F) дейін жетеді.
Басқа мемлекеттік мекемелер
Баден-Вюртемберг аймағының Бас есептік палатасы мемлекеттік органдардың мемлекеттік қаржыны тиімді пайдалануын тәуелсіз түрде бақылайтын орган болып табылады.
Саясат
Баден-Вюртембергтің мемлекеттік парламенті – Штутгартта орналасқан Ландтаг. Қазіргі уақытта мемлекеттік үкіметті министр-президент Винфрид Кречманның (Жасылдар) үшінші кабинеті ретінде Жасылдар мен ХДС коалициясы құрады. Баден-Вюртемберг саясаты дәстүрлі түрде консервативті Германияның Христиандық-демократиялық одағы (ХДС) басымдығымен сипатталды, ол 1952 жылдан бастап 2011 жылға дейін бір үкіметтен басқа барлық үкіметтерді басқарды. 2011 жылғы 27 наурызда өткен Ландтаг сайлауында сайлаушылар ХДС пен оңшыл-орталық Ертіс демократтарының (FDP) коалициясын Жасылдар мен Социал-демократтардың (СДП) одағымен алмастырды, олар мемлекеттік парламентте төрт орындық көпшілікке ие болды. Одақ Жасылдар партиясын Винфрид Кречман басшылығымен бірінші Кречман кабинетін сайлады, себебі Жасылдар күтпеген жерден 36 орын жеңіп алды, бұл СДП-ның 35 орынынан бір артық. 2016 жылғы сайлауда Жасылдар және олардың танымал Винфрид Кречман сайлаушылармен қайта сайланды және еліміз бойынша ең жақсы нәтиже көрсетіп, Германия тарихындағы кез келген сайлауда алғаш рет бірінші орынға шықты. Алайда, Социал-демократтардың ауыр жеңілісіне байланысты Жасылдар ХДС-мен коалициялық үкімет құрды, екінші Кречман кабинеті. 2021 жылғы соңғы сайлаудан кейін Жасылдар мен ХДС коалициясы сақталды.
Соңғы сайлау нәтижесі
ПартияVotes %SwingSeats+/–1st (бір мүшелік сайлау округтері)2nd (бір мүшелік сайлау округтерінен жеңіліс тапқан үміткерлер бойынша пропорционалдық орын)ТолықАльянс 90/Жасылдар (GRÜNE)1,586,19232.6 2.358058 11Германияның Христиан-демократиялық одағы (CDU)1,168,97524.1 2.9123042 0Германияның Социал-демократиялық партиясы (SPD)535,48911.0 1.701919 0Германияның Еркін демократиялық партиясы (FDP)508,42910.5 2.201818 6Германия үшін Альтернатива (AfD)473,4859.7 5.401717 6Сіздер (LINKE)173,3173.6 0.7000 0Еркін сайлаушылар (FW)146,2593.0 2.9000 0Die PARTEI59,4631.2 0.9000 0Түбірлік Демократиялық партия Германия48,4971.0Жаңа000ЖаңаКлимат тізімі Баден-Вюртемберг42,6850.9Жаңа000ЖаңаПартия WIR202041,1280.8Жаңа000ЖаңаЭкологиялық Демократиялық партия37,8190.8 0.1000 0Volt Германия22,7820.5Жаңа000ЖаңаАльянс C – Германия үшін Христианолар4,0810.1 0.1000 0Пираттар партиясы Германия2,8780.1 0.3000 0Қозғалыстағы Демократия1,0050.0Жаңа000ЖаңаАдамгершілік партиясы9760.0Жаңа000ЖаңаАдамдық Әлем9750.0 0.0000 0Денсаулық сақтау зерттеулері партиясы4680.0Жаңа000ЖаңаБірі үшін Барлығы – Партия1780.0Жаңа000ЖаңаГермания Коммунистік партиясы1070.0 0.0000 0Тәуелсіздер4,4630.1 0.1–0 0Толық4,859,651100.0–7084154 11Жарамсыз/бос дауыстар34,8490.7Тіркелген сайлаушылар/қатысу7,671,03963.8 6.6Дереккөз: Мемлекеттік сайлау комиссиясы
Экономика
