Кіріспе

Dead Man's Shoes – 2004 жылы түсірілген британдық психологиялық триллер фильмі. Оны Шейн Медоуз режиссерлік етті, ал Пэдди Консидин басты рөлде ойнады. Фильм сценарийін Шейн Медоуз бен Пэдди Консидин, сондай-ақ Пол Фрейзер бірлесіп жазды. Фильмде Тоби Кеббелл (оны алғаш рет кинода көруге болады), Гэри Стреч және Стюарт Вольфенден де ойнайды. Ұлыбританияда фильм 2004 жылдың 1 қазанында, ал АҚШ-та 2006 жылдың 12 мамырында көрсетілді. Фильмнің түсірілімі 2003 жылдың жазында үш аптаға созылды.

Сюжет

Ричард британдық әскерде қызмет еткеннен кейін Англияның Пик округінің Дербиширдегі Матлок қаласына оралады. Ол мен ақыл-есі нашар ағасы Энтони қала маңындағы тасталған фермада тұрақтады. Флешбектер Антониді қаладағы есірткі сатушылар тобының қорлағанын көрсетеді; Ричард кек алуға ант береді. Ричард зұлымдық жасаушылардың бірі Гербимен кездеседі, ол оны алғашқыда танымайды. Кейіннен Герби және оның достары Соз мен Тэфп пәтерде есірткі шегеді. Ол оларға жанжал туралы айтып, сол кісі Энтонидің інісі болуы мүмкін екенін айтады. Герби шығып бара жатқанда, есіктің алдында әскери газ маскасы бар адамды көреді. Соз мен Тафф сыртқа жүгіріп шығып, бірақ оны ешкім көрмеді. Олар пәтерлеріне оралғанда, Ричард оны тонап, есірткі ұрлағанын біледі. Келесі күні Герби, Соз және Тафф топтың басшысы Сонниді шақырады. Есікті ашқанда ол бетіне бояу түсіргенін, бірақ түсінбейтінін айтады. Ал, "Биг Ал" және "Циган Джон" бандиттерінің де шаштары мен киімдері түнімен боялған. Олар бір-бірін ойнап жүр деп күдіктенді, бірақ Герби оларға Ричард қалаға оралған деп айтты. Ерлер Ричардпен Citroën 2CV машинасында кездеседі. Ол Сонниге олардың ешқайсысынан қорықпайтынын айтады және оларды өзі тұрып жатқан фермаға шақырады. Сол күні кешке, топ карта ойнап жатқанда, Сонни Ричардты өлтіру керек деп шешеді. Жига Джон дәретханаға барғанда, Ричард (үйге жасырын кірген) оны балтамен өлтіреді, өлген адамның қанын қабырғаға "Бір төмен" деген сөздерді жапсырады. Келесі күні таңертең топ Ричард пен Энтони тұратын фермаға барады. Үлкен Әлді Ричардты шығарып салу үшін жіберіп, Сонни оны мылтықпен және жалғыз раундымен атуға дайындалады. Алайда ол Алды жіберіп алады да өлтіреді. Оқшақта ешқандай оқ қалмай, олар Ричард күлімсіреп жатқан кезде қалаға қайтты. Тірі қалған мүшелер жергілікті жанармай стансасында тоқтайды, онда машина бұзылып, Тэфф Ричардтың кек алуынан қорқып, қашады. Кейіннен Соннидің үйінде олар өздерін қаруландырады. Ричард ас үйдің қоймасында жасырынып, олардың қазанды ұрланған дәрілермен толтырады. Үш жігіт толығымен мас болғаннан кейін, Ричард оларды бір-бірден өлтіру үшін қайта пайда болады. Ол Соннидің басын атып, Созды қолмен үстіне қарай соққымен өлтіреді. Содан кейін ол Гербиге Тэффтің өлімі бар чемоданды көрсетеді. Ричард оған жақсы адам екенін және егер ол бірнеше жыл бұрын бандитті тастап кеткен соңғы бандит мүшесін қайда табатынын айтса, оған өмір сүруге мүмкіндік беретінін айтады. Герби оған ойланбай-ақ айтады, ал Ричард оны құшақтап, Герби өзіне қолдануға ниеттенген пышақпен пышақтайды. Келесі күні Ричард жақын маңдағы қалаға келеді, онда соңғы бандит Марк әйелі мен екі ұлымен бірге тұрады. Ол балалардың анасымен сөйлесіп, күйеуіне өзінің Ричард екенін айтуын сұрайды. Марқа үйге оралғанда, әйел күйеуіне болған әңгімені айтып береді. Ол оған Антониді топ қалай қорлағандығын айтады. Олар оны жергілікті қамалдың қираған жерінде асып тастағандай етіп, қышқылға толған күйінде ұстап алды. Содан соң олар қашып кетіп, Энтони өзін-өзі асып өлтірді. Осыдан кейін Ричардтың бүкіл уақыт бойы жалғыз болғаны және өлген ағасының аянымен сөйлескені анық болады. Келесі күні таңертең Ричард Маркты тұтқынға алады. Ол оны Энтони өзін-өзі асып өлтірген жерге апарып, оған болған оқиғаға қатысты өз рөлін айтуын талап етеді. Марк өзінің кінәсі зорлық-зомбылықты тоқтатпағаны екенін түсіндіреді. Ричард басқаларды өлтіргенін мойындайды, ағасын "спастик" және "қатыгез" деп санағанын мойындайды және Маркқа өзін қазір жынды ретінде сезініп отырғанын айтады. Ол Маркка пышақты береді және оны өлтіруді талап етеді, әйтпесе ол өзінің жәндіктердей жолдарын жалғастырады. Марк ақырында Ричардты пышақпен шауып өлтіреді, содан кейін қолына қан іліп, қашып кетеді.

