Кіріспе

Юджин Шалкросс Фергюсон (24 қаңтар 1916 – 21 наурыз 2004) – американдық инженер, технология тарихшысы және Делавэр университетінің тарих профессоры, ең белгілісі 1992 жылғы «Инженерлік және ойдың көзі» атты еңбегімен танылған.

Өмірбаян

Фергюсон Делавэр штатының Уилмингтон қаласында дүниеге келіп, Пенсильвания штатының Ридли Парк қаласында өсті. 1937 жылы Карнеги технология институтында механикалық инженер мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Оқу бағдарламасының бір бөлігі аймақтағы ауыр өнеркәсіп зауыттарына жүйелі сапарларды қамтыды. 1955 жылы Айова штатының колледжінде "Америкадағы инженерлік мамандықтың дамуы, 1815–1900" тақырыбындағы диссертациясымен механикалық инженер саласында магистр дәрежесін алды. Бітірген соң Фергюсон Балтимордағы Western Electric Company компаниясында өндірісті жоспарлау бөлімінде жұмыс істеді. 1938 жылы DuPont компаниясында құрылыс және техникалық қызмет көрсету инженері болып жұмысқа орналасуға дейін Филадельфиядағы Gulf Refining мұнай өңдеу зауытында оператор болып жұмыс істеді. Ол мұнда жоғары жарылғыш қауіпті химиялық зауыттарда жұмыс істеді. және ол қоғамның он бірінші президенті (1977–1978) болды. Қоғам Фергюсонның еңбегін "Евгений С. Фергюсонның үздік анықтамалық жұмысы үшін сыйлығын" тағайындау арқылы бағалады. 1977 жылы Фергюсонның өзі Технология тарихы қоғамының ең жоғары наградасы – Леонардо да Винчи медалімен марапатталды.

Жұмыс

Фергюсон технология тарихы бойынша үш маңызды еңбек жазды, 1962 жылы «Уотт заманындағы механизмдер кинематикасы» еңбегімен бастап, содан кейін 1968 жылы «Технология тарихының библиографиясы», ал 1992 жылы «Инженерлік және ойдың көзі» кітаптары жарық көрді. Ол сонымен қатар «Британика энциклопедиясының» 15-шы басылымының үш бөлігінің біріншісі – «Пропедияға» да үлес қосты.

Ақыл көзі: Технологиядағы сөзсіз ойлау, 1977

Фергюсонның 1977 жылы «Science» журналында жарияланған «Аң көзі: технологиядағы сөзсіз ойлау» атты мақаласы ойлау процесінде визуальдық ойлаудың рөлін анықтауға үлкен үлес қосты. Осы мақалада ол «Суреттер арқылы ойлау – технологиялық дамудың интеллектуалдық тарихындағы маңызды бір тізгін» деген тұжырым жасады. Мақаласын ол мына сөздермен аяқтады:
Технологиялық әлеміміздің дизайнерлерінің көптеген шығармашылық ойлары сөзбен толыққанды жеткізілмейді, оларды сөздермен түсіндіру қиын; оның тілі – нысан, сурет немесе санадағы көрнекі бейне. Сағаттар, баспа машиналарын және қар шаналарын осы ойлау қабілетінің нәтижесі деп айтуға болады. Технологтар өздерінің сөзсіз білімдерін тікелей нысандарға айналдырды (мысалы, шебер американдық балқыны жасағанда) немесе басқаларға өз ойларын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін суреттер салған арқылы, адам жасаған ортамыздың пішіні мен көптеген қасиеттерін таңдады. Бұл технологияның әдеби емес, ғылыми емес интеллектуалдық құрамы көбінесе назардан тыс қалды, себебі оның бастауы ғылымда емес, өнерде жатыр. 19 және 20 ғасырларда технологиядағы білімнің ғылыми бөлігінің артуына байланысты, жүйенің жұмыс істейтін параметрлерін анықтайтын форма, құрылым және текстураның маңызды шешімдерін қабылдауда сөзсіз білімнің ойнаған рөлін ұмытуға бейімділік пайда болды. Фергюсон өз еңбегінде визуальдық ойлаудың технологиялық артефактілерді жасауда кеңінен қолданылатын құрал екенін айтады. Артефактілерді жасауда, әсіресе сурет салудың маңызды рөл атқаратынына көптеген дәлелдер бар.

Инженерлік және ақыл-ой көзі 1992

Фергюсон кейіннен 1992 жылы жарық көрген "Инженерлік және ойдың көзі" атты кітабында бұл тақырыптарды кеңейтті. Бұл еңбек "инженерлік – теңдеулер мен есептеулермен қатар, интуиция мен сөзсіз ойлау мәселесі" екенін көрсетуге бағытталған. Сондай-ақ, "сөзсіз ойлауды ескермейтін инженерлік білім беру жүйесі, нақты әлемнің академиялық ойда құрылған математикалық модельдерден қаншалықты ерекшеленетінін білмейтін, қауіпті білімсіз инженерлерді дайындайды" деген пікірді айтты. Фергюсонның пікірінше, қазіргі заманғы жобалар мыңдаған түрлі сызбалар мен кестелерді талап етеді. Мысалы, британдық Vickers VC10 ұшағын жасау кезінде 50 000-нан астам өндірістік сызба қолданылды. Әртүрлі мердігерлер мен жеткізушілермен жұмыс істеу нақты көшірмесіз мүмкін емес.