Кіріспе

Америкалық актер (1885–1949)

Уоллес Фицджеральд Бири (1 сәуір 1885 – 15 сәуір 1949) – американдық кино және сахна актері. Ол «Мина және Билл» (1930) фильмінде Мари Дресслермен бірге Билл рөлімен, «Гранд-отельде» (1932) Бас директор Прейсинг рөлімен, «Асыл аралда» (1934) Лонг Джон Сильвер рөлімен, «Вива Вилла!» (1934) фильмінде Панчо Вилла рөлімен және «Чемпион» (1931) фильміндегі басты рөлімен ең танымал. Ол осы рөлі үшін «Оскар» сыйлығын «Ең үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Бири 36 жылдық мансабында 250-ге жуық фильмде ойнаған. 1932 жылы Metro Goldwyn Mayer компаниясымен жасалған келісім бойынша, оған студиядағы кез келген басқа актерден 1 доллар артық төленеді. Бұл 1930 жылдардың басында Бириді әлемдегі ең көп жалақы алатын киноактер етті. Ол актер Ноа Биридің інісі және актер Ноа Бири кішінің әкесі болды.

Кино индустриясына қосқан үлесі үшін Бири 1960 жылы қайтыс болғаннан кейін Голливудтың Даңқ аллеясына енгізілді.

Ерте өмір

Бири 1885 жылғы 1 сәуірде Миссури штатының Клей округінде, Смитвилл қаласының жанында үш ұлдың ең кішісі болып дүниеге келді. Бери отбасы 1890 жылдары шаруашылықты тастап, жақын орналасқан Канзас-Ситиге (Миссури штаты) көшіп келді, онда оның әкесі полиция қызметінде жұмыс істеді. Төртінші ұлы Чарльз 1880 жылы туған, бірақ дүниеге келгеннен кейін бір күн ғана тірі болды. Әпкесі де болған болуы мүмкін, бірақ туралы мәліметтер шамалы. Бири Канзас-Ситидегі Чейс мектебінде оқыды, сонымен қатар фортепиано сабақтарын да алды, алайда оқуға қызығушылығы аз болды. Ол екі рет үйден қашып кетті, алғашқы рет қысқа уақыттан соң қайтып келді, мектепті тастап, Канзас-Ситидегі теміржол депосында локомотивтерді тазалаушы болып жұмыс істеді.

Комедиялық кино жұлдызы Essanay Studios

1913 жылы ол Чикагоға Essanay студиясында жұмыс істеуге көшті. Оның алғашқы фильмі, шамасы, "Атлетикалық әйелі" (1913) комедиялық қысқаметражды фильм болды. Бери содан кейін 1914 жылдан 1916 жылға дейін бірнеше қысқа комедиялық фильмдерде әйел кейіпкеріне кіріп, Sweedie, швед қызметшісі рөлін ойнады. "Свиди жүзуді үйренуі" (1914) фильмінде Бен Турпин де түсті. "Sweedie Goes to College" (1915) фильмінде Глория Свонсон ойнады, Бери келесі жылы оған үйленді. Бери "The Drums of Jeopardy" (1923) фильмінде түсті және режиссер Фрэнк Ллойдтың "The Sea Hawk" (1924) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады. Ол сондай-ақ Кларенс Браунның "Сигнал мұнарасы" (1925) фильмінде, Вирджиния Валли мен Роклиф Фелоузбен бірге, эпизодтық рөлде ойнады.

