Кіріспе

Джордж Банкрофт (3 қазан 1800 – 17 қаңтар 1891) – американдық тарихшы, мемлекет қайраткері және демократ саясаткер, орта білім беруді Массачусетс штатында да, жалпы ұлттық және халықаралық деңгейде де дамытуға үлкен үлес қосты. АҚШ Әскери-теңіз күштері министрі қызметін атқарган кезінде Аннаполисте АҚШ Әскери-теңіз академиясын құрды. Ол Еуропадағы жоғары деңгейдегі американдық дипломат болды және Ұлыбритания мен Германияға дипломатиялық миссияларды жетекшілік етті. Оның ең белгілі жазбаларының бірі – «Америка құрлығының ашылуынан бастап Америка Құрама Штаттарының тарихы» атты монументалды еңбектер жинағы.

Ерте өмір және білім

Банкрофт 1800 жылдың 3 қазанында Массачусетс штатының Вустер қаласында дүниеге келді. Оның әулеті 1632 жылдан бері Массачусетс шығанағында өмір сүрген. Джорджтың әкесі Аарон Банкрофт Революциялық соғыстағы батыр, көрнекті унитариандық пастор және Джордж Вашингтонның танымал өмірбаян авторы ретінде белгілі болды.

Білім

Банкрофт өзінің білімін Филлипс Эксетер академиясында бастады. Ол он үш жасында Гарвард колледжіне түсіп, 1817 жылы бітірді. Гарвардтан кейін Банкрофттің әкесі оны Германияға оқуға жіберді, онда Геттинген және Берлин университеттерінде оқыды. Геттингенде ол Арнольд Герман Людвиг Хереннің басшылығымен Платонды, Херен мен Готлиб Якоб Планктан тарихты, Альберт Эйххорннан тілдерді және кітапты түсіндіруді, Иоганн Фридрих Блюменбахтан табиғаттануды, Георг Фридрих Бенекеден неміс әдебиетін, Артауд пен Бунсеннен француз және итальян әдебиетін, ал Георг Людольф Диссеннен классиканы оқыды. 1820 жылы Геттинген университетінен докторлық ғылымын қорғады. Банкрофт өзінің білімін Еуропалық саяхатпен толықтырды, осы саяхат барысында ол Еуропаның әдебиет, ғылым және өнер саласындағы барлық белгілі тұлғаларын іздеп тапты, олардың ішінде Иоганн Вольфганг фон Гёте, Вильгельм фон Гумбольдт, Фридрих Даниэль Эрнст Шлейермахер, Георг Вильгельм Фридрих Гегель, Лорд Байрон, Бартольд Георг Нибур, Кристиан Чарльз Джозиас Бунсен, Фридрих Карл фон Савиньи, Варнхаген фон Энсе, Виктор Кузен, Бенжамин Констант және Алессандро Манцони болды.

Ерте мансап

1822 жылы Банкрофт АҚШ-қа оралды. Ол елге оралғаннан кейін көп ұзамай әкесінің өтінішімен бірнеше уағыз айтты, бірақ оның әдебиетке деген құштарлығы одан да зор болды. Оның алғашқы лауазымы Гарвардта грек тілінен сабақ беруші болып жұмыс істеу болды. Банкрофт сол кездегі Гарвардтың шектеулі оқу жоспарына және классикалық білім берудің қатаң әдісіне наразы болды. Сонымен қатар, оның жалынды романтизмге бейімділігі Жаңа Англияның жоғары қоғамында оны қысымға ұшыратты, ал Джексон демократиясына деген саяси көзқарастары Бостон элитасының көпшілігімен келіспеушілік тудырды.

Раунд Хилл мектебі

1823 жылы ол өзінің алғашқы еңбегін – өлеңдер жинағын, аудармаларын және түпнұсқа шығармаларын жариялады, бірақ ол оған атақ әкелмеді. Банкрофт Кембриджді тастап, Джозеф Когсвеллмен бірге Массачусетс штатының Нортгемптон қаласында Раунд Хилл мектебін ашты. Раунд Хиллде жұмыс істеген кезінде Банкрофт «North American Review» және «American Quarterly» журналдарына жиі мақала жазды. Ол сондай-ақ Арнольд Герман Людвиг Хереннің «Ежелгі Грекия саясаты» еңбегін аударды. 1836 жылы ол барлық халықтың күшімен мемлекет құруды және жалпыға бірдей сайлау құқығын қолдайтын сөз сөйледі.

