Кіріспе

Фрогн және Хурум автомобиль жолдарының туннелі, Норвегия.

Ослофьорд туннелі (Oslofjordtunnelen) – Норвегиядағы Хурум және Фрогн қалаларын байланыстыратын Ослофьорд арқылы өтетін теңіз асты автомобиль жолдарының туннелі. Үш қатарлы, ұзын туннель теңіз деңгейінен төмен белгілі бір тереңдікке жетеді. Туннельдің максималды еңістігі жеті пайызды құрайды. Ол Акершюс округінің шығыс және батыс бөліктерін байланыстыратын маңызды кезең болып табылады және оңтүстікке қарай жүретін Мосс–Хортен паромдық қызметін толықтырады. Туннель 2018 жылдан бері Еуропалық E134 бағытының бөлігі, ал 2018 жылға дейін 23-ші ұлттық жолдың бөлігі болды. Бұл бағыт алғаш рет 1939 жылы іске қосылған Дрёбак–Сторсанд паромдық кемесімен қамтамасыз етілді. Тұрақты байланыс құру жоспарлары 1963 жылы басталып, бастапқыда екі көпірден тұратын және Хаёйяға жалғасатын жоба көзделді. 1980 жылдардың басында су асты туннельдеу технологиясының дамуымен және Осло әуежайының орналасуына қатысты даулар (Хурум, Ос және Хоболде әуежай салу ұсынылған) жоспарлар қайта қарастырылды. Гардермуен әуежайы салынғанмен, туннельді салуға жеткілікті қолдау болды. Парламент 1996 жылдың 13 желтоқсанында мақұлдады, ал құрылыс 1997 жылдың 14 сәуірінде басталды. Туннель ресми түрде 2000 жылдың 29 маусымында ашылды және қаржыландырудың бір бөлігі Фрогндағы Bompengeselskapet Oslofjordtunnelen компаниясы жинаған жол ақысы есебінен жүзеге асырылды. 2014 жылы қолмен төлейтін станция автоматты станцияға алмастырылды. 2016 жылдың 30 тамызынан бастап туннель арқылы өту тегін. Туннель 2003 және 2008 жылдары су басып, 2003 жылы жер көшкіні болды. Осы оқиғалардың салдарынан туннель бірнеше аптаға жабылды. Екі ірі жүк көлігі өртенді, бірі 2006 жылы, екіншісі 2011 жылы. Соңғы оқиғадан кейін 7,5 тоннадан асатын ауыр көліктер үшін туннель жабылды. Бұл мәселені шешу мақсатында Жолдар басқармасы екінші туннель құбырын салуды ұсынды.

Сипаттамалар

Ослофьорд туннелі – Еуропалық E134 бағытының бөлігі болып табылатын, сол арқылы Трансеуропалық жол желісінің бір бөлігін құрайтын ұзын суасты туннелі. Туннель Ослофьордтың Дребаксундет бұғазының астынан өтеді, теңіз деңгейінен ең терең жері шамамен төмен. Туннельде үш қатар бар, олардың бірі жеті проценттік көтерілуді жеңу үшін жоғары қарайтын қатар ретінде пайдаланылады. Онда жылдамдық шегі бар, ол жол қозғалысын бақылау камералары арқылы сақталады. Туннельдің ені және құрылыс кезінде күніне 7500 көлікке дейін қозғалысқа арналған талаптарға сәйкес салынған. Туннельде 25 эвакуациялық бөлме бар. Олар негізгі туннельден оқшауланып, өрт сөндіру кезінде 30-50 адамға дейін қысымды кеңістік ұсынуға қабілетті. Туннельге әр минут сайын теңіз және жер асты суларының табиғи ағыны бар. Бұл үшін әр минутта суды шығара алатын сорғы жүйесі орнатылған. Туннельдің астында суды сақтай алатын табиғи резервуар бар, ол буферлік