Чарльз Уильям Элиот: Гарвард университетінің трансформациясы және білім берудегі реформалары

Кіріспе

Америкалық ғалым (1834–1926 жж.)

Чарльз Уильям Элиот (20 наурыз 1834 – 22 тамыз 1926) – 1869 жылдан 1909 жылға дейін Гарвард университетінің президенті болған американдық ғалым. Гарвард президенттері арасында ең ұзақ қызмет еткен адам. Бостон қаласының белгілі Элиот отбасының мүшесі Гарвардты құрметті провинциялық колледжден Американың ең көрнекті ғылыми-зерттеу университетіне айналдырды. Теодор Рузвельт оны "мен қызғанатын дүниедегі жалғыз адам" деп атады.

Ерте өмір және білім

Чарльз Элиот Бостон қаласының бай Элиот отбасының ұрпағы болды. Ол саясаткер Сэмюэл Аткинс Элиоттың ұлы еді. 1858 жылы математика және химия пәнінің ассистент-профессоры болып тағайындалды. Ол жақсы оқытты, өнеркәсіптік металдардағы химиялық қоспалар туралы бірнеше техникалық мақалалар жазды және Гарвардтың Лоренс ғылыми мектебін реформалау жоспарларымен шұғылданды. Бірақ оның басты мақсаты – Румфорд химия профессоры лауазымына ие болу одан қашып шықты. Бұл оның отбасының экономикалық жағдайының нашарлауына байланысты аса ауыр соққы болды – оның әкесі Сэмюэл Аткинс Элиоттың 1857 жылғы экономикалық дағдарыста қаржылық құлдырауы. Элиот "оқытушының жалақысы мен атасы Лайман қалдырған мұрадан басқа ештеңеге үміт ете алмайтынын" түсінуге мәжбүр болды. Румфорд кафедрасы үшін болған қақтығыстан кейін Элиот 1863 жылы Гарвардтан кетіп қалды. Оның достары оның "химияны тастап, отбасын асырау үшін кәсіппен айналысуға мәжбүр болады" деп ойлады. Бірақ оның орнына ол атасының қалдырған үлкен мұрасын және шағын қарыз сомасын пайдаланып, келесі екі жылды Еуропадағы Ескі әлемнің білім беру жүйесін зерттеумен өткізді.