Мемлекеттік саясат

1830 жылы ол жұмысшы партиясының қолдауымен, өзі білмейтін жағдайда Нортгемптоннан Массачусетс штатының сенатына сайланды, бірақ тағайындалған орнына отырудан бас тартты. Келесі жылы ол сенаторлыққа қайта кандидат болудан бас тартты, сайлауда жеңіске қанағаттанғанына сенімді болғанымен.

Тарихшы

Банкрофт Германияның жетекші университеттерінде білім алған, көрнекті ғалым еді. Оның ең басты еңбегі – «Америка Құрама Штаттарының тарихы, Америка құрлығының ашылуынан бастап» шығармасы, онда жаңа мемлекет 1789 жылға дейін терең зерттелген. Оның «Америка Құрама Штаттарының тарихы» 1834 жылы жарық көре бастады және ол оны көптеген басылымдарда үздіксіз қайта жөндеп, толықтырып отырды. Ол Американың отарлық дәуірінің ең толық тарихының бірі болып саналады.

Тақырыптар

Банкрофт – романтик болғандықтан, ұлттық және республикалық құндылықтарды ерекше атап көрсетті. Банкрофт американдық құндылықтардың қалыптасуын түсіндіру үшін төрт қайта-қайта келетін тақырыпты пайдаланды: құдайдың қамқорлығы, прогресс, отансүйгіштік және жалпыхалықтық демократия. "Құдайдың қамқорлығы" дегені – тағдыр адамның еркінен гөрі Құдайға көбірек байланысты дегенді білдіреді. "Прогресс" идеясы үздіксіз реформалар арқылы жақсы қоғам құру мүмкін екенін көрсетеді. Отансүйгіштікке лайық болды, себебі Американың кеңеюі әлемге көбірек еркіндік пен бостандық әкелер еді. "Жалпыхалықтық демократия" дегені – ұлттық мемлекет драманың орталық бөлігі екендігі, нақты кейіпкерлер мен жаулар емес екендігі. Ричард Витцтум Банкрофтың тарихнамалары оның Unitarian діни-моральдық көзқарасының прогреске сенуін көрсететінін айтады. Банкрофттың пікірінше, Америка тарихы – Құдайдың адамзат үшін жоспарының біртіндеп ашылуы, діни және саяси бостандықтың дамуы. Джордж М. Фредерикссон Банкрофтың "ұлттық тектің әмбебап теориясы Америка революциясын белгілі бір тарихи дәстүрдің жемісі ғана емес, сонымен қатар бүкіл адамзат үшін бостандыққа сенудің негізіне айналдырды" деп санайды.

Тарихи қабылдау және мұра

Банкрофтың пафосты романтикалық стилі мен ынталы патриотизмі кейінгі ғылыми тарихшылар ұрпақтарының назарынан тыс қалды, олар оның кітаптарын студенттерге оқуға бермеді. 1890 жылдан кейін Империялық мектептің американдық ғалымдары Британ империясына Банкрофтан көбірек жақсылықпен қарады. Эдмунд Морган Банкрофтың тарихын либерал саясаткер сэр Джордж Тревелянның тарихымен салыстырады, себебі екеуі де революцияны саяси философияны билікті сақтау және бекіту құралы ретінде қарапайым шақыру деп қарастырмайды. Морган және басқа нео-виг тарихшылары Банкрофтың патриоттарды жеке бас бостандығына деген терең берілгендікке ұйтқы болған деген пікірін қабылдады. Банкрофтан шабыттанған Бернард Бейлин және ХХ ғасырдың ортасындағы тарихшылар тобы «ұлттық өзіндік сана» мен тарихты зерттеу арасындағы қарама-қайшылыққа қарсы шықты. Банкрофтың еңбектерінде «шектеулер» тапқанмен, ХХ ғасырдың ортасындағы «құралдық» тарихшылар Америка революциясының «колониялық бастауларының бейнесін» қайта қарастыруға ниеттенді. 1956 жылға қарай, ғалымдардың бұл тобы «он жетінші ғасырдың соңында жергілікті саясаттың толыққанды аппараты пайда болды» деп алдын ала шешімге келді, ол «бірқатар кезеңдерде» империялық жүйеге бейімделді және әртүрлі «формаларда» 1760 жылдан кейінгі жаңа жағдайлардың қысымымен олардың құлауы революцияны «ауызға алмайтын» етті.