рөл атқарады. Оны өрт сөндіру бөлімі үшін су көзі ретінде де пайдалануға болады. Туннель судың ағып кетуіне қарсы жақсырақ қорғау үшін үздіксіз бетон элементтерімен салынған. Туннель ұзындығынан асатын көліктер үшін мерзімсіз жабық. Бастапқыда ол екі түтікке дейін кеңейтілуі жоспарланған, сондықтан оңтүстік жағында екінші түтік салуға арналған. Еуропалық E134 жолы ұзындығында және Хаугесундтан Драммен арқылы Фрогндағы E6 автожолына дейін созылады. Бйорнстадтан (Røyken) Вассумға (Vassum) дейінгі бөлігі туннельмен бірге салынған және Ослофьорд байланысы (норв. Oslofjordforbindelsen) деп аталады. Бұл кезең негізінен Бускерудті Фолло және Эстфольдпен байланыстыратын жылдам байланыс қызметін атқарады. Баламалы бағыттар Осло арқылы солтүстікке немесе Мосс-Хортен паром арқылы оңтүстікке жүруді қамтиды. Туннельге Норвегияның Жолдар басқармасы иелік етеді және оны басқарады. Ұлттық жолдың бөлігі ретінде оның жұмыс істеуі мен күтілуі ұлттық үкіметтен қаржыландырылады. Жол ақысын жинауды Bompengeselskapet Oslofjordtunnelen AS компаниясы жүзеге асырады, ол Акершус және Бускеруд округтерінің тең үлестес акционерлік қоғамы. Олар өздерінің әкімшілік қызметтерін және жол ақысын төлеуді Vegfinans компаниясына тапсырды. Автомобильдер үшін дисконтсыз жол ақысы 60 NOK, ал жүк көліктері үшін (3,5 тоннадан асатын көліктер) 130 NOK құрайды. Төлем Автопасс жүйесі арқылы автоматтандырылған. 2003 жылы туннельде күніне орташа 4432 көлік өткен. 2010 жылы орташа жылдық ең жоғары көрсеткіш 7138 көлікке жетті, ал 2012 жылы 6827 көлікке төмендеді. Жолды Норвегияның Жолдар басқармасы ұлттық қаржыландырылатын жоба ретінде иеленеді және күтіп ұстайды. 1980 жылы пароммен күніне 320 көлік өткен. Хурумландты және Ослофьордты тұрақты түрде байланыстыру идеясын алғаш рет 1958 жылы Антон Гренсанд ұсынған. Бұл жоспар 40 жылдық перспективамен 1963 жылы жарияланған аймақтық көлік жоспарында жалғасты. Жол жоспарлау келесі онжылдықта қайта ұйымдастырылды, сондықтан жоспарлаудың көп бөлігі бір округтің құзырына кірді. Ослофьорд арқылы өту үшін әдетте округ шекарасын кесу қажет болғандықтан, жоспарлар табиғи жоспарлау аясынан тыс қалды. Идея жоспарлаушылардың негізгі жұмыс жүктемесінен шығып қалғандықтан, 1967 жылы A/S Fjordbroene акционерлік қоғамы құрылды. Хурум муниципалитеті бастама көтерген бұл жобаға муниципалитеттегі ірі компаниялар да ішінара иелік етті. 1970 жылдардың соңында суасты Вардо туннелі жоспарланып, кейін салынғанда жобаға қызығушылық қайта оянды. Суасты туннелін таңдау шығындарды едәуір үнемдеуге мүмкіндік береді, шығынды шамамен екі есеге азайтады. Тағы бір себеп – Осло әуежайының орналасуына қатысты дау, онда жаңа әуежай үшін әртүрлі орындар ұсынылды. Егер әуежай Хоболь немесе Асқа орналасса, тұрақты байланыс Вестфолд пен Бускерудтен, ал әуежай Хурумға орналасса, Фолло мен Эстфольдтан тұрақты байланысқа мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Tofte Cellulosefabrikk зауытында жаңа өндіріс құрылысы аймаққа ағаш тасымалын едәуір арттырады деп күтілді, бұл фьорд арқылы тасымалдауға да ықпал етеді. Бұрынғы талдаулар басқа мақсаттар үшін жиналған көлік деректеріне негізделген, сондықтан 1980 жылы арнайы көлік сараптамасы жүргізілді. 