Кіріспе

Армстронг лимиті немесе Армстронг сызығы – адам денесінің қалыпты температурасында су қайнайтын биіктік, яғни атмосфералық қысымның жеткілікті түрде төмендеуімен сипатталатын өлшем. Осы лимиттен төмен қысымға ұшыраған жағдайда, егер 60–90 секунд ішінде қысым қалпына келтірілмесе, сананың тез жоғалуы, содан кейін жүрек-қан тамыр және неврологиялық функциялардағы өзгерістер, және әрі қарай өлімге алып келеді. Бұл атмосфералық ауа қысымы 0,0618 атм-дан (6,3 кПа, 47 мм рт.ст., немесе шамамен 1 фунт/квадрат дюйм) төмен түскенде болады. АҚШ стандартты атмосфералық моделі Армстронг лимитін 63000 фут (19202 метр) биіктікте белгілейді. Бұл термин осы құбылысты алғаш таныған АҚШ Әуе күштерінің генералы Гарри Джордж Армстронгтың құрметіне аталған.

Армстронг шегінен төмен гипоксия

Армстронг шегінен әлдеқайда төменде адамдар гипоксиядан сақтану үшін қосымша оттегіге мұқтаж болады. Көптеген адамдар үшін бұл әдетте 4500 м (15000 фут) биіктіктен жоғарыда қажет. Коммерциялық ұшақтар кабиналық қысымды белгілі бір деңгейде ұстауға міндетті. АҚШ-тың авиация ережелеріне сәйкес, авиакомпанияларға жатпайтын және үкіметтік емес рейстерде, ұшақ кабина биіктігінен жарты сағаттан артық уақыт өткізсе, ұшу экипажы ғана қосымша оттегімен қамтамасыз етілуі керек, жолаушыларға қатысты талаптар жоқ. Егер ұшақ кабина биіктігінен кез келген уақыт өткізсе, ұшу экипажы міндетті түрде қосымша оттегімен қамтамасыз етілуі керек, ал кабина биіктігі белгілі бір деңгейден жоғары болса, тіпті жолаушылар да қосымша оттегімен қамтамасыз етілуі керек. Парашютистер, секіру алдында қысқа ғана уақытқа биіктікте болатындықтан, әдетте одан аспайды.

Тарихи маңызы

Армстронг шегі дене температурасындағы судың бу қысымы сияқты объективті, нақты анықталған табиғи құбылысқа сәйкес келетін биіктікті сипаттайды. 1940 жылдардың соңында ол адам физиологиясының субъективті бақылауларынан және төменгі биіктіктегі гипоксияның уақытқа байланысты әсерлерінен асып түсетін биіктіктің жаңа, фундаменталды, қатаң шегін білдірді. Армстронг шегінен төмен биіктікте гипоксияны болдырмау үшін қысымды костюмдер бұрыннан киіліп келді. 1936 жылы Корольдік әуе күштерінің офицері Фрэнсис Суэйн қысымды костюм киіп, Bristol Type 138 ұшағымен ұшты. Екі жылдан кейін итальяндық әскери офицер Марио Пецци Caproni Ca.161bis бипланында қысымды костюм киіп, биіктік рекордын орнатты, тіпті ол дене температурасындағы су қайнайтын биіктіктен төмен болса да. Жақсы жаттығудан өткен және тәжірибелі ұшқыш үшін қысымсыз кабинада ұшақты қауіпсіз басқару үшін әдетте қысымды костюм қажет. Теңіз деңгейінен жоғарырақ қысымсыз кабинада, тіпті таза оттегімен тыныс алғанда да, физиологиялық реакция – гипоксия, яғни оттегінің жеткіліксіз деңгейінен туындайтын шатасу және сананың жоғалуы. Ауаның құрамында 20,95% оттегі бар. , ашық бет маскасы арқылы таза оттегімен тыныс алғанда, теңіз деңгейінен жоғарыдағы қалыпты ауадағы сияқты бірдей оттегілік қысым сезіледі. Жоғары биіктікте физиологиялық тұрғыдан жеткілікті оттегілік қысымды сақтау үшін оттегі қысымы жоғарылатылған, герметикалық маска арқылы берілуі керек. Егер пайдаланушы кеуде қозғалысын шектейтін қысымды костюм немесе қарсы қысымды киім кимесе, жоғары қысымды ауа өкпеге зақым келтіруі мүмкін. Қазіргі заманғы әскери ұшақтар үшін, мысалы, АҚШ-тың F22 және F35 ұшақтары, олардың екеуінің де операциялық биіктігі немесе одан жоғары, ұшқыш биіктікке қабілетті "қарсы қысымды киім" киеді, ол g-костюмнің бір түрі. Егер кабинада қысым төмендесе, оттегі жүйесі оң қысым режиміне ауысады, бұл жағдайда қоршаған ортаның қысымынан жоғары оттегі арнайы герметикалық маскаға беріледі, сондай-ақ қарсы қысымды киім пропорционалды түрде ісіріледі. Киім ұшқыштың кеудесінің сыртқа қарай кеңеюіне қарсы тұрып, өкпе баротравмасының алдын алып, ұшқыш қауіпті биіктіктен төмен түскенше оны қорғайды.