Бостонның коллекционері

1837 жылы Банкрофт президент Мартин Ван Бюреннің Бостон портының кеден басқарушысы лауазымына тағайындалуын қабылдап, белсенді саясатқа қадам басты. Оның кеңсеге тағайындаған екі адамы Орест Браунсон және жазушы Натаниел Хоторн болды. 1844 жылы Банкрофт Массачусетс штатының губернаторына демократтық кандидат болды, бірақ сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол Техасты қоса аннексиялауды "еркіндік шеңберін кеңейту" деп атады және құлдыққа қарсы күресті.

Әскери-теңіз флотының хатшысы

1845 жылы Демократиялық конвенцияда көрсеткен қолдауы үшін Банкрофт Джеймс Полктің кабинетіне Әскери-теңіз министрі болып тағайындалды, 1846 жылға дейін қызмет етті, содан кейін бір ай бойы ол Соғыс министрінің міндетін атқарды. Кабинетте болған қысқа мерзімінде Банкрофт Аннаполисте АҚШ Әскери-теңіз академиясын құрып, білім беру және көшбасшылық дәстүрін қалыптастырды. Ол Калифорнияны басып алуға әкеп соққан теңіз шараларын бұйырды және Соғыс министрі ретінде Закари Тейлорды Техас пен Мексика арасындағы даулы аймаққа жіберді. Бұл Мексика соғысының бастауы болды, нәтижесінде АҚШ оңтүстік-батыстағы аумағын кеңейтті. Банкрофт Теңіз академиясын жобалап, дамытты; ол сұраған барлық қаржыны алды. Конгресс ешқашан теңіз академиясын құруға келіспеген, бірақ Банкрофт Әскери-теңіз министрінің өкілеттіктерін анықтау үшін заңды зерттеді. Ол «мичмандар бұйрық күтетін орын» құруға өкілетті екенін анықтады. Ол сондай-ақ инструкторларды теңізде сабақ беруге бағыттай алатын, ал заң бойынша инструкторлар мичмандардың жағалаудағы тұрақты мекенжайына ілесіп бара алатын. Теңіз қызметіне жылдық бөлінген қаражат шығындарды жабатын, ал Соғыс министрі әскери-теңіз күштеріне қарасты қолданыстан шығарылған әскери бекетті берді. Конгресс жиналғанда, мичмандардың теңізде болмағандарын Аннаполисте орналасқанын білді. Осылайша, олар бос өмір салтынан, қалалық өмірдің қауіптеріннен және жүйелі оқумен айналысып, қорғалды. Конгресс толыққанды жұмыс істеп тұрған мектепті қабылдап, ғимараттарды жөндеуге қаражат бөлді. Банкрофт инструкторлар құрамына жаңа, беделді профессорларды тартты және тәжірибе мен жетістіктеріне, сондай-ақ жасына байланысты жоғарылау жүйесін ұсынды. Ол кезде лайықтылық бойынша бағалау жүйесі толыққанды дамытылмаған немесе қолданылмаған. Банкрофт АҚШ Әскери-теңіз обсерваториясына қосымша қаржы алуда да ықпалды болды.

Ұлыбританияның министрі

Сол сияқты, Банкрофт Орегон шекарасы туралы дауды осыншалықты терең зерттеді де, 1846 жылы британ үкіметімен осы мәселені шешу үшін Лондонға толық өкілетті министр ретінде жіберілді. Ол жерде тарихшы Маколей мен ақын Халламмен бірге тұрды. Вигтердің өкілі Захари Тейлор президент болып сайланғаннан кейін Банкрофттың саяси қызметі тоқтатылды. 1849 жылы Америка Құрама Штаттарына оралған соң ол қоғамдық өмірден шығып, Нью-Йоркке көшіп, тарих жазуға белсенді кірісті.

Жеке өмірге оралу

Жеке азамат ретінде Банкрофт бастапқыда Авраам Линкольннің сайлануына күмәнмен қарады, оны "ақылсыз", "білімі жоқ, өз бағынышында және өзі сияқты білімсіз адамдармен қоршалған" деп сипаттады. Бірақ, 1861 жылы Линкольнмен хаттасуды бастағаннан кейін Банкрофт соғыс уақытындағы президентке деген көзқарасын жұмсартты және құлдықты жою мәселесін қолдау үшін бұл мүмкіндікті пайдаланды. 1864 жылдың сәуір айында Банкрофттің өтініші бойынша президент Авраам Линкольн Геттисбург сөзінің бес қолжазбасының төртіншісін жазды. Банкрофт бұл көшірмені елдің авторларының қолжазбалары жинағына енгізуді жоспарлады, оны Балтимордағы әскер мен теңізшілердің санитарлық жәрмеңкесінде сату арқылы Одақ армиясын күтуге қаражат жинауды көздеді. 1866 жылы Конгресс оны Линкольнге арналған арнайы жобалау сөзді оқуға таңдады.