1982 жылғы баяндамада құрылыстың екі кезеңде жүргізілуі ұсынылды. Бірінші кезеңде Драмменге жақын Джессвольдтен (Jessvoll) E18 жолынан Рёйкен (Røyken) арқылы шығып, содан кейін фьордтың астынан өтіп, E6 жолымен қиылысатын жерге дейін салу. Екінші кезеңде туннельден Хурум арқылы Веркетке (Verket) дейін, Свелвикке (Svelvik) жақын Драмменсфьордтың астында жаңа суасты туннелі арқылы және одан кейін E18 жолымен қиылысатын Сандеге (Sande) дейін туннель салу. Туннель құрылысының бағасы 200 миллионнан 360 миллион NOK-қа дейін бағаланды. Жоспарлар Бускеруд округіндегі 154 ұлттық жолының бір бөлігін қосымша жол ретінде пайдалануды көздеген. Қосымша жол жүйесінің құрылысының бағасы қолданылған жол мөлшеріне және таңдалған стандартқа байланысты 340 миллионнан 400 миллион NOK-қа дейін бағаланды. 1980 жылдары көпірге қатысты да жақтастар болды. Ол Дребак көпірінен, үш тірегі бар, 900 метрлік және 800 метрлік екі басты қабырғасы бар кабельдік көпірден тұруы ұсынылды, ал орталық тірегі Аскхольменге (Askholmen) орналастырылған. Хаёяда (Håøya) бағыт көбінесе 500 метрлік туннель арқылы өтетін еді. Вестфьорд арқылы жол үш тірегі бар, 900 метрлік және 800 метрлік екі басты қабырғасы бар кабельдік көпірмен өтетін еді, ал орталық тірегі Стедгрунненге (Stedgrunnen) орналастырылған. Көпір Хурум желісі үшін де мүмкін бағыт бола алатын, жаңа әуежайды астанамен байланыстыруға арналған теміржол. Фьордбрюене (Fjordbruene) көпірге қатысты жұмыстар жүргізді, сонымен қатар туннельге қатысты егжей-тегжейлі жоспарлар жасады. Апрель айында Акершус округі кеңесінің көпшілігімен мақұлданды. 1988 жылға қарай төрт көпір жобасының үшеуі Норвегия қарулы күштерімен ветоланды. 21 маусымда Дребакта (Drøbak) «Көпірге қарсы әрекет» ұйымы құрылды және бірнеше күн ішінде 2000-нан астам мүшесі болды. Парламент 8 маусымда 1988 жылы Хурумда жаңа ұлттық әуежай салу туралы шешім қабылдады. Шешімге Ослофьорд арқылы төрт қатарлы автожол салу кірді. Жолдар басқармасы төрт көпір жобасы, конвенциялық туннель және суасты туннелі қоса алғанда, кезеңдік өтуге қатысты алты баламаны жариялады. 