Кіріспе

Ортағасырлық ондық қоймасы Ұлы Коксвелл, Оксфордшир, Англия.

Ұлы Коксвелл қоймасы – Англияның Оксфордшир (бұрынғы Беркшир) округіндегі Ұлы Коксвеллде орналасқан ортағасырлық ондық қоймасы. Ол Ұлы Коксвелл ауылының солтүстік жиегінде, көршілес Уилтширдегі Суиндон қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 9 миль (14 км) қашықтықта орналасқан. Қойма 1292 жылы Гэмпширдегі цистерциандық Болиеу аббаттығы үшін салынған, бұл аббаттық 1205 жылдан бері Ұлы Коксвеллдің иелігінде болған. 1956 жылдан бері ол Ұлттық қордың қамқорлығында. Қойма 1966 жылдан бері І санаттағы ескерткіш болып табылады және сонымен қатар, Ежелгі ескерткіш мәртебесіне ие.

Ғимарат

Ұлы Коксвелл – үлкен иелік, 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" (Domesday Book) 20 терілік жер ретінде тіркелген. 1205 жылы король Джон осы иелікті Беулие аббаттығына сыйлады. 1204–05 жылдары Гэмпширде цистерциандық Беулие аббаттығы құрылғанда, король Джон оған Ұлы Фарингдон басқарған және Ұлы Коксвеллді де қамтитын бірнеше иеліктің тобын берді. Беулие аббаттығы 1538 жылға дейін осы иеліктерді сақтап келді, содан кейін монастырлар таратылған кезде барлық мүлкін тәжге қайтарды. Аббаттық шамамен 1292 жылы осы қораны салған. Дендрохронологиялық зерттеулер көрсеткендей, қора төбесіндегі ағаштардың бір бөлігі 1291–92 жылдардың қысында кесілген, ал одан кейін жаңадан кесілген ағаштарды пайдалану кең таралған практика болған. Басқа ағаштар 1253 жылдан бастап кесілген. Қора Котсуолд тасынан салынған, қабырғалары қиыршық таспен қаланған және шырша тастан жасалған тіреулермен нығайтылған. Шатыры ағаш қаңқадан тұрады, ол ағаш бағаналардың жұптарына тіреліп, Стоунсфилд тақтасымен жабылған. Қораның негізгі бөлігінде алты жұп бағана бар, яғни оның шығыс және батыс бөлімдері мен жеті ұзындығы бар. Батыс кірер жолында бір жұп ағаш бағана бар және ол екі бөлімнен тұрады. Әйгілі сәулет тарихшысы сэр Николаус Певснер оның ішкі кеңістігін Англиядағы ең әдемі қора деп санады. Қораның ұзындығы 46 метр (152 фут), ені 13 метр (43 фут), ал шатыр биіктігі 15 метр (48 фут). Ол солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан, үлкен батыс және кішкентай шығыс кірер жолдары бар. Ішкі қабырға батыс кірер жолын қораның негізгі бөлігінен бөліп тұрады. Алғашқы құрылысында әр кірер жолда вагондардың кіре алатындай үлкен есік болған; батыс кірер жолында сонымен қатар кішкентай оңтүстік есік болған, ал негізгі қораның солтүстік және оңтүстік қабырғаларында кішкентай есіктер болған. Қораның ортасында астық сарқылып, қолмен соқамен (flails) ұрылып, астықтан қабығын ажырату үшін үлкен шығыс және батыс есіктері ашық тұратын астық сарқылу алаңы орналасқан. Бұл қора монастырь шаруашылығының бір бөлігі болған. Ол шаруашылықтың көп бөлігін, мүмкін тіпті барлық өнімді сақтап, шаруалардан алынатын оннан бір бөлігін (tithes) қабылдаған. Осы оннан бір бөліктерді батыс кірер жолында орналасқан кеңседе тіркеуші (granger) жазған.

Аббатхана таратылғаннан кейін

1538 жылы Болиеу аббаттығы таратылып, оның меншігі Корольдікке өтті. 1540 жылы Король Ұлы Коксвеллді жергілікті жер иесі Уильям Мориске (немесе Морриске) сатты. Моррис отбасы 1638 жылға дейін меншікте ұстады, содан кейін ол көршілес Коулшиллді иеленген Джордж Праттке сатылды. Пратт отбасы 1700 жылға дейін Ұлы Коксвелл және Коулшиллді иеленді, сосын олар Джордж Пратт Ричмондқа, сондай-ақ Веббке сатылды. 19 ғасырдың басында меншік әлі де Веббтер отбасында болды. 18 ғасырда үлкен батыс есігі кірпішпен қаланды, ал батыс кіреберісі тұраққа айналдырылды. Қораның оңтүстігіне кірпіштен салынған арба сарайы, жоғары қабатында сабан немесе астық сақтауға арналған қойма салынды. 19 ғасырда механикалық астық тазалау қолмен жасаудың орнына басымдыққа ие болды, сондықтан қорадағы астық тазалайтын алаң өзінің бастапқы мақсатын жоғалтты. Солтүстік және оңтүстік қабырғалардағы кішкентай есіктер вагондардың кіре алуы үшін үлкен есіктермен ауыстырылды. Айналасындағы шаруашылыққа басқа да ғимараттар қосылды. 1871 жылдан бастап Уильям Моррис (1834–96) Ұлы Коксвеллден солтүстікке қарай 10 шақырым жерде орналасқан Кельмскотт хандығын жалға алды. Ол қораны "кафедрал сияқты сұлу" деп атап, көптеген қонақтарын оны көруге әкелді. Эрнест Кук (1865–1955) Коулшиллді қоса алғанда, көптеген меншіктерді сатып алды. Кук өзінің меншіктерін Ұлттық трастқа қалдырды, осылайша 1956 жылдан бері қораның иесі осы траст болып табылады. Қораның айналасындағы көптеген заманауи шаруашылық ғимараттары бұзылды. 1961 жылы траст ағаштарды өлімге әкелетін қоңызға қарсы өңдеді және шатырды кеңінен қалпына келтірді.

Қол жеткізу

Қора күн сайын таңнан күн батқанға дейін ашық. Ферма ауласының сыртында шағын көліктерді тұрақтап қоюға жеткілікті саға бар. Үлкен Коксвеллге Свиндон, Оксфорд және Фарингдон қалаларынан Stagecoach West Gold автобусының 66-бағыты арқылы баруға болады. Автобустар дүйсенбіден сенбіге дейін әдетте 20 минут сайын, ал жексенбі күндері 30 минут сайын қатынайды. Ең жақын аялдама А420 тас жолынан шамамен 1 километр қашықтықта орналасқан.