Бастысы

Бири Paramount Pictures компаниясымен келісімшартқа қол қойды. Ол Виктор Флемингтің "Қайрат" (1925) фильмінде екінші рөлде ойнады. First National киностудиясында Артур Конан Дойлдың "Жоғалған әлем" (1925) динозаврлар эпосында профессор Челленджердің басты рөлін сомдады. Бұл фильмдегі оның үнсіз ойыны қазіргі заманда ең көп көрсетілетінінің бірі саналады. Бири Paramount-тың "Жұрттың жүгі" (1925) фильмінде Виктор Флеминг үшін басты рөлде ойнады, ал "Түнгі клуб" (1925), Джеймс Круздың "Пони экспрессі" (1925) және Рауль Уолштің "Жолшы" (1925) фильмдерінде көмекші актер болды. Бири Реймонд Хаттонмен бірге "Фронттың артында" (1926) комедиясында ойнады, ал "Вулкан!" (1926) фильмінде жау рөлін сомдады. Ол Джеймс Круздың "Олд Айронсайдс" (1926) фильмінде боцман рөлінде ойнады, ал романтикалық рөлді Чарльз Фаррелл орындады. Бири бейсбол туралы "Кейси ат Батта" (1927) фильмінде басты рөлде ойнады. Ол Хаттонмен "Өрт сөндіруші, баламды құтқарыңыз" (1927) және "Біз қазір ауадамыз" (1927) фильмдерінде қайта жұмыс істеді. Соңғы фильмде Луиза Брукс те ойнады, ол Уильям Веллман режиссерлік еткен "Өмір сұраушылары" (1928) фильмінде Биридің серігі болды, бұл Paramount-тың алғашқы толыққанды дыбысты фильмі болды. Ол Хаттонмен төртінші комедиясын, "Жұбайларды сақтаушылар" (1929) фильмін түсірді, содан кейін жас Дэвид О. Селзник өндірген Веллманнің "Чайнатаун түндері" (1929) фильмінде ойнады. Бұл фильм дыбыссыз түсірілді, кейін актерлер дауыстарын қосты, бұл Биридің керемет дауысымен өте жақсы үйлесті, бірақ бұл техника үнсіз кезеңде тағы бір толық метражды фильмде қолданылмады. Содан кейін Бири Жан Артурдың қатысуымен (24 жылдан кейін ол "Шейн" батырлық фильмінде басты әйел рөлін ойнады) "Құмның баспалдақтары" (1929) фильмінде ойнады, бірақ Paramount оны жұмыстан шығарды.

МГМ

Ирвинг Тальберг Бейриді Metro Goldwyn Mayer (MGM) кинокомпаниясына кейіпкерлік актер ретінде шарт жасады. Бұл еңбектес болуы Берридің Джордж У. Хилл режиссерлік еткен 1930 жылғы "The Big House" түрме фильмінде Лон Чейниге бұрын арналған, бірақ сол жылы қайтыс болған, қатыгез қылмыскер Бутч рөлін ойнағаннан кейін жақсы басталды; Берри "Оскар" сыйлығына "Ең үздік актер" номинациясына ұсынылды. Биридің MGM үшін түсірген екінші фильмі де үлкен сәттілікке ие болды: "Билли Кид" (1930), ол Пэт Гарретт рөлін сомдаған алғашқы кең экранды фильмдердің бірі. Ол Джон Гилбертке "Теңізшіге жол" (1930) және Грейс Мурға "Ханшайымның әдеп-намыс кодексі" (1930) фильмдерінде көмектесті, соңғысында П. Т. Барнум бейнесін сомдады.

