Кіріспе

Эволюция теориясындағы ұғым. Палеонтолог Элизабет Врба ұсынған айналым импульсі гипотезасы, климаттың немесе экожүйенің күрт өзгеруінің нәтижесінде көптеген әртүрлі туыстамаларда жаппай түрлердің жойылуы мен жаңа түрлердің қарқынды алмасуы ("импульс") кезеңіне жиі алып келеді. Мұндай өзгерістерге климаттың өзгеруі, тектоникалық плиталардың қозғалысы, және басқа да апаттар жатады. Бұл эволюциялық сәулелену ұғымының бір кладалық контекстен көп кладалық контекстке қарай кеңеюі ретінде қарастырылуы мүмкін.

Теория

Экожүйелер белгілі бір уақыт аралығында маңызды бұзылуларға ұшырайды, бұл жаппай жойылуға және түр пайда болуға себеп болады. Врба климаттың өзгеруі физикалық ортаға тигізетін әсері арқылы "[жануарлар] популяцияларын географиялық және генетикалық тұрғыдан оқшауланған топтарға бөлуге" әкеледі деп санайды, олар кейіннен жеке түрлерге айналады. Оның пікірінше, экожүйе ішінде жануарлардың әртүрлі топтары шамамен бір уақытта осы процестен өтуі керек, соның нәтижесінде көптеген түрлерде "синхронды импульс" пайда болады. Бұл гипотеза африкалық антилопалардағы эволюцияның әртүрлі үлгілерін түсіндіру мақсатымен жасалды. Врба Шығыс Африканың сүтқоректі жануарларының фаунасы 2,8 миллион және 2,5 миллион жыл бұрын температураның күрт өзгеруінен туындаған жойылу мен түрленудің жылдам қарқынына тап болды деп мәлімдеді. Гипотезаға сәйкес, осы оқиға кезінде көптеген түрлер енді өмір сүре алмайтын жерлерінен көшуге тырысты, ал кейіннен жаңа орталарында әртүрлі бейімделулерді дамытып, жаңа түрлерге айналды, мысалы, Врба зерттеген антилопалар, олар орманды өсімдіктермен қоректенуден шөппен қоректенуге көшті. Врбаның әртүрлі кладтар климаттық өзгерістермен бірге синхронды түрде бейімделеді деген идеясын Омо өзені аңғарындағы кеміргіштердің қазба қалдықтары растады.

Хомининдер

Врба кейіннен осы өзгерістерді осы уақытқа таман басқа гомининдерден ерекшеленетін *Homo* тұқымының пайда болуына себепші болды деп ұсынды. Бұл саванна гипотезасымен (немесе "құрғақшылық гипотезасымен") сәйкес келеді, бұл құрғақшылықтың артуы саваннаның өсуіне және кеңейуіне әкеліп соқты, бұл гомининдердің ағаштардан түсіп, екі аяқпен жүруін талап етті. Құрал-саймандар бар ең көне археологиялық орындар да осы кезеңнен басталады. Алайда, *Homo* тұқымдасының климаттық оқиғадан бұрын да дамып кеткені әлі де мүмкін. 2,5 миллион жыл бұрын болған болжамды күрт өзгеру кезінде Түркана алабындағы қалдықтарды зерттеулер адаптация қарқыны айналым импульсі гипотезасымен болжалғаннан айтарлықтай төмен болғанын анықтады, түрлердің айналым мөлшері бірнеше жүз мыңда 90% айналымның орнына 1 миллион жылда 50% -дан 60% -ға дейін таралды. Бұл айырмашылықты түсіндіруге ұсынылатын түсініктер "Врбаның деректерін уақыт өте келе, қазбалардың мол болуының өзгеруі бұрмалап, жалған шыңын жасады" немесе "Бұл уақытта орманмен шектелген өзенді ұстаған Туркана рифт аңғары" климаттың күрт өзгеруінен қорғалған". Салқын, құрғақ климатқа және 2,8 млн. жыл бұрын мен 2,5 млн. жыл бұрын аралығында өзгеру кеңінен қабылданды (соның дәлелі ретінде теңіз түбіндегі шөгінді қабаттарының құрамы қарастырылған), бірақ Шығыс Африкадағы әртүрлі түрлердің бейімделу шыңдары әр түрлі уақытта байқалды, яғни "ірі сүтқоректілердің дәлелі Плиоценнің соңында фаунаның өзгеруі туралы идеяға сәйкес келеді, [ ] қазіргі уақытта оның көлемі мен нақты күні туралы келісім жоқ". Негізгі климаттық оқиғалар кең таралған құрып кетуді тудырады деген консенсус бар болғанымен, Шығыс Африка мен басқа да өңірлерді зерттеулер синхронды эволюция немесе түрленуге әкелетін импульс сияқты оқиғаларды анықтауға сәтсіз болды, бұл жергілікті жағдайларға байланысты болуы мүмкін.