Баден-Вюртемберг Германияның басқа аймақтарына қарағанда салыстырмалы түрде аз табиғи ресурстарға ие болса да, Берлин, Бремен және Гамбург қалаларынан басқа, Германияның барлық штаттары арасында пойыздар мен автобустарға орташа есеппен төртінші ең қысқа қашықтықты ұсынады. Баден-Вюртемберг 2019 жылы ең жоғары экспортты, 2020 жылы ең жоғары импортты, 2021 жылдың наурызында 4,3% жұмыссыздық деңгейімен ең төмен деңгейді, жан басына шаққанда ең көп патенттерді (2020), «жасырын чемпиондар» деп саналатын компаниялардың абсолютті және салыстырмалы саны бойынша екінші орынды, сондай-ақ Германияның барлық штаттары арасында зерттеу және дамуға (2017) жұмсалған ең жоғары шығындарды, ең жоғары өлшенген инновациялар индексін (2012) қамтиды. Бұл оны 2019 жылға қарай (Солтүстік Рейн-Вестфалия және Бавариядан кейін) жалпы өңірлік өнім (ЖӨӨ) бойынша үшінші орында тұрған неміс штаты етеді – 524,325 миллиард евро (шамамен 636,268 миллиард АҚШ доллары). Баден-Вюртемберг 2018 жылы Германияның барлық штаттарында автомобиль өнеркәсібінде ең көп жұмыс істейтін (233,296) қызметкерге ие, сонымен қатар Германияның барлық штаттарында (2020) автокөліктер саны бойынша үшінші орында. Егер Баден-Вюртемберг тәуелсіз ел болса (2020), оның экономикасы номиналды жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) бойынша Швециямен салыстырылар еді. Штатта Mercedes Benz Group, Porsche, Robert Bosch GmbH (автомобиль өнеркәсібі), Carl Zeiss AG (оптика), SAP (Еуропаның ең құнды бренді, сондай-ақ ең ірі американдық емес бағдарламалық қамтамасыз ету кәсіпорны) және Heidelberger Druckmaschinen (тегізгі механика) сияқты танымал кәсіпорындар орналасқан. Осыған қарамастан, Баден-Вюртемберг экономикасы неміс тілді елдердегі көптеген компаниялар сияқты шағын және орта кәсіпкерлікпен басым. Жұмыс істеуге жарамды табиғи ресурстардың аздығына (бұрын қорғасын, мырыш, темір, күміс, мыс және тұздар) және кейбір аудандарда әлі де ауылдық сипатына қарамастан, аймақ жалпы алғанда жоғары индустрияланған. 2003 жылы 20-дан астам қызметкері бар 8800 өндірістік кәсіпорын болды, ал 500-ден астам қызметкері бар кәсіпорындардың саны 384-ке жетті. Баден-Вюртемберг корпоративтік отбасында 3779 компания бар, олардың барлығы 1000-5000 қызметкерді құрайды. Соңғы санаттағы компаниялар салада жұмыс істейтін 1,2 миллион адамның 43% құрайды. Mittelstand немесе орта бизнес моделі Баден-Вюртемберг экономикасының тірегі болып табылады. Орта бизнес және әртүрлі өнеркәсіп салаларына таралу дәстүрі кең ауқымды мамандануды қамтамасыз етеді. «Ескі» Федеративтік Республиканың өнеркәсіптік жалпы қосылған құнының бестен бір бөлігі Баден-Вюртембергте өндіріледі. 2003 жылы өңдеу өнеркәсібінің айналымы 240 миллиардтан асты, оның 43% экспорттан түскен. Аймақ белгілі бір дәрежеде әлемдік экономикалық дамуға тәуелді, бірақ аймақ экономикасының жоғары бейімделуі дағдарыстарды жеңуге көмектеседі. Өңдеу өнеркәсібіндегі жұмысшылардың жартысы механикалық және электрлік инженерлік және автомобиль құрастыру саласында жұмыс істейді. Осы салада ең ірі кәсіпорындар да орналасқан. Нақты механика өнеркәсібінің маңызы аймақтың шекарасынан тыс жерлерге де жетеді, сондай-ақ оптика, сағат жасау, ойыншықтар, металлургия және электроника салалары да маңызды. Баден-Вюртембергте бұрын аймақтың басым бөлігінде болған тоқыма өнеркәсібі жойылған. Ғылыми-зерттеу және даму (ҒЗЖ) мемлекеттік және өнеркәсіп бірлесіп қаржыландырылады. 2001 жылы Германиядағы 100 000-ға жуық ҒЗЖ саласында жұмыс істейтін адамдардың бестен бірі Баден-Вюртембергте, олардың көпшілігі Штутгарт аймағында орналасқан. Баден-Вюртемберг Еуропадағы төрт қозғалтқыштың ең жоғары ЖІӨ-сіне ие аймақ болып табылады. 2007 жылы неолибералды ой-саналар ұйымы «Жаңа әлеуметтік нарықтық экономика үшін бастама» және «Wirtschaftswoche» сауда газеті Баден-Вюртембергті 16 штат арасында «экономикалық жағынан ең табысты және ең динамикалық штат» деп атады. 2018 жылдың қазан айында жұмыссыздық деңгейі 3% болды және ол Германияда Бавариядан кейін екінші ең төмен және Еуропалық Одақта ең төменгі деңгейлердің бірі болды. Жыл200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017Жұмыссыздық деңгейі %-да 5.44.95.46.26.27.06.34.94.15.14.94.03.94.14.03.83.5