Пруссия мен Германияның министрі

1867 жылы президент Эндрю Джонсон Банкрофқа Пруссияға АҚШ елшісі лауазымын ұсынды, осылайша ол Германияға қайта оралуға мүмкіндік алды. Банкрофт жеті жыл бойы Берлинде тұрды, оның ішінде Франко-Прус соғысы мен Германияның бірігуі де осы кезеңге келді. 1871 жылы президент Улисс Грант оны Германия империясының елшісі етіп тағайындады. Берлинде қызмет еткен кезінде Банкрофт Пруссиямен және басқа да солтүстік неміс мемлекеттерімен азаматтыққа қабылдау және азаматтық мәселелері бойынша келісімдерді жүргізуге көп уақыт жұмсады; олар оның құрметіне Банкрофт келісімдері деп аталды. Бұл келісімдер елден шығу құқығын халықаралық жағынан алғаш рет мойындады. Осы принцип кейіннен халықаралық құқыққа енгізілді.

Сан-Хуан аралдары аралық төрелік

Оның соңғы ресми жетістіктері – 1872 жылы Сан-Хуан аралдарының мәртебесі жөніндегі төрелікке қатысуы болды, ол 1859 жылғы «Шошқа соғысынан» туындаған еді. АҚШ даулы каналдың Харо бұғазы болуы тиіс деп сақтады, ал Ұлыбритания Росарио бұғазы деп есептеді. Сан-Хуан төрелігінде Банкрофт өте көп қабілеттілік пен шеберлік танытып, істі жеңіп алды, оны Германия императоры Кайзер Вильгельм тағайындаған комиссия (үш белгілі неміс судьясы) шешті. Соңғы шешім 1872 жылғы 21 қазанда жарияланды, ал 26 жыл бойы достық, бірақ шиеленіскен қарым-қатынас сақталғаннан кейін 22 қарашада британдық әскерлер Сан-Хуан аралынан шықты.

Отбасы

Оның алғашқы әйелі Сара Дуайт, Массачусетс штатының Спрингфилд қаласындағы бай отбасынан шыққан; олар 1827 жылы үйленді және екі ұлдары болды. Ол 1837 жылы қайтыс болды. Ол екінші рет екі баласы бар жесір Елизавета Дэвис Блисспен тұрмысқа шықты. Олардың бір қызы дүниеге келді. Өмірінің соңғы жылдары Банкрофт Вашингтонда тұрды, ал жазда Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Роуз-Клиффте демалып жүрді, содан кейін сол жерге Роузклифф сарайы салынды.

Ұйымдар

Банкрофт 1838 жылы Америка антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды, сондай-ақ 1877 жылдан 1880 жылға дейін оның ішкі хат алмасу хатшысы қызметін атқарды. 1841 жылы Банкрофт Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Нью-Йоркте Банкрофт Америка географиялық қоғамын құруға қатысты және үш жылға жуық қоғамның бірінші президенті болды (21 ақпан 1852 – 7 желтоқсан 1854). Банкрофт 1863 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды.

Өлім

Банкрофт 1891 жылы Вашингтон қаласында, Колумбия округінде қайтыс болды. Ол Полк кабинетінің соңғы тірі қалып қойған мүшесі еді.

Негізгі жұмыстар

Банкрофт, Джордж. Америка Құрама Штаттарының тарихы, Америка құрлығының ашылуынан бастап. (Бостон: Литтл, Браун және компания, 8 немесе 10 томдық көптеген басылымдар, 1854–1878). Банкрофт, Джордж; Дайер, Оливер, 1824–1907 жж. (1891) Эри көлінің шайқасының тарихы және әртүрлі еңбектер (Нью-Йорк: Р. Боннердің ұлдары) 292 б. (Америкалық кітапханалар қауымдастығы) онлайн нұсқасы.
Банкрофт, Джордж. Мартин Ван Бюреннің қоғамдық қызметінің соңы. Нью-Йорк: Харпер & Брадерс, 1889 ж. Онлайн нұсқасы.
Банкрофт, Джордж. Америка Құрама Штаттарының Конституциясының қалыптасу тарихы. (Нью-Йорк, Д. Апплтон және Компания, 1882, 1-том) Онлайн нұсқасы.