1990 жылы әуежай құрылысы туралы шешім күшін жойғаннан кейін жоспарлау тоқтап қалды. Осы кезде Хурум муниципалитеті кеңесіндегі социалистер ғана қарсы болды. Әуежай трафигі болмағандықтан, жобаның тиімділігі төмендеді және Жолдар басқармасы басқа инвестицияларға басымдық беруді ұсынды. Алайда, Көлік және байланыс министрі Кьелл Опсет (Kjell Opseth) Ослофьорд байланысын ынталы түрде қолдады, өйткені бұл әуежай жобасының жойылғандығы үшін өтемақы ретінде қарастырылды, содан кейін 1992 жылы Гардермуенде (Gardermoen) салуға шешім қабылданды. Норвегиялық жүк тасымалдаушылар қауымдастығы және Хурум муниципалитеті де қолдады. Біріншісі көпірдің арқасында жүк көліктерінің бұл кезеңде отынды екі есе аз тұтынатынын айтты, ал соңғысы көпірдің туристік орталыққа айналуына үміттенді. Екінші жағынан, көпірге қоршаған ортаны қорғау ұйымдары мен Дребак тұрғындары қарсы болды, сондықтан министрлік туннельді таңдады. Толық масштабты құрылыс, екі түтік және Лиерге (Lier) дейін жаңа тас жол салу талқыланды. Жоба Парламентте толық қолдау таппады, мысалы, Орталық партиясының өкілі Магнус Стангеланд (Magnus Stangeland) басқа жобаларға басымдық беру керек деді. Жаңа бағалаулар трафик азайғанын көрсетті, нәтижесінде компромисске келісті: бір түтік салынады және жаңа жол тек Рёйкендегі (Røyken) Бйорнстадқа (Bjørnstad) дейін салынады. Бір түтік құрылыстың жалпы құнын 1,041 миллион NOK-қа дейін төмендетті. Қосымша шығыстарды азайту үшін Хурумнан солтүстікке және батысқа салу жоспарлары тоқтап қалды. Осылайша, жаңа қосымша жол желісінің ұзындығы туннельдің өзімен қоса 20 шақырымды құрады. Жол ақысы...

Құрылыс

Scandinavian Rock Group компаниясына 347 млн. NOK сомасындағы туннельді жару жұмыстарына арналған келісімшарт берілді. Құрылыс 1997 жылғы 14 сәуірде басталды. Екі бағыттан қазудан өзге, Хурм жағындағы ұзын тік осьтен де жару жұмыстары жүргізілді. Көп бөлігі гнейс тас түзілімдерінен өтті. Алайда, 1998 жылдың қаңтар айында туннельшілер шөгінді қабатқа кездесті. Күтілгенінен қалың болғандықтан, бұл жағдай жобаны алты аптаға кешіктірді. Бұл бөлімді массаларды алып тастамас бұрын бетон құю арқылы нығайту арқылы еңсерді. Осылайша, жұмыстың жалғасуына мүмкіндік беру үшін аймақтың астында қисық бұрылыс туннелі жарылды, ал әлсіз аймақтағы жұмыс жалғасты. Бұл мәселе құрылыс шығындарына 30 млн. NOK қосты. Көне өзеннің құрамында пайда болған аймақ мұздатылып, содан кейін жарылғаннан кейін еңсерілді. Туннель салу 1999 жылғы 4 ақпанда аяқталды. Құрылыс кезінде де, одан кейін де Оңтүстік Фолло өрт сөндіру қызметі мен Қоғамдық жолдар басқармасы арасында өрт қауіпсіздігі үшін камералық бақылау орнату мәселесі бойынша келіспеушілік болды. Бірінші тарап мұндай орнатудың ұлттық ережелерге сәйкес қажет екенін айтты, ал екінші тарап өрт басшысының туннельдегі өрттен қорғауды бағалауға техникалық біліктілігі жетпейтінін мәлімдеді. Орнату құны 3-10 млн. NOK аралығында бағаланды. 1999 жылғы желтоқсандағы Жолдар басқармасының шешімі бақылау орнатуға бағытталды. Сонымен қатар, туннельде қауіпті материалдарды тасымалдайтын көліктерді автоматты түрде анықтайтын және жағдай туған жағдайда өрт сөндіру қызметтерін олардың барлығы туралы хабардар ете алатын жүйе алғаш рет орнатылды. Бұл жүйе туннельдегі көліктердің санын да қадағалай алады. Бұл туннельді бір аптаға жапты. 