Кіріспе

Лаугарн қамалы (Castell Talacharn) – Уэльстің Кармартеншир графтығындағы Лаугарн қаласында орналасқан. Таф өзенінің құйылысында орналасқан бұл қамал 1116 жылы салынған. Ол нормандық бекініс ретінде қайта жаңартылған. Содан бері көптеген өзгерістер енгізілді, оның ішінде 16 ғасырда Тюдор стиліндегі нығайтылған сарайға айналды. Ағылшыл азамат соғысы кезінде ол екі рет қолы ауысты, және 1644 жылы Парламент әскерлерімен басып алынды.

Тарих

Бастапқы қамал 1116 жылы Роберт Кортеменнің қамалы ретінде салынды, ол оны уэльстік Бледдин ап Кедифорға сеніп тапсырды. 1171–1172 жылдары қамал Англияның Генрих II мен Рис ап Груффудтың кездесу орны болды, онда олар бейбітшілік шартына келісті. 1189 жылы Англияның Генрих II қайтыс болған кезде, қамалмен бірге Сент-Клерс және Лланстеффан да Дехьюбарттың Рис ап Груффудының қолға түсті. Сол кезде қамал өртенген болуы мүмкін. 1247 жылы Лаугарн Де Брайан әулетіне берілді. 1257 жылы Гай де Брайан Льюэллин ап Груффудтың қолынан Лаугарн қамалында тұтқынға алынып, қамал қиратылды. 1403 жылы Оуэйн Глиндврдың көтерілісі Лаугарнда тоқтап қалды. Ол тыныштанғандықтан, жаудың шабуылына ұшырап, 700 сарбазын жоғалтты. Кейін жергілікті болжамшы оған осы аймақтан кетуге немесе тұтқынға түсуі мүмкін екенін ескерткенде, ол шегінді. Осыдан кейін көтеріліс ағылшын әскерлерінің көптігіне байланысты әлсіреп, 1415 жылға қарай Оуэйн Глиндвр жоғалып, аңызға айналды. 1584 жылы Елизавета I Лаугарнды сэр Джон Перроттке (Генрих VIII-нің заңсыз ұлы деген қауесет бар) сыйлады, ол қамалды бекіністен Тюдор сарайына айналдыруға жауапты болды. Қамалды одан әрі пайдалануға болмас үшін бұзып жіберді. Шамамен 1730 жылы қамалдың жанына жаңа Қамал үйі салынды, ал қамал романтикалық қираған күйде қалды. 19 ғасырдың басында сыртқы аула ресми бақтар ретінде жоспарланды. Жазушы Ричард Хьюз 1930 және 1940 жылдары Қамал үйін жалға алып, өзенге қарап тұрған бақтағы беседкада жұмыс істеп, "Қауіп-қатерде" (1938) романын жазды.

Сәулет

Қазіргі кездегі қамалдың қираған жерлері – ғимараттың жер қамалынан Тюдорлар сарайына дамуының нәтижесінде пайда болған көптеген өзгерістердің көрінісі. Алғашқы жер жұмыстарының немесе бірінші тас залының іздері аз, олар XII ғасырда бұзылып, алынып тасталған болуы мүмкін. Екі берік дөңгелек мұнаралар XIII ғасырдың соңында қайта салынған. Осы кезеңнен сақталған кейбір қабырға бөліктері де бар. Солтүстік-батыс мұнарасы қорғаныс және күзет қызметін атқарды, оның оңтүстігіндегі қабырға арқылы кіреберіс қақпасын бақылады. Бұл мұнараның шатыры күмбезді, ал екінші, үш қабатты мұнара ішінара құлаған. Екі қосымша қабат және дөңгелек баспалдақтар XIII ғасырдың соңында салынған болуы мүмкін, сонымен қатар осы уақытта қабырғаның оңтүстігіне жаңа зал салынды. Ағаш қоршаулары бар сыртқы аула да осы кезеңде салынған болуы мүмкін. XIII ғасырдың соңында жасалған жұмыстардың ішінде – ішкі ауланың оңтүстік-батыс бұрышындағы қосымша дөңгелек мұнара және жаңа, күшті қақпа үйі, ал сыртқы ауланың қорғанысы таспен қайта жаңартылды. XIV ғасырдың ортасында ішкі ауланың оңтүстік-батыс бұрышындағы қабырғаның биіктігі арттырылды, сондай-ақ дөңгелек мұнара мен ішкі қақпа үйі де биікке көтерілді. Бұл өзгерістер ерекше көзге түседі, себебі ғимараттың қалған бөлігінде қолданылған қызыл құмтасқа қарағанда түсі жағынан едәуір өзгеше жасыл тас пайдаланылды. XVI ғасырда қамал жайлы тұрғын үй блогымен және қабырғаларға декоративтік тіректер қосылған, кеңдігі зор Тюдор сарайына айналдырылды. Парк Вельстегі ерекше тарихи маңызы бар парктік және бағбандық ескерткіштердің Cadw/ICOMOS тізілімінде II дәрежеде тіркелген. Қамал Cadw қамқорлығында, көктемнен күзге дейін жұртшылыққа ашық. Автотұрақ жақын жерде орналасқан, мүгедектерге арналған кіруге қолайлы жағдайлар жасалған.