Туризм
Баден-Вюртемберг – танымал демалыс орны. Басты көрікті жерлерге астана және ең ірі қала – Штутгарт кіреді, ол бір уақытта заманауи және тарихи, қалалық сәулет және атмосферасымен (және әйгілі, ішкі қалалық парктері мен тарихи Вильгельма жануарлар бағымен), қамалдарымен (мысалы, Солитуд қамалы), мұражайларымен, сондай-ақ бай мәдени бағдарламасымен (театр, опера) және Бад Каннштатттағы минералды сулы ванналарымен (сонымен қатар римдік кастра орны); Германиядағы қалалық аумағында жүзімдіктері бар жалғыз ірі қала. Тұрғын (сарайлық) Людвигсбург және Карлсруэ қалалары, сәнді Баден-Баденнің шипажайлары мен казинолары, Ульмнің ортағасырлық сәулеті (Ульм соборы – әлемдегі ең биік шіркеу), Хайдельберг пен Тюбингеннің жанды, жас, бірақ дәстүрлі университет қалалары, Некар өзенінен көрінетін ескі қамалдары бар. Бұрынғы монастырлардың Рейхнау аралындағы және Маулбронндағы (екіуі де ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізімінде) және Бебенхаузен аббаттығындағы сияқты орындары бар. Баден-Вюртемберг сондай-ақ Биберах, Эсслинген-ам-Неккар, Хайльбронн, Равенсбург, Реутлинген, Кюнцельзау, Швабиш-Холл және Ален сияқты бай ескі еркін императорлық қалаларын, сондай-ақ Германияның ең оңтүстік және күнге толы қаласы Фрайбургты қамтиды, ол Эльзас пен Швейцарияға жақын орналасқан. Бұл жақын маңдағы Қара Орманның биіктіктерін зерттеу үшін (мысалы, қыста шаңғы тебуге немесе жазда жаяу серуендеуге) және дәстүрлі ауылдарымен, Оңтүстік Баденнің Рейн аңғарының шарап өсіретін аймағымен өте қолайлы база болып табылады.
Білім
Баден-Вюртемберг Германияның ең көне, ең танымал және беделді университеттеріне отан, мысалы, Гейдельберг университеті (1386 жылы құрылған, қазіргі Германия аумағындағы ең көне университет), Фрайбург (1457 жылы құрылған) және Тюбинген (1477 жылы құрылған). Онда Германияның он бір үздік университетінің үшеуі де бар (Гейдельберг, Тюбинген, Констанц және Карлсруэ, сондай-ақ бұрынғы Фрайбург). Мангейм және Ульм басқа университет қалалары. Штаттың астанасы Штутгартта Хогенхайм университеті мен Штутгарт университеті орналасқан. Людвигсбургте танымал ұлттық кино мектебі – Баден-Вюртемберг Filmakademie (Баден-Вюртемберг Фильм академиясы) орналасқан. Германиядағы жеке меншік Халықаралық университет Брухсалда орналасқан, бірақ 2009 жылы жабылды. Фридрихсхафенде Zeppelin университеті тағы бір жеке университет. Сонымен қатар, Баден-Вюртембергте оннан астам Fachhochschulen, яғни қолданбалы ғылымдар университеттері, сондай-ақ Pädagogische Hochschulen, яғни мұғалімдерді даярлау колледждері және басқа да жоғары білім беру мекемелері бар. Пфорцхайм университеті – Германиядағы ең көне Fachhochschulenнің бірі, ол инженерлік және MBA бағдарламаларымен танымал және жоғары бағаланған. Штаттың университеттердің тығыздығы бойынша Германиядағы ең жоғары көрсеткіші бар.