Жұлдыздық атақ

Бери басты рөлде жақсы танымал болды. Оны киноның ең көрнекті жұлдыздарының біріне айналдырған фильм – «Мин және Билл» (1930), Мари Дресслермен бірге және Джордж У. Хиллдің режиссерлігімен түсірілген, сенсация тудырған туынды. Бери Хиллмен үшінші фильмді түсірді – «Сырлы алты» (1931), онда Жан Харлоу мен Кларк Гейбл негізгі қосалқы рөлдерде ойнады, бұл гангстерлік фильм болды. Фильм танымал болды, бірақ кассада Кинг Видор режиссерімен Джеки Купермен бірге түсірген «Чемпион» фильмінен озып кетті. Бери үшін жазылған бұл фильм де үлкен сәттілікке ие болды. Бери үздік актер сыйлығы үшін Фредерик Марчпен бөлісті. Марч Бериден бір дауыс артық алғанмен, Академияның сол кездегі ережелері (кейіннен өзгертілген) бір дауысқа дейінгі нәтижелерді «теңдік» деп анықтады. (Тағы бір мәлімет бойынша, MGM басшысы Луис Б. Мейер Оскар сахнасының артында Марш пен Беридің сол жылғы үздік актер сыйлығын бөлісуін талап еткен, себебі дауыс беру нәтижесі тым жақын болған.) Беридің мансабы дамып, өркендеді. «Hell Divers» (1932) әскери-теңіз әуе кемесінің эпопеясы, сонымен қатар жас Кларк Гейблдің қатысуымен, Беридің атынан шығарылған, үлкен сәттілікке ие болды. «Grand Hotel» (1932) де барлық жұлдыздардың қатысуымен түсірілген фильм болды, онда Бери төртінші орында болды, ал Грета Гарбо, Джон Бэрримор және Джоан Кроуфорд басты рөлдерде ойнады, оның мансабының қалған бөлігінде басты рөлде ойнамаған аз фильмдердің бірі болды. 1932 жылы MGM-мен жасасқан келісімшартында оған студиядағы кез келген актерден бір доллар артық төленді, осылайша ол әлемдегі ең көп жалақы алатын актер атанды. Бери Джон Фордтың режиссерлік жұмысымен жарысқан «Флеш» (1932) фильмінде неміс күрескерінің рөлін ойнады, бірақ Форд фильмнің көрсетілімінен бұрын режиссерлік еңбегін алып тастады, сондықтан фильмнің басында «Джон Фордтың туындысы» деп көрсетілгеніне қарамастан, режиссердің аты көрсетілмеді. Содан кейін Бери тағы бір жұлдызды топтаманың блокбастеріне қатысты – «Сегізде кешкі ас» (1933), онда Жан Харлоу Беридің күлкілі дауласып тұратын әйелінің рөлін тамаша ойнады. Бұл жолы Бери Мари Дресслер мен Джон Бэрримордан кейін үшінші орында болды. Бери жаңадан құрылған 20th Century Pictures компаниясына Джордж Рафт, Джеки Купер және Фэй Рэй қатысқан, Рауль Уолш режиссерлік еткен «The Bowery» (1933) комедиялық-драмалық фильміне шақырылды, Pert Kelton да ойнады. Фильм үлкен сәттілікке ие болды. MGM-ге оралғаннан кейін, ол «Viva Villa!» (1933) фильмінде Панчо Вилланың басты рөлін ойнады және Дресслермен «Tugboat Annie» (1933) фильмінде қайта қатысты, бұл да үлкен сәттілікке ие болды. «Ақтөбе» (1934) фильмінде ол Лонг Джон Сильвер рөлін ойнады, бұл MGM-нің маусымдағы үшінші ең үлкен хиті болғанына қарамастан, кассалық «көңілі қалдырды» деп сипатталды, бірақ қазіргі уақытта Беридің ең керемет рөлдерінің бірі саналады. Бери 20th Century Productions компаниясына «The Mighty Barnum» (1934) фильміне оралды, онда ол П.Т. Барнум рөлін ойнады. MGM-ге оралғаннан кейін, ол «Ауаның Батыс нүктесі» (1935) фильмінде мейірімді сержант рөлін ойнады және «Қытай теңіздері» (1935) атты тамаша фильмге қатысты, бұл жолы Кларк Гейблдің астында есептелді. «О'Шонессидің жігіті» (1935) Бери мен Джеки Куперді қайта біріктірді. Ол MGM-нің «Ау, жабайы жер!» (1936) фильмінің адаптациясында мас ағаның рөлін ойнады, содан кейін Барбара Стэнвикпен бірге «Гарсияға хат» (1936) үшін 20th Century – қазір 20th Century Fox – компаниясына оралды. MGM-де ол «Олд Хатч» (1936) және «Добрый старый сок» (1937) фильмдерінде ойнады, содан кейін «Фокс» компаниясымен «Кұл кемесі» (1937) фильмінде екінші рөлде ойнады, бұл Бери үшін сирек кездесетін жағдай болды, өйткені «Мин және Билл» фильмі оның мансабын 1931 жылы биік деңгейге көтергеннен кейін, ол барлық фильмдерде (Мин және Билл, Гранд-отель, Tugboat Annie, Сегізде кешкі ас, Гейбл мен Харлоумен Қытай теңіздері және Кұл кемесі) басты рөлде ойнады, тек алты фильмтен басқа.