Еуропалық білім беруді зерттеу

Элиоттың еуропалық білім беруді зерттеуге деген көзқарасы ерекше болды. Ол өзінің назарын білім беру мекемелеріне ғана шектемей, ұлттық өмірдің барлық саласында білім берудің рөлін зерттеді. Элиот мектептерге барғанда, оқу бағдарламасынан бастап, физикалық жағдай мен күтім қызметтеріне дейін, оқу орындарының барлық аспектілеріне қызығушылық танытты. Бірақ оның ерекше қызығушылығы білім мен экономикалық өсу арасындағы байланыс болды: Мен мұнда жас жігіттерді ғылыми принциптер мен олардың қолданылуын білуді қажет ететін өнер мен кәсіптерге білім беретін мектептерге ерекше назар аудардым, көптеген француз өндірістеріне шебер жұмысшылар, басқарушылар мен дизайнерлер даярлайтын мектептер, олар дәмділік, шеберлік және арнайы техникалық нұсқаулықты талап етеді. Мұндай мектептер бізге де керек. Мен Франция өз ресурстарын дамыту үшін пайдалы деп тапқан нәрселерді терең білу бір күні менің еліме пайдалы болуыма мүмкіндік береді деп ойлаймын. Қазіргі уақытта Америкаға әртүрлі өндіріс тауарларын импорттаудың артуын көрсететін сандарды оқу мазасыздық тудырады. Әсіресе Массачусетс штатының мүддесі оның негізгі күш-қуаты болып табылатын өндірістерді қолдауға барлық мүмкіндіктерді пайдалану болып табылады. Элиот білім мен кәсіпкерліктің өзара байланыстығын түсінді. Ол өзінің туысы Артур Лайманға жазған хатында университет зертханаларында жасалған жаңалықтардың неміс химия өнеркәсібіне қаншалықты құнды екендігін айтты. Ол сондай-ақ Еуропа университеттері мемлекеттік қолдауға мұқтаж екенін, ал американдық институттар байлардың қаражатына сүйенетінін мойындады. Ол өзінің туған ағасына былай деп жазды: Еуропаның атақты университеттерінің әрқайсысын ханзадалар немесе артықшылықты топтар құрды – әрбір политехникалық мектеп, Франция мен Германияда барғандарымның барлығы, негізінен үкімет тарапынан қолдау алды. Бұл біздің білім беру мәселелерін шешудің жолымыз емес, және біз әлі күнге дейін осындай нәтижелерге жетудің баламалы, бірақ республикалық әдісін таппадық. Менің ұрпағымда Еуропада осындай нәтижелерге қол жеткізген институттардың құрылуын күте алмаймын, және олар құрылғаннан кейін ұлттық өнеркәсіпке он немесе жиырма жыл бойы әсер ете бастамайды. Пуритандар шіркеу үшін даярланған діни қызметкерлерге мұқтаж болды деп ойлады және Гарвард колледжін қолдады – американ халқы қазіргіге қарағанда білікті химиктер, инженерлер, суретшілер, сәулетшілер қажет екеніне көз жеткізгенде, оларды даярлау үшін институттарды құрады. Осы уақыт аралығында еркіндік пен американдық кәсіпкерлік рух бізге көп көмектеседі, бұрынғыдай. Элиот Еуропада болғанда, оған белсенді бизнес әлеміне ену мүмкіндігі тағы да ұсынылды. Америкадағы ең ірі тоқыма фабрикаларының бірі – Меримак Миллз оған басқарушы болуға шақырды. Достарының ынтасы мен сол кездегі 5000 долларлық жалақының (жақсы үймен, жалға алу ақысысыз) тартымдылығына қарамастан, Элиот ұсынысты мұқият ойластырып, қабылдамады. Оның өмірбаясын жазғандардың бірі оның ұйымдастыру және басқаруға деген құштарлығын осы уақытқа дейін сезінгенін болжады. Бұл лауазым оған осы мүмкіндікті бермек. Ол, тіпті, әлсіз болса да, ғылым оны қызықтырса, ол оның заңдары мен жалпылауларын бірінші және соңғы сүйікті болғандықтан емес, ғылымның айқындығы мен дәлдігі ұнамды болғандықтан ғана емес, бірақ ғылым практикалық адамдардың сұрақтарына жауап бергендіктен және білім мен билікті өз ұрпағының еңбектерін орындайтын адамдарға бергендіктен сезінген болуы керек. Еуропадағы екі жылға жуық уақытында ол ғылымды өнеркәсіпке көмектесу әдістері туралы білгендерімен, сондай-ақ білім институттарының ұйымдастырылуы туралы білгендерімен бірдей қызығушылық танытты. Ол өзінің жас еліне не қажет екендігі туралы көп ойланды, ал оның Америка Құрама Штаттарына деген үміті өнеркәсіп пен сауданы, сондай-ақ академиялық іс-әрекет саласын ескеруде болды. Белгілі бір бизнестің бас атқарушы директоры болу шектеулі ықпал ету аясын ғана ұсынды; бірақ өндіріс пен білім саласының қиылысында тұру әлдеқайда көп мүмкіндіктер берді.

Eliot's approach to investigating European education was unusual. He did not confine his attention to educational institutions, but explored the role of education in every aspect of national life. When Eliot visited schools, he took an interest in every aspect of institutional operation, from curriculum and methods of instruction through physical arrangements and custodial services. But his particular concern was with the relation between education and economic growth:

I have given special attention to the schools here provided for the education of young men for those arts and trades which require some knowledge of scientific principles and their applications, the schools which turn out master workmen, superintendents, and designers for the numerous French industries which demand taste, skill, and special technical instruction. Such schools we need at home. I can't but think that a thorough knowledge of what France has found useful for the development of her resources, may someday enable me to be of use to my country. At this moment, it is humiliating to read the figures which exhibit the increasing importations of all sorts of manufactured goods into America. Especially will it be the interest of Massachusetts to foster by every mean in her power the manufactures which are her main strength. Eliot understood the interdependence of education and enterprise. In a letter to his cousin Arthur T. Lyman, he discussed the value to the German chemical industry of discoveries made in university laboratories. He also recognized that, while European universities depended on government for support, American institutions would have to draw on the resources of the wealthy. He wrote to his cousin:

Every one of the famous universities of Europe was founded by Princes or privileged classes—every Polytechnic School, which I have visited in France or Germany, has been supported in the main by Government. Now this is not our way of managing these matters of education, and we have not yet found any equivalent, but republican, method of producing the like results. In our generation I hardly expect to see the institutions founded which have produced such results in Europe, and after they are established they do not begin to tell upon the national industries for ten or twenty years. The Puritans thought they must have trained ministers for the Church and they supported Harvard College—when the American people are convinced that they require more competent chemists, engineers, artists, architects, than they now have, they will somehow establish the institutions to train them. In the meantime, freedom and the American spirit of enterprise will do much for us, as in the past

While Eliot was in Europe, he was again presented with the opportunity to enter the world of active business. The Merrimack Mills, one of the largest textile mills in the United States, tendered him an invitation to become its superintendent. In spite of the urgings of his friends and the attractiveness of what for the time was the enormous salary of $5000 (plus a good house, rent free), Eliot, after giving considerable thought to the offer, turned it down. One of his biographers speculated that he surely realized by this time that he had a strong taste for organizing and administration. This post would have given it scope. He must have felt, even if dimly, that if science interested him, it was not because he was first and last a lover of her laws and generalizations, not only because the clarity and precision of science was congenial, but because science answered the questions of practical men and conferred knowledge and power upon those who would perform the labors of their generation. During nearly two years in Europe he had found himself as much fascinated by what he could learn concerning the methods by which science could be made to help industry as by what he discovered about the organization of institutions of learning. He was thinking much about what his own young country needed, and his hopes for the United States took account of industry and commerce as well as the field of academic endeavor. To be the chief executive officer of a particular business offered only a limited range of influence; but to stand at the intersection of the realm of production and the realm of knowledge offered considerably more.

MIT-ті сатып алуға әрекет

Гарвардтың жетекшісі ретінде ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Элиот өзінің бұрынғы жұмыс берушісі, жаңадан құрылған Массачусетс технология институтын (MIT) қосып алуға бірнеше рет тырысты. Ол президенттік лауазымнан кеткен соң да бұл әрекеттері жалғасты. 1916 жылы MIT Чарльз өзенінен өтіп, Бостонның тығыз Бэк-Бей ауданынан Кембридждің оңтүстік жағалауындағы кеңейтілген ғимараттарға көшті, бірақ Гарвардпен бірігу қаупі әлі де болды, ол "Институт Кембридждегі жаңа әсем ғимараттарына көшкен кезде" басталуға тиіс еді. Алайда, 1917 жылы Массачусетс Жоғарғы Соты бірігу жоспарларын күшін жойған шешім шығарды, соның нәтижесінде MIT тәуелсіз қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. Өмірі бойы Элиот MIT-ті Гарвардқа қосып алуға кем дегенде бес рет сәтсіз тырысты.

Жеке өмір

1858 жылғы 27 қазанда Элиот Бостон қаласындағы Кингс-Чапелде Салем штатының Эллен Дерби Пибодиге (1836–1869) үйленді. Эллен Эфраим Пибодидің (1807–1856) және Мэри Джейн Дербидің (1807–1892) қызы, Элиас Хаскет Дербидің (1739–1799) шөбересі және архитектор Роберт Суэйн Пибодидің әпкесі болды. Олардың төрт ұлы болды, олардың бірі – Чарльз Элиот (1 қараша 1859 – 25 наурыз 1897) Бостон қаласының қоғамдық саябақ жүйесіне жауапты маңызды ландшафт архитекторы атанды. Ол Мэри Йель Питкинге үйленді, ол Rev. Сайрус Йельдің немересі, Йель университетінің Йель отбасының мүшесі еді. Тағы бір ұлы, Сэмюэл Аткинс Элиот II (24 тамыз 1862 – 15 қазан 1950) Американың унитариандық қауымдастығының президенті (1900–1927) қызметін ең ұзақ атқарған және осы ұйымға атқарушы билік алғаш рет берілген президент болды. Нобель сыйлығының лауреаты, ақын Т. С. Элиот оның туысы болды және 1906 жылдан 1909 жылға дейін Гарвардта оқыды, әдеттегі төрт жылдың орнына үш жылдың ішінде таңдамалы бакалавриат курстарын аяқтады, бұл Чарльз президенттік қызметінің соңғы үш жылына сәйкес келді. Элен Дерби Пибоди 33 жасында туберкулезден қайтыс болғаннан кейін, Элиот 1877 жылы екінші рет Грейс Меллен Хопкинсонға (1846–1924) үйленді. Бұл екінші некеде бала болған жоқ. Грейс Чарльздың ұлы Сэмюэл Аткинс Элиот II-нің әйелі Фрэнсис Стоун Хопкинсонның жақын туысы еді. Элиот 1909 жылы зейнеткерлікке шықты, ол 40 жыл президент болып қызмет етті, бұл университет тарихындағы ең ұзақ мерзім еді, және Гарвардтың бірінші президенті атанды. Ол тағы 17 жыл өмір сүріп, 1926 жылы Мэн штатының Солтүстік-Шығыс гаванінде қайтыс болды және Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратында жерленді.