Теміржол
Темір жолдар Баден-Вюртембергтің көлік инфрақұрылымының маңызды бөлігін құрайды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, DB Netz басқаратын негізгі стандартты темір жол желісі штаттағы барлық ірі елді мекендерді байланыстыратын темір жол желілерінен тұрады, және күн сайын шамамен 6500 пойыз қатынайды. Германиядағы жоғары жылдамдықты темір жол жүйесінің бөлігі ретінде Маннхайм–Штутгарт және Штутгарт–Ульм жоғары жылдамдықты желілері салынды, ал дәстүрлі Маннхайм–Карлсруэ–Базель темір жолымен салыстыра отырып, Карлсруэ–Базель жоғары жылдамдықты желісі қазіргі уақытта құрылыс кезеңінде. Штутгарт қаласында және оның төңірегінде ескі терминалдық станса, дау тудыратын «Штутгарт 21» жобасының аясында, жер астына түсетін өткізу стансасымен алмастырылуда. Шамамен , шағын желілерді мемлекеттік SWEG және Hohenzollerische Landesbahn (HzL), Карлсруэ қалалық Albtal Verkehrs Gesellschaft (AVG), жеке Württembergische Eisenbahn (WEG) және басқа да кіші темір жол инфрақұрылым операторлары басқарады. Баден-Вюртембергтегі жолаушылар пойыздарының қызметін Deutsche Bahn ұлттық темір жол операторының түрлі еншілес компаниялары, атап айтқанда, жоғары жылдамдықты ICE және IC пойыздарымен қызмет ететін DB Fernverkehr, сондай-ақ штаттың кейбір аймақтық бағыттарында пойыздарды басқаратын DB Regio жүзеге асырады. Халықаралық бағыттардағы пойыздарды French Railways TGV, Swiss Federal Railways және Austrian Federal Railways (Nightjet түнгі пойыздарымен қоса) қамтамасыз етеді. 1990 жылдардан бері Баден-Вюртембергтегі 120-ға жуық аймақтық пойыз бағыттарын мемлекеттік Nahverkehrsgesellschaft Baden Württemberg (NVBW) басқарады, және осы бағыттарды коммерциялық тендерге шығаруды бастады. DB Regio, SWEG, HzL, AVG және WEG компанияларына Abellio, Agilis, Bodensee Oberschwaben Bahn, Go Ahead, SBB, Schwäbische Alb Bahn және VIAS қосылды. 1970 жылдардан бастап ірі қалалар маңындағы аймақтық темір жол желілері жоғары жиілікті S-Bahn желілеріне айналды. Қазіргі уақытта Баден-Вюртембергте (ішінара) келесі жүйелер бар: Штутгарт S-Bahn, Рейн-Некар S-Bahn, Брайсгау S-Bahn және Базель S-Bahn. Карлсруэ және Хайльбронн қалаларында және олардың төңірегінде Карлсруэ Stadtbahn жүйесі дәстүрлі S-Bahn элементтерін қалалық аймақтардағы трамвай желілерімен (трамвай-пойыздар) біріктіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Баден-Вюртембергтегі темір жол жүйесін штаттың алдыңғылары – мемлекеттік темір жолдар дамытқан: Баден Ұлы Герцогтығының мемлекеттік темір жолы 1840 жылдың 12 қыркүйегінде Маннхайм мен Гейдельберг арасында алғашқы темір жол желісін ашты, және Германиядағы бірегейлік ретінде, алғашқы жылдары кең еңісті пайдаланды. Вюртембергте Корольдік мемлекеттік темір жолы 1845 жылдың 22 қазанында Штутгарттың қазіргі екі маңындағы екі ауданы арасында алғашқы желісін ашты. 1900 жылы Пруссия провинциясындағы темір жол жүйесін кеңейту мақсатында Hohenzollerische Landesbahn (HzL) құрылды, бұрын тек Вюртемберг желілерінің «шетелдік» аумақтан өтетін қысқа бөлімдеріне қызмет көрсетілген болатын. Негізгі желілер салынғаннан кейін, түрлі жеке және жергілікті билік органдары салалық немесе жергілікті темір жол желілерін салған, олардың кейбіреулері бүгінге дейін AVG, SWEG, RNV немесе WEG желілері ретінде сақталған. 1920 жылы Баден және Вюртемберг мемлекеттік темір жолдары басқа мемлекеттік темір жолдармен бірігіп, Deutsche Reichsbahn құрды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Deutsche Bundesbahnмен алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда көптеген кіші темір жол желілері, DB және қалған жергілікті немесе жеке желілер жабылды немесе жолаушыларға қызмет көрсетудің минималды деңгейіне дейін төмендетілді. 1990 жылдардан бері осы желілердің кейбіреулері қайта жаңғыртылып, жаңарып, тартымды пойыз және кестелер арқылы жолаушылар ағынын арттырудың жақсы мысалы болды, мысалы, Kraichgau темір жолы (AVG компаниясы) және Schönbuch темір жолы (WEG компаниясы). Германия және әлемдегі темір жолдарды бейнелейтін танымал телебағдарлама «Eisenbahn Romantik» Баден-Вюртембергтен бастау алады және SWR мемлекеттік телеарнасымен өндіріледі.