Құлдырау

Биридің фильмдерінің мәртебесі төмендеді. Еуропаға шапшаң саяхат жасағаннан кейін, Бейри фильмі экранға шыққаннан үш күн өткен соң жүрек талмасынан қайтыс болды.

Бірінші неке

1916 жылы 27 наурызда 30 жасында Бейри Лос-Анджелесте 17 жасар актриса Глория Свансонға үйленді. Екеуі «Свиди колледжге барады» фильмінде бірге ойнаған. Свансон 1917 жылы ажырасуға өтініш берді, ал ажырысу 1918 жылы ресімделді. Олар Карол Энн Пристерді (1930–2013) өршіп алды, ол Рита Биридің анасының жартылай қарындасы Хуанита Пристердің (туған тегі Каплингер; 1899–1931) және оның күйеуі Эрвин Уильям Пристердің (1897–1969) қызы еді. 99 жыл бірге тұрғаннан кейін Рита 1939 жылы 1 мамырда Невада штатының Ормсби округіндегі Карсон-Сити қаласында ажырасуға өтініш берді. Өтініш бергеннен кейін 20 минут өткен соң ол ажырысу туралы шешім шығарды. Рита 15 күннен кейін, 1939 жылы 16 мамырда Джессен Альберт Д. Фойтқа (1907–1945) қайта үйленді және Карсон-Ситидегі сол округ кеңсесінің қызметкеріне неке куәлігін тапсырды.

Өлімге әкелген деп болжанатын қақтығыс

1937 жылдың желтоқсан айында комедиялық актер және "Үш шүберек" тобының негізін қалаушы Тед Хили Сансет Стриптегі "Трокадеро" кафесінде мас күйінде дауға қатысты. Э. Дж. Флеминг өзінің 2005 жылғы "The Fixers: Eddie Mannix, Howard Strickling and the MGM Publicity Machine" кітабында Хилиге үш адам шабуыл жасағанын мәлімдейді: болашақ Джеймс Бонд продюсері Альберт "Кабби" Броколи, жергілікті қылмыстық топтың өкілі Пэт ДиСико (Броколидің туысы, сонымен қатар Тельма Тодттың бұрынғы күйеуі және Глория Вандербильттің болашақ күйеуі) және Уоллес Бири. Флемингтің сөзінше, осы төбелес салдарынан Хили бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Броколи "Трокадеро" кафесінде Хилимен төбелес болғанын мойындады. Ресми сараптама қорытындысы бойынша, Хилидің өліміне себеп – өткір және созылмалы алкоголизмге байланысты токсикалық нефрит болды.

Екінші қабылдау

1939 жылдың желтоқсан айы шамасында, жақында ажырасқан Бери жеті айлық қыз, Филис Энн Бериді өсін балаға алды. Филис асырап алған кезде MGM-нің жарнамалық фотосуреттерінде көрсетілді, бірақ одан кейін есімдері ешқашан айтылмады. Бери баспасөзге қызды жалғыз анадан, жақында ажырасқан әйелден асырап алғанын айтты, бірақ ресми асырап алу туралы құжаттарды рәсімдемеген.