Өндіріс

"Орталық аймақта бір кездері" фильмін аяқтағаннан кейін Шейн Медоуз демалысқа шықты. Падди Консидин "My Wrongs" атты қысқаметражды фильмін жасады, ол Warp Films-тің тұңғыш жобасы болды. Консидин Медоусты Warp компаниясының Марк Гербертімен таныстырып, оған олардың алғашқы қысқа фильмдерін көрсетті. Осылардың негізінде Герберт фильм түсіруге қаржы бөлуге келісті. Медоуз қысқаметражды фильмдерін жасауға қайта оралуға құштар болды және сценарийді Консидинмен және көп жылдар бойы серіктес болған Пол Фрейзермен бірлесіп жазды. Бастапқыда Консидин кездескен нақты оқиғаға негізделген, батыр әлеуметтік жұмыскер туралы қара комедия жасау жоспарланған, бірақ Медоуз жас кезінде қайтыс болған мүмкіндігі шектеулі досын еске алғанда оқиғаның сипаты өзгерді. Осы өмірдегі жағдайлар мен кездескен адамдардан, сондай-ақ эксплуатациялық фильмдерден шабыт алып, Медоуз бен Консидин бастапқыда "Жұмырқабас" деп аталған сюжеттік сызбаны жасады. Нақты сценарий болған жоқ, көптеген сахналар мен диалогтар қара жоба түрінде болды. Сондықтан көптеген диалогтар мен эпизодтар түсірілім алаңында импровизацияланды. Тоби Кеббелл актердің Антони рөлінен бас тартуына байланысты, рөлге шақырылды, себебі ол оқу қиындықтарын шынайы бейнелеуге алаңдады. Рөл аға ініден кіші ініге өзгертілді. Бұрынғы боксшы Гэри Стреч те Ұлыбританияда фильм түсіруге қызығушылық білдірген соң, жұмысқа алынды. "Dead Man's Shoes" екі актердің де кинодағы дебюті болды. Бұл Джо Хартлидің алғашқы толық метражды фильмі болды. Эмили Астон бұрын теледидарда ойнаған, бірақ "Dead Man's Shoes" оның толық метражды фильмдегі тұңғыш рөлі болды. Төмен бюджетті фильм болуына байланысты, сценарийге көптеген өзгерістер түсірілім барысында енгізілді. Нейл Беллдің кейіпкері алдымен өлтірілуі керек еді, бірақ ол түсірілім алаңында жақсы жұмыс істегендіктен, басқа кейіпкердің өлімі туралы шешім қабылданды және сахна бір түндік жұмыспен қайта жазылды. Ричард пен топ арасындағы қақтығыс та Ричардтың Сонниге қауіп төндіретін көрінісіне ауыстырылды. Фильм түсірілімі 2003 жылдың мамыр айында Дербиширдегі Матлок қаласы мен айналасында өтті, ал сол жылдың қазан айында қосымша түсірілімдер жасалды. Ричард пен Энтони тұратын шаруашылық Бонсаллда орналасқан. Дарли Дейл, Тансли және Рибер маңызды орындар болып табылады. Фильмнің соңғы сахнасы Рибер қамалында түсірілді. Фильмнің түсірілімі үш аптаға созылды. Төмен бюджет болғандықтан, барлық түсірілім тобы мен актерлер бір шағын автобуста тасымалданды. Фильмде пайдаланылған Citroën 2CV машинасы Шейн Медоустың ұқсас машинасы бар танысынан шабыт алды. 2CV машинасы әлі де сақтаулы және жақында Citroën тақырыбындағы автокөлік көрмесінде көрінді, бірақ қайта боялған. 2CV сонымен қатар "Shameless" қара комедиялық сериалында да пайда болды.

