Кіріспе

Топуско – Хорватияның Сисак-Мославина жуының муниципалитеті. Топуско – Хорватия үкіметінің статистикалық түрде ерекше мемлекеттік қамқорлықты қажет ететін бірінші санаттағы аймақ ретінде жіктелетін дамымаған муниципалитет.

Демография

Топусконың халқы 945 адамды құрайды, ал муниципалитетте барлығы 2985 адам тұрады (2011 жылғы халық санағы). Оның ішінде 1865 хорват (62,48%), 893 серб (22,27%) және 139 босниялық (4,66%) бар. 1991 жылғы халық санағы бойынша Топуско елді мекенінің халқының 63,89% этникалық сербтерді (1014/1587), 26,15% хорваттарды (415/1587), 6,36% югославтарды (101/1587) және 3,59% басқа этникалық топтарды (57/1587) құрады. ЕСКЕРТУ: 1869 және 1880 жылдардағы халық саны туралы мәліметтер Пониквари халық санының деректеріне қосылған.

Азшылық кеңестері мен өкілдері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін, қоғамдық өмірге интеграциялануын және жергілікті істерді басқаруға қатысуын қорғайды. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватия сербтері Топуско муниципалитетінің 10 мүшелі азшылық кеңесін сайлау үшін заң талаптарын орындады.

Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең

Топуско аймағында адамның алғашқы іздері б.з.д. 2500 жылдары табылған. Сансыз мүсіндер мен керамикалық ыдыстардың сынықтары қазылып алынған. Мыңжылдықтар бойы иллирийлер, кельттер және, ең бастысы, римдіктер осы аймаққа деген қызығушылықтарын және оның жанды өмірін куәландырып, Ad Fines деп аталатын бекет құрды. Археологиялық қазбалар Топуско және оның төңірегінің неолит дәуірінде (б.з.д. 85 ғ.) мекенделгенін көрсетеді. Иллирия құдайлары Видас және Тианаға (Тана) арналған ескерткіштердің орналасуы, иллирийлердің (Яподтар мен Колапийлер тайпалары, б.з.д. 3000 жыл) болғанын көрсетеді. Топуско аймағында кельттер, готтар, француздер, венгрлер сияқты басқа да халықтардың іздері табылды. Топусконың нақты дамуы римдіктердің келуінен басталады. Топуско тарихындағы ең маңызды оқиға – Via Eksecirtualis Рим жолының салынуы болды, ол өз кезегінде Ad Fines Рим колониясының құрылуына әкелді, ол кейіннен қазіргі Топускоға айналды. Көрнекті сәулет өнері, үйлерді жылытуға арналған құрылғылар, үйлердің боялған қабырғалары, рим және жергілікті құдайларға арналған табыну орындары, қабірлер, құрал-жабдықтар, әшекейлер, сондай-ақ термальды бұлақтарға тасталған монеталар – бұл колонияның ежелгі дәуір бойында сақталғанын көрсететін құнды жәдігерлер.

Орта ғасырлар

Топуско 1192 жылы Венгрияның Андрей II тұсында қайтадан гүлдене бастады, ол өзі билік еткен кезеңде Походтағы Құдіретті Марияның керемет шіркеуін готикалық стильде салды. Оның қираған қасбеті барлық монументалдығымен "Опатовина" саябағында сақталған. Бұл цистерциандық портал бүгінде Топусконың бірегей символы болып табылады. 13 ғасырдың басында Иерусалимге қасиетті соғысқа аттанған Андрей II патша, оралған жағдайда Топускода монастырь мен аббатхана салып, ризашылығын білдіруге уәде берді. 1233 жылы ол шіркеу мен монастырды аяқтап, цистерциандарға тапсырды. Бұл олардың Хорватиядағы алғашқы монастыры, ал ғимараттың өзі Франциядан оңтүстікке қарай готикалық стильде салынған тұңғыш құрылыс еді. Цистерциандардың үш жүз жылдық билігі түріктермен болған соғыстарда әлсіреп, олар осы аймақтар арқылы Венаға қарай жорық жасады. Босниялық паша Макоч бегтің басшылығымен түрік әскерлері 1558 жылы аббатхананы қиратты. Сол монументалды ғимараттың тек қасбеті ғана сақталды.

XVIII ғасырдан бүгінгі күнге дейін

1784 жылы Топуско және аббаттық Хорватия әскери шекарасына қарасты болды және шамамен жүз жыл бойы оның басқаруында қалды. Топусконың нақты дамуы, жақсы құжатталған түрде, тек полковник Иван Нестор келгеннен кейін ғана басталды. Полковник Нестор Топусконы дамытуға кірісті, бірақ шешуші момент 1818 жылы король Франциск II-нің келуі және құрылысқа қаржының қайта-қайта бөлінуі болды. Сондықтан Иван Несторді «Топусконың нағыз әкесі» деп санаудың себебі мол. Дамудың келесі күшейген кезеңі бан Йосип Желачичтің (кейіннен граф және Хорватия губернаторы) келуімен байланысты. Осы кезде маңызды нысандар салынды, Топуско қарапайым емдеу орнынан ерекшеленіп, сәнді демалыс мекесіне айналды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Топуско Хорватия Славония Корольдігінің Загреб округінің округтік орталығы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Оккупациялық әскерлер тарапынан басылып алынып, Павеличтің Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің (NDH) құрамына енді. Фашистік усташ режимі сербтерге геноцид жасады және Холокостты ұйымдастырды. NDH күштері Старо Село Топускода 600-ден астам сербті қатыгездікпен өлтірді, ал ең ірі қырғын 1941 жылдың 28 шілдесі мен 3 тамызы аралығында болды, онда 250 ауыл тұрғыны атылып тасталды. Топуско Хорватиядағы антифашистік қозғалыстың жоғарғы басқару органы – ZAVNOH-тың үшінші сессиясын қабылдады, оның барысында 1944 жылдың 9 мамырында Хорватия Федеративтік мемлекеті ресми түрде құрылды. Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде Топуско танылмаған Серб Крайина Республикасы тарапынан басылып алынды. «Дауыл» операциясы кезінде ол Хорватияның бақылауына қайтарылды. 1992-1995 жылдар аралығында Топускода ЮНПРОФОР Солтүстік сектор штабы орналасқан.