Кәсіби әріптестермен жұмыс қарым-қатынасы

Биридің көптеген әріптестері оны адамгершілікке жат деп санайды және онымен жұмыс істеу қиын. Роберт Янг Берриді "жаман адам" деп сипаттады. Ол сетінде өз рөлдерін үйренуге тырыспай, басқа актерлердің кейіпкерлерін таңдап алды, содан кейін оның ұрлығы көрсетілгенде ренжіді. Басқа актердің тұсаукесерін шақырғанда, Берри қате жолдарды оқып, оның серіктестеріне өз белгілерін орындауды қиындатады. Бэрриді "барлығы жек көреді, ал ол бұған еш мән бермейді". Микки Руни Берридің бірнеше серіктестерінің бірі болды, ол одан кейінгі онжылдықтарда оның жақсылығын үнемі айтып отырды. Руни өзінің мемуарларында Берриді "... сүйкімді, шатастырып жүретін жігіт, ол өзінің көйненің құйрығы шымылдықтың ішіне жататынын білмейтін сияқты, бірақ кішкентай актерге күлімсіреп, көзін жұмып немесе жігерлендіру сөзін қажет еткен кезде әрқашан білетін". Ол "барлығының да [Берриді] мендей жақсы көрмегенін" мойындады. Руни MGM-дің жарнама бөлімінің басшысы Говард Стриклингтің бірде Луис Б. Майерге барып, Берри студияның түсірілім орындарынан реквизит ұрлап жатқанына шағымданғанын айтты. "Бұл бәрі емес", - деп жалғастырды Руни. "Бірнеше минут бойы ол Бэрридің өзіне әрдайым қиындық туғызатыны туралы айтты. Мейер үшкүрініп: "Иә, Говард, Бэрри - балағаттаған адам. Бірақ ол біздің баламыз ғой. Стриклингтің айтқаны дұрыс. Отбасы қара қойларға төзімді болуы керек, әсіресе егер олар отбасылық үйге көп ақша әкелсе, бұл Беридің істегені". Бала актерлер, әсіресе, Берримен болған жағымсыз кездесулерді еске алды. Джеки Купер, ол өзінің мансабының басында бірнеше фильм түсірген, оны "үлкен ұят" деп атады. Купер Бириді сахнадан тыс қойылым жасап, Купер қызғаныштан деп болжаған басқа да әрекеттермен оның өнерін әлсіретуде деп айыптады. Ол бірде Биридің аяғына қол қойып, оның жүрегін жылытатын бір көріністен кейін, оны қатты итеріп тастағанын еске алды. Балалық актриса Маргарет О'Брайен өзін бригада мүшелері Беридің үнемі қыспақтап отыруына қарсы қорғауы керек деп мәлімдеді. Тағы бір жолы, 12 жасар актер Даррил Хикманды түскі асқа шақырғаннан кейін, Берри Даррилдің алғысына: "Жарайды, бала, сен маған 75 цент бересің" деп жауап берді. Бэрри сондай-ақ MGM комиссариатында ақы қалдырудан бас тартты, өйткені ол ақылар арнайы қызмет көрсету үшін екенін түсіндірді, ал ол кино жұлдызы болғандықтан, оған арнайы қызмет көрсетілді, сондықтан ақы қалдыру ақшаны ысырап ету болар еді. Бири өзінің теңдесі бар жұлдызы Мари Дресслермен ғана кездесті. Айналасындағы барлық қызықты оқиғаларды айтып, ол "Бұл бабуиннің ақымақтығына сенуден бас тартты". Ол Берридің қорлауына жауап ретінде оның басын табақтағы MGM басшысы Луис Б. Майерге ұсынатынын айтты. Бәрі Беридің жарылып кетеді деп күткенмен, ол "баладай тығылып, әкесінің оны қолын бәліш құтысына тығып ұстап алмауына" сақ болды. Болашақ жазушы Рей Брэдбери Берримен Голливуд көшесінде жас бала кезінде кездескенін және оның автограф сұрауының нәтижесінде Берри оны қарғап, түкіріп тастағанын еске алды.

Әуесқойлықтары

Бири жеке ұшақтарына ие болды және оларды өзі ұшырды, оның ішінде Говард DGA 11 ұшағы да болды. 1933 жылдың 15 сәуірінде ол NRAB Long Beach-те АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервінде лейтенант-командир болып батальонға алынды. Оның ең мақтан тұтатын жетістіктерінің бірі – 1916 жылы Санта-Каталина аралынан әлемдегі ең ірі қара теңіз балығын ұстауы болды, бұл рекорд 35 жыл бойы бұзылмады.