Мұра

Элиот басшылығымен Гарвард бүкіл әлемге танымал университет болды, Американың түкпір-түкпірінен студенттерді стандартталған қабылдау емтихандары арқылы қабылдады және ел ішінде және шетелде танымал ғалымдарды жұмысқа алды. Элиот университет факультетін мектептер мен кафедраларға қайта ұйымдастырып, оқуларды лекциялар мен семинарлармен алмастырды. Оның қырық жылдық президенттік кезінде университет өзінің нысандарын кеңейтті, зертханалар, кітапханалар, сыныптар және спорттық ғимараттар қарапайым отаршылдық құрылымдарды алмастырды. Элиот ұлттың өсіп келе жатқан плутократиясы ішінен ірі донорлардың қолдауына ие болды, бұл оны әлемдегі ең бай жеке университетке айналдырды. Элиоттың басшылығы Гарвардты Американың басқа мектептері үшін тек үлгі ғана емес, сонымен қатар орта білім беру реформасының басты тұлғасы етті. Оның президенттігі кезінде құрылған элиталық мектеп-интернаттар да, мемлекеттік жоғары мектептер де өздерінің оқу бағдарламаларын Гарвардтың талапты стандарттарына сай етіп қалыптастырды. Элиот колледжге түсу емтиханы кеңесінің құрылтайшы мүшесі ретінде стандартталған қабылдау емтихандарын құруда басты рөл атқарды. Елдің ең бай және танымал университетінің басшысы ретінде Элиот міндетті түрде белгілі тұлға болды, оның пікірлері салық саясатынан бастап (ол қайырымдылық салықтан босатудың алғашқы жүйесін ұсынды) жалпы жұртшылықтың зияткерлік әл-ауқатына дейін көптеген мәселелерге қатысты болды. Президент Элиот Гарвард классикасын редакциялады, олар бірге оның бес аяқты сөресі ретінде белгілі және сол кезде ақпараттандырылған сөздің негізін ұсынуға арналған, "жастық шақтағы либералды білімнің жақсы орны, оларды құлшыныспен оқитын кез келген адамға, тіпті егер ол күнде он бес минут оқыса да". Элиот американ империализміне айқын қарсы болды. Гарвардтың президенті болған кезінде ол әйелдерге ерлер сияқты білім алу мүмкіндігі берілуін талап еткен. Осы талаптарға жауап ретінде ол "әлем әйел жынысының табиғи ақыл-ой қабілеттері туралы ештеңе білмейтінін" айтты. Элиоттың қарсылығына қарамастан, әйелдер Гарвард қосымшасы арқылы білім алуды таба алды, онда олар Гарвард факультетінен нұсқау ала алды. Он жыл ішінде бұл бағдарлама 200 студентке дейін өсті және нәтижесінде Рэдклифф колледжі құрылды. Колледждің құрылуынан кейін Элиот, бұл туралы ескерту жасап, Рэдклиффке қатысатын әйелдердің дипломдарына қол қойды, бұл студенттер алған дипломдар Гарвард студенттері алғандарға барлық жағынан тең екенін растады. Ол әлі де білім беруде жыныстарды бөлу керек деп айтты. Элиот Гарвардтың президенті болған