2004 жылғы 16 қаңтарда геологиялық зерттеулер тұрақсыз тау жыныстарының бөлігін анықтағаннан кейін туннель қайтадан жабылды. Одан кейінгі зерттеулер көрсеткендей, құрылыс кезіндегі геологиялық бағалаулар тау жынысының сапасын асыра бағалаған және тиісті шаралар қабылданбаған. Уақытша шара ретінде ақпан айынан бастап уақытша паром қызметі енгізілді. Бұл мәселелерді шешуге 35 млн. NOK жұмсалды, және туннель 2 сәуірде қайта ашылды. 2011 жылғы 23 маусымда қағаз тасымалдайтын жүк көлігінде өрт шықты. Түтінге толы туннельде 34 адам қалды, олардың 12-сі ауруханаға жеткізілді. Оқиғаның себебі қозғалтқыштағы өрттің күшеюі болды. Туннель барлық көлік қозғалысы үшін жабылды. Уақытша шара ретінде Дробак пен Сетре арасында екі таңертеңгі және екі кешкі сағатта тегін паромдар іске қосылды. Туннель 7 маусымда қайта ашылды, бірақ салмағы 7,5 тоннадан асатын көліктерге рұқсат берілмеді. 2011 жылғы 7 қыркүйекте жылдамдық шегі төмендетілді. Бұл жылдамдықты арттырғандарға берілетін айыппұлдардың екі есеге өсуіне әкелді, алғашқы айда 1200 айыппұл салынды. 2012 жылғы наурыздан бастап салмақ шектеуі алынып тасталды, бірақ оның орнына кіші коммерциялық көліктерге туннельді пайдалануға мүмкіндік беру үшін ұзындық шектеуі енгізілді. Туннельдің қауіпсіздігін жақсартуға қажетті жаңартуларды қаржыландыру үшін Парламент мамыр айында 40 млн. NOK көлемінде грант берді. Ең ірі инвестиция 26 эвакуациялық бөлме салу болды. Бұл жабдықтар орнатылғаннан кейін Қоғамдық жолдар басқармасы туннельді ауыр көліктерге қайта ашуды үміттенеді, бірақ Оңтүстік Фолло өрт сөндіру қызметі бұл шешімге вето қойды. Компания 1,400 млн. NOK жинады, бұл алынған қарыздан екі есе көп. Қалған қаражат пайыздарды төлеуге және 2012 жылы 14 млн. NOK құндық төлем алаңын пайдалануға жұмсалды. 2012 жылғы наурызда Мемлекеттік жолдар басқармасы екінші туннель салу жоспарларына сүйене отырып, жол ақысын төлеу мерзімін бастапқыда тағы үш жылға ұзарту туралы хабарлады. Агенттік жаңа туннельге төленетін жол ақысы жалпы жол ақысын төмендетуге мүмкіндік беретінін, себебі пайыздық төлемдер азаяды деп мәлімдеді. Сонымен қатар, жол ақысы туннель арқылы көлік қозғалысын азайтуға ықпал етеді, оны агенттік екінші туннель ашылғанға дейін азайтуға тырысады. Егер екінші туннель салынбаса, онда жол ақысы аймақтағы басқа жобаларға жұмсалады. Жобаның құны 2.4 млрд. NOK шамасында бағаланған. Екінші туннельдің қазіргі туннельмен қатар орналасуы жоспарлануда, оңтүстікке қарай жылжуы күтілуде. Бұл әрбір туннельдің екіншісі үшін авариялық шығу ретінде әрекет етуіне мүмкіндік береді. Бұл жоба бастапқы жоспарларға енгізілген, онда жол әкімшілігі өткелді екі кезеңде толық автокөлік жолы ретінде салуды көздеген. Måna мен Vassum арасындағы тас жолдың бөлігі төрт жолақты автокөлік жолы стандартына дейін жаңартылады. Бұл Måsa...