Ұлттық парк жерлеріне қарсы белсенділік

Берридің өміріндегі ерекше бір оқиға Кен Бернстің "Ұлттық парктер: Американың ең жақсы идеясы" деректі фильмінің бесінші бөлімінде жазылған: 1943 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Вайоминг штатындағы Гранд-Тетон тауына іргелес жатқан жерді қорғау мақсатында Джексон-Хоул ұлттық ескерткішін құру туралы жарлыққа қол қойды. Жергілікті мал шаруалары жайылымдық жерлерін жоғалтқанына наразы болып, Ф.Д.Р.-дың бұл әрекетін Гитлердің Австрияны басып алғанымен теңестірді. Қартайған Берридің жетекшілігімен олар 500 бас малды рұқсатсыз ескерткіш жеріне айдап, наразылық танысты.

Аталық талап

1948 жылғы 13 ақпанда Глория Шумм (немесе Глория Смит Бири, туған Флоренс В. Смит; 1916–1989) Бериге қарсы әкелікке қатысты сотқа шағым түсірді. Бери, өзінің адвокаты Норман Рональд Тайр (1910–2002) арқылы бастапқыда 6000 доллар өтемақы ретінде ұсынды, бірақ ол баланың әкесі екенін мойындамады. Ол 1948 жылғы 7 ақпанда Йохан Ричард Уоллес Шуммды дүниеге әкелді. 1944 жылы Шумм Штутгартта туған голливудтық актер Ханс Шуммнан (не Иоганн Йозеф Юген Шумм; 1896–1990) ажырасып, бірақ ол жүкті екенін білгеннен кейін 1947 жылғы 21 тамызда қайтадан үйленді. Шуммға қайта үйленбес бұрын, ол Беримен оның үйінде кездесіп, ол оған тексеруден өту үшін дәрігердің аты-жөні мен мекенжайын берді.

Өлім, мұрагерлік және аталық құқықты жалғастыру

Берри 1949 жылғы 15 сәуірде жүрек талмасынан қайтыс болды (Жохан Шумм дүниеге келгеннен кейін 14 ай, 1 апта және 1 күн өткен соң) — сот ісі келіп тұрғанда. Беверли-Хиллздегі үйінде газет оқып отырғанда, ол құлап түсті. Оның денесі Калифорния штатының Глендейл қаласындағы Forest Lawn Memorial Park зиратында жерленді. Оның қабірінде: «Ешкімнің орнын толтыру мүмкін емес, бірақ кейбіреулердің орнын ешкім толтыра алмайды». Берри өсиет қалдырмай қайтыс болды. Әкелігін анықтау туралы сот ісінде Глория Шуммның адвокаттары Берридің 2,220,000 долларлық мүлкінен 104 135 доллар талап етті. 1952 жылдың ақпан айында судья Ньюкомб Конди мүліктен 26 750 доллар төлемақыны бекітті. Глория Шумм осы келісімге келісті, ал Берридің Йохан Шуммның әкесі екені мойындалмады. Микки Рунидің әкесі бір жылдан кейін қайтыс болғаннан соң, Руни оны өзінің жақын досының қасына жерлеуге ұйымдастырды. «Мен осы екі комедияшының бейбіт жатқанын, қатар демалуын дұрыс деп ойладым», - деп жазды ол.

Тұрақты сот практикасы

Әкелік туралы сот ісі және одан кейінгі соттар – шағымдарды қоса – шамамен 1952 жылға дейін жалғасты және халықаралық деңгейде, әсіресе әңгіме-дүкендерде және таблоидтарда кеңінен таралды. Бұл сот процесі сот практикасы ретінде сақталды, соның ішінде мұраға таласу кезінде заңды мұрагерлерге қарсы заңды емес балалардың құқықтарын қарастыратын зерттеулер де бар. 1971 жылғы "The Projectionist" комедиясында актер және комедиант Чак Макканн Уоллес Бири рөлін сомдап, "Мин мен Билл" фильмінен бір сөзді келтіреді. АҚШ-тың киім өнеркәсібінде төрттен бір бөлігі түймеленген ерлер жейдесі Биринің шахтер және қарақшы кейіпкерлері сыртқы киімдерінің астында киген асты киімдері мен ұзын шалбарларының стилімен аталды.