Музыка

Фильмде Aphex Twin-нің, соның ішінде музыкасы ойнайды. Гавин Кларк пен Ник Хеминг, Шейн Медоустың үнемі жұмыс істейтін серіктестері саундтрекке үлес қосты. Warp Records-тағы басқа авторлардың бірнеше әні фильмнің саундтрегінде қолданылған.

Графикалық роман

Фильмнің шығуына байланысты, Ажан Саркар бейімдеп, суреттеген, сценарий негізінде жасалған шектеулі таралымды графикалық роман жарық көрді. Бұл кітап Warp компаниясының алғашқы басылым туындысы болды. Саркар бұл фильмнің, сондай-ақ "Менің қателіктерімнің" түсірілімдеріне де жұмыс істеген және адаптацияны жасау үшін осы жұмысын негіз ретінде пайдаланды, фильмде көрінгеннен гөрі кейбір сахналар мен идеяларды кеңейтіп берді. Кітап Warp Films компаниясының он жылдығына арналған қайта басылым ретінде жарық көрді.

Қабылдау

The Observer журналында Филип Френч фильмді "өте шебер, тамаша монтаждалған кинотуынды" деп атады. The Daily Telegraph газеті фильмнің "әлсіз жүректілерге арналмағанын" жазды. АҚШ-та көрсетілгеннен кейін The New York Times газеті фильмнің "стилі бар екенін және оқиға сенімді айтылғанын" мәлімдеді, бірақ қалған бөлігі жай ғана екенін атап өтті. 2006 жылдың қазан айында Австралияда көрсетілген кезде фильм "өте моральдық" және "қоздырғыш" деп сипатталды. Empire журналының 2006 жылғы наурыз айындағы "Барлық уақыттың 201 ең ұлы фильмі" санында фильм 180-ші орынды иеленді. Сондай-ақ, ол журналдың 2008 жылғы барлық уақыттың 500 ең ұлы фильмінің тізімінде 462-орында, ал 2011 жылғы қазан айында "Ең жақсы 100 британдық фильм" тізімінде 27-орында болды. 2012 жылдың қазан айында 200-ші санына арналған мерекелік шарада Total Film журналы оны журнал тарихындағы он екінші ең жақсы фильм деп атады. Time Out журналының 100 ең жақсы британдық фильмінің тізімінде фильм 92-орында тұрды. Пэдди Консидин 2005 жылғы Empire Awards сыйлығында "Ең жақсы британдық актер" атағын жеңіп алды, бұл ретте "Shaun of the Dead" фильміндегі Саймон Пегг пен "Layer Cake" фильміндегі Дэниел Крейгті де басып өтті. "Dead Man's Shoes" сегіз British Independent Film Awards сыйлығына ие болды. Тоби Кеббелл "Ең жаңа актер" номинациясына, ал Гэри Стретч "Ең жақсы қосалқы актер" номинациясына ұсынылды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 48 рецензия негізінде 60% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 6.1/10 құрайды. Сайттың сын тұжырымы: "Тар, зорлық-зомбылық пен кек алуды бейнелейтін бұл фильмнің әсері күшті болмаса да, тартымды операторлық жұмысының арқасында көрерменді қызықтырады". Metacritic сайтында фильм 14 сыншының бағасы бойынша 100-ден 52 ұпай жинады, бұл "аралас немесе орташа пікірлер" екенін көрсетеді.

Тірі рекорды

2012 жылдың 17 қарашасында Warp Films компаниясының 10 жылдығына арналған мерекелік шаралар (WarpFilms10) аясында «Dead Man's Shoes» фильміне жаңа музыка тікелей орындалды. Музыканы Gavin Clark, Joel Cadbury, Jah Wobble және тағы басқа музыканттар орындады. Фильмнің танымалдылығы 2013 жылдың 29 наурызында Лондонда, BFI Southbank орталығындағы BFI Sonic Cinema-да өткен Warp Films маусымының бөлігі ретінде қосымша шара өткізуге мүмкіндік берді. Орындаушылар қатарында Gavin Clark (Clayhill, UNKLE), Joel Cadbury (UNKLE, South), Ali Friend (Clayhill), Ted Barnes (Clayhill), Jeff Wootton, Daisy Palmer (Goldfrapp) және Helen Boulding болды. Барлық қойылымдарда Paddy Considine арнайы кіріспе сөз сөйледі.