кезде, африкалық американдықтардың білім алуына қатысты көптеген жаңалықтар болды. Ричард Теодор Гриннер Гарвардты бітірген алғашқы афроамерикан болды. W. E. B. Ду Бойс Гарвардтың әлеуметтану кафедрасынан және жалпы Гарвардтан докторлық дәреже алған алғашқы африкалық америкалық болды. Сонымен қатар, президент болған кезінде Элиот Гарвардтың алғашқы афроамерикалық профессорлық-оқытушылық құрамының мүшесі Джордж Ф. Грантты жұмысқа алды. Алайда, осы өзгерістерге қарамастан, Элиот нәсілдік сегрегацияға, нәсіл араласқанға қарсы және евгеникаға сенуін жалғастырды. Сонымен қатар, Элиот кәсіподақтарға түбегейлі қарсылық білдіріп, Гарвард студенттерінің көбі ереуілге қарсылық білдірген кампус климатын дамытты; оны кейбіреулер "елдегі ең үлкен кәсіподақ жек көрушісі" деп атады. Чарльз Элиот білім беру реформасы үшін ғана емес, прогрессивті қозғалыстың көптеген мақсаттары үшін күрескен, оның ең көрнекті өкілі Теодор Рузвельт (1880 ж. түлегі) және ең шешен сөйлеушісі Герберт Кроли (1889 ж. түлегі) болды. Элиот филантропиямен де айналысты. 1908 жылы ол Жалпы білім беру кеңесіне кірді, 1913 жылы Халықаралық денсаулық сақтау кеңесіне қызмет етті және 1914 жылдан 1917 жылға дейін Рокфеллер қорының сенімді өкілі болды. Үкімет зерттеулер институтын (Брукингс институты) құруға көмектесті және сенімгер ретінде қызмет етті. 1910 жылдан 1919 жылға дейін Халықаралық бейбітшілік үшін Карнеги қорының құрылтайшы сенімгері ретінде қызмет етті. 1870 жылы Бостон көркемсурет мұражайының құрылтайшысы және сенімгері болды. 1908-1925 жылдары ол Музейдің Білім беру жөніндегі арнайы консультативтік комитетінің төрағасы болды. 1913 жылдан қайтыс болғанға дейін Ұлттық психикалық гигиена комитетінің вице-президенті болды. Америка әлеуметтік гигиена қауымдастығының бірінші президенті болып сайлануды қабылдады. 1902 жылы Ұлттық мемлекеттік қызмет реформасы лигасының вице-президенті, ал 1908 жылы лиганың президенті болды. Президент Элиоттың 90 жылдығын тойлауға байланысты әлемнің түкпір-түкпірінен құттықтаулар келіп түсті, оның ішінде екі американ президентінен де. Вудро Вильсон оның туралы былай деді: "Ешбір адам елдің білім беру жүйесіне Президент Элиот сияқты үлкен әсер еткен жоқ", ал Теодор Рузвельт: "Ол мен қызғанатын әлемдегі жалғыз адам", - деді. Оның білім беру, дін, демократия, еңбек, әйелдер және американдық идеалдары туралы жазбаларынан үзінділер де бар. Гарвардтың бұрынғы президенті, экономика профессоры және Қаржы министрінің хатшысы Лоуренс Саммерс қазір Гарвард университетінде Чарльз У. Элиот зейнеткер профессоры лауазымын иеленеді.