Қалалық қоғамдық көліктер
Баден-Вюртемберг аймағы 19 Verkehrsverbünde (көлік бірлестіктері) арқылы қамтылған, олар жергілікті қоғамдық көлікті ұйымдастырып, басқарады, сондай-ақ түрлі автобус және пойыз операторлары арасында тарифтердің үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Verbünde арасындағы сапарлар үшін 2018 жылы құрылған bwtarif штаты бойынша бірыңғай билеттерді ұсынады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Фрайбург, Гейдельберг, Гейльбронн, Карлсруэ, Мангейм, Штутгарт және Ульм қалаларында трамвай және жеңіл рельстік көлік жүйелері бар. Халықаралық трамвай желілері де Баден-Вюртембергке жетеді: Базельдің 8-ші трамвайы Weil am Rhein қаласына, ал Страсбургтың D трамвайы Kehl қаласына дейін барады. Эсслинген-ам-Неккар қаласында троллейбус жүйесі де жұмыс істейді.
Демография
Баден-Вюртембергтің халқы 2014 жылы 10 486 660 адамды құрады, оның ішінде 5 354 105 әйел және 5 132 555 ер адам болды. 2006 жылы туыс көрсеткіші 1000 адамға шаққанда 8,61 болса, өлім көрсеткіші 1000 адамға шаққанда 8,60 болды. Халықтың 14,87%-ы 15 жасқа дейін болған, ал 65 және одан жоғары жастағы адамдардың үлесі 18,99% (2008 ж.) құрады. 15 жасқа дейінгі және 64 жастан асқан адамдардың, 15-64 жастағы жұмысқа қабілетті халыққа қатынасы – тәуелділік көрсеткіші 1000 адамға шаққанда 512 адамды құрады (2008 жыл). 2018 жылы Баден-Вюртемберг Германияның барлық штаттары арасында Адам даму индексі (АДИ) бойынша Гамбургтан кейін 2-орынды иеленді. Ерлердің орташа өмір сүру ұзақтығы 79,8 жыл, ал әйелдердің 84,2 жылды құрайды (2017–2019 жылдарғы өмір сүру кестесі). Баден-Вюртемберг ұзақ жылдар бойы иммигранттар үшін таңдаулы бағыт болды. 2013 жылы оның халқының шамамен 28%-ы Германия Федералдық Статистикалық Ведомствосы анықтағандай, көшіп келгендердің ұрпақтарынан шыққан адамдарды құрады; бұл көрсеткіш Германияның орташа көрсеткіші 21%-дан жоғары, және Гамбург пен Бремен қалаларын есептемегенде, Германияның басқа штаттарынан да жоғары болды. 2014 жылы 9 355 239 адам Германия азаматтығын иеленсе, 1 131 421 адам шетел азаматтары болды.
Дін
Солтүстік және Орталық Вюртембергтің көп бөлігі 1534 жылғы Реформациядан бері дәстүрлі протестант (әсіресе лютеран) болып келген (оның орталығы әйгілі Тюбингер штифті). Бұрынғы Палатинат сайлау округі (Солтүстік-Батыс Баден) астанасы Гейдельберг Баденге қосылмас бұрын кальвинизммен қалыптасты. Жоғарғы Швабия, Жоғарғы Некар аңғары Роттенбург епископтық орнына дейін, және Оңтүстік Баден (католик архиепискобының резиденциясы Фрайбургте) дәстүрлі түрде Рим католиктігінің бекіністері болып табылады. Халықтың аз ғана бөлігі католиктерді құрайды, 6% ислам дінін ұстанады, ал 24% ешқандай дінге жатпайды немесе басқа діндерді ұстанады.