Under Eliot, Harvard became a worldwide university, accepting its students around America using standardized entrance examinations and hiring well known scholars from home and abroad. Eliot was an administrative reformer, reorganizing the university's faculty into schools and departments and replacing recitations with lectures and seminars. During his forty year presidency, the university vastly expanded its facilities, with laboratories, libraries, classrooms, and athletic facilities replacing simple colonial structures. Eliot attracted the support of major donors from among the nation's growing plutocracy, making it the wealthiest private university in the world. Eliot's leadership made Harvard not only the pace setter for other American schools, but a major figure in the reform of secondary school education. Both the elite boarding schools, most of them founded during his presidency, and the public high schools shaped their curricula to meet Harvard's demanding standards. Eliot was a key figure in the creation of standardized admissions examinations, as a founding member of the College Entrance Examination Board. As leader of the nation's wealthiest and best known university, Eliot was necessarily a celebrated figure whose opinions were sought on a wide variety of matters, from tax policy (he offered the first coherent rationale for the charitable tax exemption) to the intellectual welfare of the general public. President Eliot edited the Harvard Classics, which together are colloquially known as his Five Foot Shelf and which were intended at the time to suggest a foundation for informed discourse, "A good substitute for a liberal education in youth to anyone who would read them with devotion, even if he could spare but fifteen minutes a day for reading." Eliot was an articulate opponent of American imperialism. During his tenure as Harvard's president he denied women's demands to be allowed the same educational opportunities as men. In response to these demands he was quoted as saying "the world “(knows) next to nothing about the natural mental capacities of the female sex.”" Regardless of Eliot's opposition, women were able to find educational instruction through the Harvard Annex where they could receive instruction from Harvard faculty. Within a decade this program grew to 200 female students, and resulted in the creation of Radcliffe College. In the aftermath of the formation of the college, Eliot, with reservations, countersigned the degrees of women who attend Radcliffe certifying the degrees received by these students are equivalent in everyway to those received by students at Harvard. He still maintained that there must be a separation of the sexes when it came to education. While Eliot was president of Harvard many firsts happened when it came to the education of African Americans. Richard Theodore Greener was the first African American to graduate from Harvard. W. E. B. Du Bois was the first African American to earn a PhD from Harvard's Sociology Department, and from Harvard overall. Also, during his presidency, Eliot saw the hiring of Harvard's first African American faculty member George F. Grant. Yet, despite these changes Eliot continued to believe in racial segregation, anti miscegenation, and eugenics. At the same time, Eliot was radically opposed to labor unions, fostering a campus climate where many Harvard students served as strikebreakers; he was called by some "the greatest labor union hater in the country." Charles Eliot was a fearless crusader not only for educational reform, but for many of the goals of the progressive movement—whose most prominent figurehead was Theodore Roosevelt (Class of 1880) and most eloquent spokesman was Herbert Croly (Class of 1889). Eliot was also involved in philanthropy. In 1908 he joined the General Education Board, in 1913 served on the International Health Board, and served as a trustee of the Rockefeller Foundation from 1914 to 1917. Helped found the Institute for Government Research (Brookings Institution) and serving as trustee. Acted as a founding trustee of the Carnegie Endowment for International Peace from its beginning in 1910 until 1919. Was an incorporator of the Boston Museum of Fine Arts in 1870, and a trustee. Between 1908 and 1925 he served as the chairman of the Museum's Special Advisory Committee on Education. Served as vice president for the National Committee for Mental Hygiene from 1913 till his death. Accepted election to be the first president of the American Social Hygiene Association. In 1902 became vice president of the National Civil Service Reform League, and in 1908 president of the league. In celebration of President Eliot's 90 birthday, congratulations came in across the world and notably from two American Presidents. Woodrow Wilson said of him, “No man has ever made a deeper impression of the educational system of a country than President Eliot has upon the educational system of America,” while Theodore Roosevelt exclaimed, “He is the only man in the world I envy.” including excerpts from his writings on education, religion, democracy, labor, woman, and Americanism. Former Harvard President, Economics Professor, and Secretary of Treasury Lawrence Summers now holds the Charles W. Eliot Emeritus University Professor position at Harvard University.

Ескерткіштер мен мемориалдар

Элиот үйі, колледждегі жеті бастапқы студенттік жатақхананың бірі, Элиоттың құрметіне аталған және 1931 жылы ашылған. Оның құрметіне Калифорния штатының Алтадена қаласындағы Чарльз У. Элиот орта мектебі, Оклахома штатының Тулса қаласындағы Элиот бастауыш мектебі, Вашингтон қаласындағы Чарльз Уильям Элиот орта мектебі (қазіргі Элиот Хайн орта мектебі) аталды. 1940 жылы АҚШ пошта қызметі Элиоттың құрметіне «Атақты американдықтар» сериясының бір бөлігі ретінде марка шығарды. (5202) Шарлезелиот астероиді оның құрметіне аталған. Элиот тауы Мейн штатының Маунт-Дезерт аралында жазды өткізген және Акадия ұлттық паркін құруға үлкен үлес қосып, өмір бойы академиялық қызметпен айналысқан ғалымның құрметіне аталған.