Футбол
Футбол Баден-Вюртемберг штатындағы ең ірі спорт түрі. Қазіргі уақытта Бундеслигада өнер көрсететін клубтардың қатарында «Фрайбург», «TSG 1899 Хоффенхайм» және штаттың ең табысты клубы – «ВфБ Штутгарт» бар. Сонымен қатар, «Карлсрухер СК», «1. ФК Хайденхайм», «СВ Сандхаузен» және «Вальдхоф Маннхайм» да Германияның үздік үш футбол лигасында бақ сынап жатыр.
Гандбол
Гандболдан бірнеше рет Германия Бундеслигасының чемпиондары "Фриш Ауф Гёппинген" және "Рейн Некар Лёвен", сондай-ақ "ТВБ 1898 Штутгарт" Баден-Вюртемберг штатында орналасқан. "Фриш Ауф Гёппинген" 1960 және 1962 жылдары Еуропаның ең басты клубтық турнирі – EHF Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. Мұнда бірнеше ірі әйелдер гандболы клубтары да орналасқан, олардың ішінде 3 рет "Frauen Bundesliga" чемпионы "SG BBM Bietigheim" де бар.
Баскетбол
Басқа неміс штаттарымен салыстырғанда, Баден-Вюртембергте Riesen Ludwigsburg, ratiopharm Ulm, USC Heidelberg, PS Karlsruhe Lions сияқты кәсіби баскетбол командаларының саны ерекше көп.
Мұз үстіндегі хоккей
Германияның ең көп марапатталған мұз хоккей клубтарының бірі – «Адлер Мангейм» клубы Мангейм қаласында орналасқан. «Биетигхайм Стиллерс» және «Швеннингер Уайлд Уингс» сияқты басқа DEL клубтары да осы штаттың ішінде орналасқан.
Волейбол
Баден-Вюртемберг – неміс волейболы тарихындағы ең табысты клуб, 2006-07 маусымда CEV Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанған Волейбол Бундеслигасының VfB Фридрихсхафен клубының орны.
Автоспорт
Сондай-ақ, бірнеше автоспорт кешендері бар, ең әйгілісі – ұзақ жылдар бойы Формула-1 жарыс жолы болған Хоккенхаймринг.
Диалектілері
Баден-Вюртембергте неміс тілінің екі диалектілік тобы әртүрлі нұсқаларда қолданылады: алемандық және франкондық диалекттер. Вюртембергтің орталық және оңтүстік бөлігінде шваб диалектісінің алемандық түрі қолданылады (аумақ ішінде, мысалы, Жоғарғы Швабия, Шваб Альбы және Штутгарт аймағының орталық Некар аңғары арасында шамалы айырмашылықтар бар). Оңтүстік Баденде жергілікті диалекттер төменгі алемандық және жоғары алемандық болып табылады (яғни, швейцариялық неміс тілінің нұсқалары). Баденнің солтүстік бөлігінде, яғни Карлсруэ, Хайльбронн және Мосбах маңындағы аймақта Оңтүстік франкондық диалекттер басым. Алайда, Курпфальцте, Хайдельберг және Маннхайм қалаларында сөйлеу тілі Рейн франкондық (яғни, Пфальц немісі), ал Баден-Вюртембергтің солтүстік-шығысында Шығыс франкондық диалектісі қолданылады. Осыған ұқсас немесе бірдей алемандық диалекттер көршілес аймақтарда да қолданылады, әсіресе Бавария Швабиясында, Эльзаста (эльзас тілі), неміс тілді Швейцарияда (швейцариялық неміс тілі) және Австрияның Воралберг аймағында. Ал басқа франкондық диалекттер Нидерландтан Рейнланд, Лотарингия және Гессен арқылы Баварияның солтүстігіндегі Франконияға дейін таралған. Идиш және плейсне тілдерінде сөйленген, ал рома тілінде әлі де сөйлейтіндер бар. Баденнің алемандық неміс тілінің бір түрі 1843 жылы Венесуэлаға көшіп кеткен Бадендік иммигранттардың ұрпақтары қолданған Колония Товар диалектісіне айналды.